«Гэта ламала ўсе сцэнары Крэмля»
- 18.08.2026, 14:25
Чаму Пуцін спалохаўся «Яблыка»?
Вярхоўны суд РФ адмяніў рэгістрацыю спісу кандыдатаў ад «Яблыка» на выбары ў Дзярждуму. Чаму Крэмль адмовіўся ад ідэі дапусціць апазіцыйную партыю на так званыя выбары?
Пра гэта і не толькі сайт Charter97.org пагаварыў з вядомым украінскім палітолагам, кіраўніком Цэнтра прыкладных палітычных даследаванняў «Пента» Уладзімірам Фесенкам:
— Інтрыга ў тым, чаму не забаранілі адразу. Шмат хто быў здзіўлены, чаму ўвогуле «Яблык» дапусцілі да выбараў спачатку? Вось гэта было дзіўна, называюць розныя версіі. Хтосьці лічыць, што такім чынам хацелі дамагчыся павышэння яўкі на выбарах, хтосьці меркаваў, што гэта дапаможа часткова аналізаваць антываенныя настроі, але пры гэтым чакалі, што рэйтынгі «Яблыка» будуць надзвычай нізкімі, як і раней. І, уласна, будзе дэманстрацыя таго, што антываенная партыя не мае падтрымкі ў Расіі. То-бок дзіўным было тое, што іх увогуле дапусцілі да ўдзелу ў выбарчым працэсе.
А тое, што забаранілі, якраз лагічна і заканамерна, гэта і ў духу сучаснай Расіі, і гэта ў логіцы Пуціна. Не «пускаць» і забараняць. Вельмі паказальна, што адначасова з судовай забаронай на ўдзел «Яблыка» ў выбарах судзілі аднаго з лідараў партыі Льва Шлёсберга, які яшчэ з мінулага года знаходзіцца ў зняволенні. У Расіі многія дзівяцца, што забойцы атрымлівалі такія ж прысуды, а тут далі за тое, што чалавек выступаў супраць вайны.
Вось тут якраз важная дэманстрацыя пакарання, недапушчэння. Гэта сігнал, што не будзе іншай пазіцыі ні на выбарах, ні ў грамадскай думцы. Усе, хто будзе супраць, будуць пакараныя: або адхіленнем ад выбараў, або накіраваннем у турму. І, дарэчы, не дапускаюць да выбараў і асобных кандыдатаў, нават, напрыклад, некаторых камуністаў і гэтак далей.
Усіх, хто так ці інакш гуляе не паводле крэмлёўскіх правілаў, не дапускаюць да выбараў. Таму рашэнне Крэмля (кажуць, што гэта асабістае рашэнне Пуціна) даволі лагічнае ў гэтым плане. Яно адпавядае ўсяму таму, што адбываецца ў Расіі пачынаючы з 2022 года і асабліва апошні год-паўтара: усялякія абмежаванні і ў інтэрнэце, і па тэлеграм-каналах і гэтак далей.
Пагаворваюць, што ў гісторыі з «Яблыкам» выявіліся супярэчнасці паміж рознымі «вежамі Крэмля». Адна частка атачэння Пуціна прасоўвала «Яблык». Відаць, хацела свой кантраляваны псеўдаапазіцыйны праект. А гэта супярэчыла інтарэсам Сяргея Кірыенкі, першага намесніка кіраўніка адміністрацыі Пуціна, які прасоўвае ў такой ролі як псеўдаліберальны і ўмоўна апазіцыйны праект партыю «Новыя людзі».
Стала заўважна, што «Яблык» адбірае галасы ў гэтай партыі «Новыя людзі». Таму многія лічаць, што менавіта Кірыенка прасоўваў забарону ўдзелу «Яблыка» ў выбарах і пераконваў Пуціна, што трэба зняць яго з выбараў. Але і галоўная прычына, паводле розных замераў (сацыялагічных і не толькі), як толькі стала вядома, што «Яблык» могуць дапусціць да выбараў, рэйтынгі гэтай партыі пачалі рэзка расці.
Перад пачаткам выбарчай кампаніі рэйтынгі былі крыху вышэй за нуль: паўтара, максімум 2%. Паводле розных дадзеных, яны падняліся да 9%, а то і вышэй. І гэта, вядома ж, выклікала вельмі вялікія асцярогі. Гэта ламала ўсе сцэнары Крэмля. Калі б даволі прыкметная колькасць расійскіх выбарцаў прагаласавала за партыю з антываеннымі лозунгамі, гэта была б дэманстрацыя антываеннай пазіцыі. Гэта магло б стаць трэшчынай у той канструкцыі, якую Крэмль збудаваў вакол вайны супраць Украіны.
