Чым можа скончыцца вайна асабіста для Пуціна

• Міраслаў Гай
• 3.08.2026, 12:27

Расійская гісторыя паказвае цікавую заканамернасць.

Фраза Пуціна «СВА скончыцца — чым мы будзем займацца?» наштурхнула мяне на думку пра лёсы расійскіх цароў пасля войнаў. А яны былі і розныя, і падобныя адначасова.

Расійская гісторыя паказвае цікавую заканамернасць: няўдалая вайна або канфлікт з вайскова-палітычным асяроддзем нярэдка станавіліся для расійскага кіраўніка пачаткам канца.

Пётр III фактычна адмовіўся ад вынікаў пераможнай для Расіі Сямігадовай вайны, вярнуў Прусіі захопленыя тэрыторыі і настроіў супраць сябе гвардыю. Яго адхілілі ў выніку палацавага перавароту, а неўзабаве забілі людзі з найбліжэйшага атачэння.

Павел I пасля вайны супраць Францыі рэзка змяніў знешнепалітычны курс, пасварыўся з Вялікабрытаніяй і Аўстрыяй, пачаў збліжэнне з Напалеонам і закрануў інтарэсы расійскай арыстакратыі. Яго ў ўласным палацы задушылі генералы і прыдворныя.

Аляксандр I перамог Напалеона, але пасля вайны ў яго ўсё выразней праяўляліся меланхолія, рэлігійны містыцызм, расчараванне ва ўладзе і жаданне адысці ад дзяржаўных спраў. Няма доказаў таго, што менавіта псіхалагічны стан стаў прычынай ягонай смерці, але змену асобы імператара добра зафіксавалі сучаснікі.

Мікалай I памёр падчас Крымскай вайны, калі стала відавочна, што Расійская імперыя тэхналагічна, эканамічна і арганізацыйна адстае ад еўрапейскіх дзяржаў. Афіцыйнай прычынай была пнеўманія. У той жа час сучаснікі пісалі пра ягоны псіхалагічны злом, страту волі і фактычную адмову берагчы ўласнае жыццё. Існуе версія пра своеасаблівае пасіўнае самагубства, хоць яна канчаткова не даказаная.

Мікалай II не быў забіты ўласным атачэннем. Але менавіта генералы, палітыкі і вышэйшыя чыноўнікі падчас Першай сусветнай вайны адмовіліся яго падтрымліваць і прымусілі адрачыся ад трона. Фізічна яго знішчылі ўжо бальшавікі, аднак як імператар ён загінуў у той момант, калі вайсковая і адміністрацыйная эліта вырашыла, што больш не жадае несці адказнасць за ягонае кіраванне.

Такім чынам, справа не ў тым, што кожнага рускага цара пасля прайгранай вайны абавязкова забівалі. Механізм быў складанейшы:

вайна разбурала міф пра непахіснасць кіраўніка;

паражэнні або небяспечныя палітычныя рашэнні пагражалі інтарэсам эліт;

генералы і прыдворныя страчвалі веру ў здольнасць манарха захаваць дзяржаву і іх асабістае становішча;

акружэнне пачынала шукаць пераемніка або спосаб усунення кіраўніка;

сам кіраўнік апыняўся ў ізаляцыі, пад падазрэннем, у стане апатыі або псіхалагічнага зрыву.

У персаналісцкай дыктатуры кіраўнік прыпісвае сабе ўсе перамогі. Але разам з імі ён прыпісвае сабе і ўсе паразы. Пакуль вайна прыносіць элітам грошы, статус і пачуццё бяспекі — яны дэманструюць адданасць.

Калі вайна пачынае пагражаць іх маёмасці, жыццю, будучыні іх дзяцей і самому існаванню рэжыму — любоў да цара можа скончыцца вельмі хутка.

І самымі небяспечнымі для расійскага самаўладцы гістарычна станавіліся не замежныя арміі і не народныя паўстанні. Самымі небяспечнымі станавіліся генералы, ахоўнікі, саноўнікі і людзі, якія яшчэ ўчора называлі сябе яго найбліжэйшымі паплечнікамі. Таму НПЗ, заводы, Wildberries... А я чакаю дата-цэнтры.

Міраслаў Гай, «Фэйсбук»