ЗША сталі часцей адмаўляць беларусам у прытулку
- 5.08.2026, 12:36
Шмат каму пагражае дэпартацыя.
У маі 2026 года прытулак атрымалі толькі 22,2% заяўнікаў, 77,8% атрымалі адмову. Яшчэ паўтара года таму станоўчыя рашэнні атрымлівалі 92% тых, хто прасіў прытулак, паведамляе «Радыё Свабода».
Паводле даных валанцёраў арганізацыі ByAction, у ЗША стала магчымай дэпартацыя беларусаў, якія чакаюць палітычнага прытулку. Краінай магчымай дэпартацыі называюць краіну ў Цэнтральнай Амерыцы, якая мяжуе з Мексікай і Гватэмалай, — Беліз. Валанцёрам ініцыятывы вядома як мінімум пра два такія выпадкі, калі справы разглядаў адзін з іміграцыйных суддзяў у штаце Каліфорнія.
Як паведамляюць валанцёры ByAction, фігуранты гэтых спраў прыехалі ў ЗША больш за два гады таму, праходзілі законны іміграцыйны працэс і чакалі разгляду сваіх спраў. Беларусаў затрымалі падчас выпадковых праверак дакументаў (пасля спынення аўтамабіляў).
Па словах сузаснавальніка ініцыятывы ByAction Яўгена Ждановіча, які робіць высновы з ускосных прыкмет, суд не стаў разглядаць змест заяў прасіцеляў прытулку і пастанавіў накіраваць іх у трэцюю краіну — у Беліз.
«Мы пакуль не валодаем усімі матэрыяламі справы. Стараемся знайсці гэтых людзей і адвакатаў, якія прадстаўлялі справу ў судзе, каб даведацца ўсе абставіны», — тлумачыць Яўген Ждановіч.
Па словах Ждановіча, ByAction распрацаваў аналітычную сістэму, якая адсочвае ўсе справы грамадзян Беларусі ў іміграцыйных судах ЗША.
«Мы працуем толькі з матэрыяламі, дзе няма персанальных даных, і бачым толькі даты працэсуальных падзей і прынятыя рашэнні. Паводле нашай інфармацыі, гэта першае такое рашэнне, хаця нельга выключаць, што асобныя выпадкі мы маглі проста прапусціць. Верагодна, што цяпер фармуецца новая практыка — накіраванне эмігрантаў, якія просяць палітычнага прытулку ў ЗША, у трэція краіны», — лічыць сузаснавальнік ByAction Яўген Ждановіч.
Міграцыйная палітыка ЗША змянілася з прыходам да ўлады прэзідэнта Дональда Трампа. Шэраг гуманітарных праграм, накіраваных на працу з мігрантамі, быў прыпынены. Узмацніўся кантроль за выдачай амерыканскіх віз, пашырыліся патрабаванні да працоўных мігрантаў, рэзка ўзрасла колькасць праверак дакументаў падчас спецыяльных рэйдаў іміграцыйнай паліцыі.
Усё гэта адбываецца на фоне рэзкага росту колькасці беларусаў, якія спрабуюць атрымаць у ЗША палітычны прытулак.
Паводле звестак грамадскай арганізацыі OpenImmigration, якая збірае статыстыку разгляду іміграцыйных спраў з амерыканскіх судоў у асобных штатах, пасля 2020 года колькасць беларусаў, якія хочуць атрымаць у ЗША прытулак, узрасла ў разы. Калі ў 2020 годзе па ўсіх ЗША было разгледжана 98 спраў, то ў 2021‑м ужо 780, а ў 2022‑м — 939.
Падобным чынам павялічылася колькасць спраў грамадзян Расіі, аднак там пададзеных заяў значна больш — 7007 у 2022 годзе і 19 358 у 2023‑м. Паводле той жа статыстыкі, расіянам у прытулку ў ЗША адмаўляюць амаль у тры разы часцей, чым беларусам.
Паводле OpenImmigration, за перыяд з 2000 года па першую палову 2026 года ўлады ЗША дэпартавалі з краіны толькі 8 грамадзян Беларусі, якія спрабавалі атрымаць там прытулак. Каля траціны ўсіх «беларускіх» спраў за гэты час завяршыліся прадастаўленнем прытулку, іншыя былі перакваліфікаваныя, закрытыя без дэпартацыі або скончыліся адмовай заяўнікам.
Усяго ў іміграцыйных судах ЗША цяпер на разглядзе больш за два мільёны спраў замежных грамадзян, якія падалі дакументы на атрыманне прытулку ў ЗША.
Сярод тых, хто прайшоў праз цэнтры для затрыманых імігрантаў у ЗША, быў і адзін з лідараў пратэстаў 2020 года на «Беларуськаліі» Анатоль Бокун. Зараз ён на волі.
Згодна з аналітычным маніторынгам ByAction, частка ўхваленых запытаў ад беларусаў на палітычны прытулак у іміграцыйных судах ЗША змяншаецца. Эксперты арганізацыі са спасылкай на ўласныя крыніцы кажуць, што станоўчых рашэнняў значна паменела ў маі, хоць яшчэ мінулай зімой адмовы былі хутчэй рэдкасцю.
Аналітык ініцыятывы ByAction Ірына Аксёнчык у размове са «Свабодай» кажа, што за першую палову 2026 года валанцёры арганізацыі зафіксавалі ўжо больш адмоваў, чым за ўвесь 2025 год.
Паводле слоў эксперта, іміграцыйныя суды па справах грамадзян Беларусі, якія просяць прытулак, пачалі лічыць, што сітуацыя з правамі чалавека ў Беларусі палепшылася.
«Мы назіраем устойлівую тэндэнцыю да змяншэння колькасці станоўчых рашэнняў іміграцыйных судоў аб наданні грамадзянам Беларусі статусу бежанца ў ЗША», — кажа Ірына Аксёнчык.
Эксперт дадае, што, паводле яе інфармацыі, у 2025 годзе ў дэтэншэн (іміграцыйныя турмы ЗША) памясцілі як мінімум 78 грамадзян Беларусі. Для параўнання: у 2024 годзе ініцыятыве ByAction было вядома пра 13 такіх выпадкаў. За першыя два месяцы 2026 года вядома пра арышт 27 грамадзян Беларусі.
Фігуранты такіх выпадкаў не заўсёды хочуць публічнасці, баючыся праблем на радзіме. Што да публічных асоб сярод іх, то вядома пра арышт і памяшчэнне ў іміграцыйную турму вядомага прафсаюзнага лідара, былога супрацоўніка «Беларуськалія» Анатоля Бокуна, актывіста Артура Сенько, сям'і Льва і Вольгі Бабаеўскіх, Веранікі Козлоўскай.
У адказ на запыт «Радыё Свабода» Служба грамадзянства і іміграцыі ЗША (USCIS) паведаміла, што не вядзе асобнай статыстыкі па грамадзянах Беларусі і параіла карыстацца агульнадаступнымі данымі Міністэрства ўнутранай бяспекі ЗША.
У сваю чаргу Адміністрацыйнае ўпраўленне па кантролі за іміграцыяй паведаміла, што не адсочвае ў сваёй базе даных падставы, паводле якіх заяўнікі просяць прытулак.