Дугін пачынае прагаворвацца

• Ян Левченко, The Moscow Times
• 29.08.2026, 21:37

На гэта варта звярнуць увагу.

Расійскі аракул і чарэўнавяшчальнік Аляксандр Дугін у нядаўніх «эксклюзіўных» інтэрв'ю казаў так: Украіну скасаваць, Захад перамагчы, лібералы — зло, шчасце — у сям'і. Але гэта ён заўсёды кажа. А гэтым разам было і нешта больш эксцэнтрычнае: трэба расселяць мегаполісы, каб не ствараць добрай мішэні і павысіць нараджальнасць расіян.

Але самае цікавае — што Дугін, падобна да сваіх гаспадароў, пачынае ў сваіх інтэрв'ю (у абодвух) прагаворвацца. На гэта варта звярнуць увагу.

Аляксандр Дугін вядомы сваімі змовамі і заклінаннямі. Непатапляльны дредноут ідэалагічнага флоту краіны-агрэсара старанна працуе філосафам. То бок робіць выгляд, што жыве не ў тым вымярэнні, што астатнія — нават самыя патрыятычныя і праваенныя суайчыннікі.

Ён зачароўвае «добрых простых рускіх людзей» (не блытаць з «добрымі рускімі») сваёй разліковай іншасветнасцю. Вядома, не так, як іншаземцы напрыканцы мінулага стагоддзя ахмурвалі наіўных грамадзян СССР жуйкай і яркімі шмоткамі. Дугін глядзіць звыш галоваў сучаснікаў у будучыню і прадбачыць там пакораныя вяршыні.

Такая ўтульная хтонь

Усе, хто задаваўся пытаннем пра паходжанне поглядаў і тактык Дугiна, ведаюць, адкуль яны ўзяліся. У юным узросце ён зблізіўся з удзельнікамі падпольнага «Южынскага кружка», заснаванага пісьменнікам і мысляром Юрыем Мамлеевым у пакоі барака, да 1968 года размешчанага ў Южынскім завулку (з 1993 года зноў Вялікі Палашэўскі).

Дугін добра ведаў і Мамлеева з яго змрочнай «метафізічнай» прозай, і блізкага да яго паэта-містыка, эрудыта і перакладчыка Яўгена Галавіна, які яшчэ ў 1974 годзе заснаваў «Чорны ордэн SS», лічыўся гуру ў колах маскоўскага рок-н-ролу, пісаў песні і філалагічныя працы. Менавіта ён пазнаёміў Дугiна з ідэямі французскага кансерватыўнага філосафа Рэнэ Генона, які праклінаў прагрэс і ліберальныя каштоўнасці, заклікаючы святло з ірацыянальнага Усходу і «вечную мудрасць», якой здрадзіў суетны Захад, таму яго дні злічаныя.

У 1988 годзе разам з яшчэ адным членам кружка, філосафам і дысыдэнтам Гейдарам Джэмалем, 24-гадовы Дугін увайшоў у таварыства «Памяць», але іх даволі хутка выключылі за «сувязі з эміграцыяй», якіх баяліся патрыёты-антысеміты. Але ў аспекце цягі да традыцыі, нянавісці да Захаду і ўяўленняў пра акультны фундамент сусветабудовы Дугін застаецца блізкі любой сістэме поглядаў, якая грунтуецца на пакрыўджанасці чужымі, часта прыдуманымі поспехамі, жаданні рэваншу і маніякальнай нецярпімасці да Іншага.

Іншае — наогул усё, што не ты і не твая боль, не твае траўмы. Тверdzячы, быццам Захад усё захапіў, ні з кім нічым не дзеліцца і скасаваў шматпалярны свет, Дугін толькі і робіць, што пагражае знішчэннем усякай шматпалярнасці і наогул любых прыкмет разнастайнасці. Прынцып аўтаномнага існавання, заснаванага на свабодзе волі і імкненні да свабоды выбару, — злейшы вораг таго ладу, які ён спрабуе прыблізіць з моманту, калі ў 1997 годзе пры падтрымцы Генштаба арміі Расіі выйшла пілотнае выданне яго «Асноў геапалітыкі». Гэта адкрыта фашысцкая кніга, што праектуе далейшую ваенную актыўнасць Расійскай Федэрацыі.

Тады такія погляды здаваліся абсалютна маргінальнымі.

