Астраномы раскрылі даўнюю загадку планет
- 18.08.2026, 16:41
Да разгадкі прывяла ўнікальная сістэма з трох зорак.
Астраномы высветлілі, што арыентацыю пратопланетнага дыска вакол патройнай зоркі ў сузор’і Арыёна змяніў паток міжзоркавага газу даўжынёй прыблізна 1,9 трыльёна кіламетраў. Адкрыццё можа растлумачыць, чаму астраномы знаходзяць планеты з арбітамі, якія не супадаюць з вярчэннем іх зорак і плоскасцю экліптыкі. Вынікі даследавання апублікаваныя ў часопісе The Astronomical Journal, піша Space.
На адлегласці каля 1300 святлавых гадоў ад нас знаходзіцца патройная зорка GW Арыёна. То бок, гэта сістэма, якая складаецца з трох маладых зорак, што працягваюць фарміравацца. Пры гэтым вакол гэтых зорак выяўлены пратопланетны дыск з газу і пылу, у якім фарміруюцца планеты. Гэта само па сабе ўнікальная з’ява, бо такі дыск вакол трох зорак выяўляюць нячаста. Але яшчэ больш здзівіла астраномаў тое, што тры кольцы, якія складаюць пратопланетны дыск, маюць розныя арбіты вакол патройнай зорнай сістэмы.
Кожнае кольца нахілена пад розным кутом адносна плоскасці экліптыкі. Пры гэтым найбольш нахілена вонкавае кольца. Дыск складаецца з трох кольцаў, якія знаходзяцца на адлегласці 6,7, 28 і 51 мільярда кіламетраў або 44, 187 і 340 астранамічных адзінак ад цэнтра патройнай зорнай сістэмы. Для параўнання, Зямля знаходзіцца на адлегласці 150 млн км або 1 астранамічная адзінка ад Сонца.
Раней лічылася, што нябачная гіганцкая планета выклікала дэфармацыю дыска і змяніла яго арыентацыю. Цяпер жа вучоныя высветлілі, што за гэтым стаіць велізарны паток міжзоркавага газу даўжынёй каля 1,9 трыльёна кіламетраў або 0,2 святлавага года. Абмен вуглавым момантам або вярчальнай энергіяй паміж газавым патокам і кольцамі прыводзіць да дэфармацыі дыска.
Лічыцца, што менавіта такія газавыя патокі, якія складаюцца пераважна з вадароду, спрыяюць росту зорак, перадаючы ім масу. Гэты паток выходзіць з рэшткаў малекулярнага газавага воблака, з якога ўзнікала патройная зорка GW Арыёна.
Гэта адкрыццё можа дапамагчы вырашыць даўнюю астранамічную загадку. У Сонечнай сістэме ўсе планеты абарачаюцца вакол Сонца ў плоскасці экліптыкі, узгодненай з экватарам Сонца і накірункам яго вярчэння. Большасць планет у іншых зорных сістэмах абарачаюцца вакол сваіх зорак аналагічным чынам. Аднак астраномы раней выявілі, што некаторыя планеты маюць моцна нахіленыя арбіты і абарачаюцца ў супрацьлеглым накірунку, чым іх зоркі абарачаюцца вакол сваёй восі. Здаецца, нейкая касмічная сіла змяніла арбіты гэтых планет. Магчыма, гэтай сілай з’яўляюцца падобныя газавыя патокі, як той, што быў выяўлены астраномамі.