Дык што гэтая прычына, напэўна, самая галоўная. Асцярогі, што праз удзел «Яблыка» ў выбарах антываенныя настроі могуць стаць даволі шырокімі, што частка насельніцтва ўспрыме: маўляў, раз антываенную партыю дапускаюць да выбараў, значыць, можна выступаць супраць вайны, а гэта ўжо супярэчыць, вядома ж, пазіцыі Пуціна. Асабліва ў цяперашняй сітуацыі, калі Пуцін відавочна хоча не мірную дамову падпісваць, а эскалацыю вайны.
— Ці могуць у РФ правесці мабілізацыю пасля выбараў?
— Пра гэта многія гавораць, і, мяркуючы па ўсім, такі план існуе. Праўда, ёсць і сцвярджанне, што пытанне канчаткова не вырашана. Я так разумею, як і з «Яблыкам». Насамрэч мы цяпер бачым такую некалькі хаатычную барацьбу розных груповак, розных пазіцый у Крамлі, у тым ліку ў атачэнні Пуціна. Думаю, гэта тычыцца і пытання мабілізацыі. Вайскоўцы пераконваюць Пуціна ў неабходнасці мабілізацыі яшчэ з 2022 года.
Тады была спроба, нагадаю. Якраз напрыканцы верасня — напачатку кастрычніка была абвешчаная мабілізацыя. Гэта прывяло да панічных настрояў. Каля мільёна расіян або выехалі, або паспрабавалі выехаць з Расіі. Гэта стала ўрокам. Масавую мабілізацыю спынілі, але ўказ працягвае дзейнічаць, ён не адменены. Таму магчымасць правядзення масавай мабілізацыі пасля выбараў у Дзярждуму РФ сапраўды існуе. Ведаю са сваіх крыніц, што розныя праваахоўныя органы Расіі, дзяржаўныя структуры на месцах атрымалі адпаведныя ўказанні, што калі будзе ўстаноўка на правядзенне мабілізацыі, яны павінны аказваць усялякае садзейнічанне. То-бок пэўная падрыхтоўка да гэтага ёсць. Але канчатковае рашэнне не прынята.
На мой погляд, найбольш верагодны сцэнарый — гэта не нейкая маштабная мабілізацыя, калі паспрабуюць мабілізаваць мільён або нават больш людзей. Гэта малаверагодна. Бо пакуль расійскія ўзброеныя сілы не могуць асвоіць такую вялікую колькасць мабілізаваных адначасова.
Магчыма абмежаваная мабілізацыя. У маштабах ад 300 да 500 тысяч чалавек. Мабілізацыя, якая будзе не па ўсёй Расіі, а ў асобных рэгіёнах. Пэўная рэпетыцыя такой мабілізацыі ўжо адбывалася. На пачатку лета былі спробы такіх мабілізацыйных дзеянняў з дапамогай праваахоўных органаў у Пензенскай вобласці. І нешта падобнае можа быць і ў іншых расійскіх рэгіёнах.
Хутчэй за ўсё, гэта будуць не Масква і буйныя гарады, а расійская глыбінка. Там, дзе насельніцтва больш безправое, больш залежнае і ў сацыяльна-эканамічным, і ў адміністрацыйным плане, там гэта лягчэй зрабіць. Хоць спробы такой стыхійнай неафіцыйнай мабілізацыі ў Пензенскай вобласці там таксама выклікалі напружанне і ўсплёск незадаволенасці.
Таму ў Крамлі, думаю, будуць вызначацца, праводзіць ці не праводзіць масавую мабілізацыю ўжо пасля выбараў у Дзярждуму. Магчымы камбінаваны варыянт. Абмежаваная мабілізацыя ў асобных рэгіёнах, а паралельна будзе працягвацца прыцягненне ў войска па кантрактнай сістэме з дапамогай высокіх грашовых выплат.
— Як расіяне могуць адрэагаваць нават на абмежаваную мабілізацыю?
— Безумоўна, будуць рэагаваць негатыўна. Іншая справа, гэта рэакцыя, хутчэй за ўсё, будзе пасіўнай. Так, могуць быць, вядома, і спробы супраціву.
Вось нават, кажуць, у Пензенскай вобласці былі такія спробы. Але можа быць сітуацыя, як гэта было ў кастрычніку 2022 года: частка насельніцтва проста паспрабуе хавацца. Ці выехаць з Расіі, ці будуць шукаць іншыя варыянты, як пазбегнуць мабілізацыі. Але гэта, вядома, можа прывесці да скачка незадаволенасці, да росту сацыяльнай напружанасці, да праблем на рынку працы, як гэта было ў 2022 годзе. Так што, безумоўна, тут будуць негатыўныя наступствы.
І гэта, напэўна, галоўны фактар, які можа спыніць Крэмль ад правядзення масавай мабілізацыі.