Да іх адносіліся гэтак жа, як да створанай пісьменнікам Эдуардам Лімонавым Нацыянал-бальшавіцкай партыі. Аляксандр Дугін і Ягор Летаў узмацнялі яе сваім удзелам, не кажучы ўжо пра дзіўнае і для многіх чыста эпатажнае збліжэнне з ёй Сяргея Курохіна: музыкант-авангардыст атрымаў партыйны білет нумар 418 — а гэта містычны лік у вучэнні Алістэра Кроўлі, якім захапляўся Дугін. Пра НБП, нягледзячы на ўвесь яе гонар, часта казалі як пра арт-праект, калі не пасмейваліся. Лічылася, што «бабло пераможа зло».

А зло проста забрала сабе ўсё бабло.

Вампірычная вітальнасць

Цяпер ужо памерлі заснавальнікі НБП — адзін Дугін жывы і ззяе, як насякомае з «Дзянісавых апавяданняў» Віктара Драгунскага. Цікава, што містычныя настаўнікі Дугiна вялі падкрэслена багемны лад жыцця, калі выказвацца вельмі мякка. Але пражылі нямала — насуперак ідэі, нібыта здаровы дух абавязкова ў здаровым целе. Мамлееў, які моцна піў, нягледзячы на хваробу нырак, памёр у 83 гады, а Галавін — у 72, будучы падобны да высушанага наркотыкамі Эдгара Бероўза.

Тут няма ніякіх заканамернасцяў. У тым і справа, што кожны сам выбірае свой шлях, на практыцы абвяргаючы бздуру традыцыяналістаў пра патрэбу чалавецтва ў адзіным правільным вучэнні, якое ўсталёўвае Царства Божае на зямлі.

У Дугiна ёсць толькі адна асаблівасць, якую варта мець на ўвазе. Ён абсалютна непахісны, і гэта прыкмета калі не моцнага духам чалавека, дык прынамсі ўмелага акцёра. Ён ураўнаважаны і халодны, прынамсі звонку, валодае сабой і нават лухту — а нічога іншага па сутнасці ён не кажа — падае грунтоўна.

Дугін, быццам персанаж фантастычнага апавядання Стывена Кінга «Лангольеры», жрэ і перапрацоўвае не толькі прасцяваты, але зваблівы акультызм ад Рэрыха да Гітлера, але і энергію, а то і папросту плоць навакольных, у тым ліку родных яму людзей. Ягоная дачка Дар'я, падарваная ў яго машыне ў 2022 годзе, стала не больш чым сакральнай ахвярай. Выбух, відаць, прызначаўся самому Дугіну, — і сімвалічны кантэкст трагедыі адразу ж бязлітасна быў узяты ў працу, як была ўзятая ў прапагандысцкую працу бацькі яшчэ ў падлеткавым узросце сама Дар'я Дугіна.

Здольнасць пераступаць праз усё, што б ні здарылася, дэманструючы вернасць сабе і тым, хто забяспечвае фарт, дапамагае Дугіну эфектыўна функцыянаваць, з разумным выглядам нясучы лухту. Патрыёты, як правіла, не сямі пядзей у ілбе, і філосаф-акультіст паспяхова гэтым карыстаецца. Далей можна доўга ўмацоўваць рэпутацыю — і спрытнай гаворкай на замежных мовах, і жангліраваннем усялякай эзатэрыкай, у якой ніхто не будзе разбірацца, бо жыццё кароткае. Гэта таксама вельмі стаўкі выгадны рэсурс.

Будучы майстрам тактыкі, Дугін выдатна ведае, што робіць. Ён не маргінал, што бурмоча свае адкрыцці. У 2023 годзе лідар гурта «Воплі Відаплясава» Алег Скрыпка распавядаў мне, як яшчэ ў мінулым стагоддзі на іх канцэрце ў маскоўскім клубе «16 тон» у перапынку з-пад самай сцэны пачалі даносіцца крыкі: «Хахлы, гоў хоўм!». Гэта быў, паводле слоў Алега, «тады нікому не вядомы Аляксандр Дугін». Аднак варта ўдакладніць, што вышэйзгаданая кніга пра геапалітыку на той момант ужо была выдадзеная, то бок слухачы акадэміі Генштаба ўжо засвойвалі ролю Расіі на еўразійскай прасторы. Усё наступнае было толькі працягам вопляў пад сцэнай.

«Такога, як Дугін»

У інтэрв'ю правладнаму каналу «Метаметрыка», які ліхападобна імітуе вастрыню і бязцэнзурнасць, Дугін між іншым дэманструе адзін безадмоўны прыём. Тлумачачы, ні больш ні менш, у чым прызначэнне філосафа, Аляксандр Гельевіч нагадвае, што яго абсалютна не хвалюе гэты свет, уключаючы патрэбу ў вядомасці і славе. Тут нават вядоўцу нічога не застаецца, як перабіць Дугiна і падлабунліва растлумачыць, што ўсяго гэтага ў госця зашмат. На што той рэагуе з уласцівай сапраўднаму філосафу нейтральнай дабразычлівасцю.

У сучаснай Расіі Дугін дасягнуў менавіта такога становішча — ён можа казаць што заўгодна ўнутры той сусвету, якую сам пабудаваў і сімвалам якой стаў. Менавіта таму ён усё часцей незапланавана прагаворваецца. У інтэрв'ю рэсурсу news.ru, якое ўзгадвалася напачатку, Дугін распавядае пра ўдзел у падрыхтоўцы дакладу, прысвечанага сцэнарыям развіцця Расіі, і падкрэслівае, што найгоршы сцэнар развіцця Расіі — заўсёды вынік чыіхсьці інтрыг. І што дзеля недапушчэння гэтага найгоршага сцэнару не трэба займацца ідэалогіяй — з ёй у Расіі і так усё выдатна. Патрэбныя намаганні літаральна ва ўсіх астатніх сферах.

Тут з філосафам цяжка спрачацца. Дэмаграфія, узровень развіцця тэхналогій, бяспека, сацыяльная палітыка — усё гэта ў сённяшняй Расіі ўжо за мяжой катастрофы, нягледзячы ні на якую трываласць. Прапаганда, якая не роўная ідэалогіі, таксама пакуль адчувае сябе ўпэўнена, але гэта не азначае, што яна эфектыўная настолькі, як прывыкла пра сябе казаць.

Абвяшчаючы, што з ідэалогіяй у айчыне ўсё добра, Дугін адкрыта адмаўляецца ад працы. Сапраўды, ён жа ўжо зрабіў усё, што ад яго залежала. Прайшоў абрад ініцыяцыі ў акультыстаў, уваходзіў у таварыства «Памяць» і НБП, падправіў вучэнне Рэнэ Генона, спрытна замяніўшы Азію на Расію, прысвоіў ідэі еўразійцаў і ўзначаліў іх рух, нарэшце, даў пуцёўку ў жыццё квету рускага афіцэрства, акрэсліўшы кола бліжэйшых задач арміі РФ. Пара і меру ведаць.

Аднак у філосафаў, перакананы Дугін, працы ў бліжэйшы час стане больш. І звязана гэта з распаўсюджаннем штучнага інтэлекту. Толькі філосаф (спойлер: такі, як Дугін) зможа размаўляць з гэтай халерай на роўных і не дапусціць яе канчатковага засілля ва ўсіх сферах жыцця. І Расія, калі верыць Дугіну, зноў адстае ад Крамянёвай даліны, дзе, як ён вычытаў, звальняюць праграмістаў, каб іх месцы занялі філосафы. Расіі застаецца толькі даганяць, але яна гэта зробіць. Бо гэта пытанне выжывання. Як у старым анекдоце пра «ананас».

Не менш бясспрэчнае і разважанне Дугiна пра кіраванне дэмаграфічнымі працэсамі. Па-першае, патрэбныя тэрміновыя меры. Па-другое, гэтым павінны займацца новыя людзі — старыя зусім нягодныя. Далей, вядома, пачынаецца звыклы делірый — «камісарскія» меры па выкараненні урбанізму, забарона разводаў, а там і саміх індывідаў як такіх з-за іх ліберальна-заходняга паходжання. Але паколькі цяпер Дугін — топавы чыноўнік, які пацвярджае сваю лухту сувязямі з дзяржавай, яму трэба неяк умацоўваць свае прапановы. І ён, хоць сарамлівы інтэрв'юер нічога такога не гаварыў, строга прыпячатвае: «Не-не-не, гэта не манілаўшчына!».

Ну вось, ахілесава пята выпадкова агалелася — руплівасцю самога ж Ахіла. Нягледзячы на тое, што, паводле слоў Дугiна, яго канцэпцыя «дзяржавы-цывілізацыі» (пазычаная ў класіка еўразійства Пятра Савіцкага) стала ў РФ афіцыйнай і быццам выкарыстоўваецца «вярхоўным галоўнакамандуючым», прамых пацвярджэнняў патрэбнасці Аляксандра Гельевіча на самым версе як не было, так і няма. Бо тыя, хто выкарыстоўваюць яго эклектычныя заклікі, дзейнічаюць яго ж метадамі, хоць і не ў сферы вытанчанай словеснасці, а праліваючы цыстэрны крыві і ўтылізуючы целы носьбітаў.

Дугіну ўсё адно страшна, што ён ляпнуў нешта не тое. Ён не хацеў, вядома. Толькі тых, каго трэба, несумненна, не хвалююць эмоцыі філосафа.

Ян Левченко, The Moscow Times