Як Украіне і Захаду пераадолець балістычную пастку Расіі
- 5.08.2026, 19:27
Аналіз ваенных экспертаў.
Балістычныя ракеты застаюцца адной з найбуйнейшых пагроз для Украіны і Захаду, а збіваць іх сёння здольныя ўсяго некалькі сістэм СПА.
Чаму Patriot і SAMP/T недастаткова, ці рэальна наладзіць вытворчасць антыракет, якія перспектывы мае ўкраінскі праект Freyja і ці можа ўласная балістыка стаць часткай рашэння — у матэрыяле РБК-Украіна.
Знішчэнне пускавых установак яшчэ да запуску ракеты можа аказацца важнай часткай абароны. Менавіта таму развіццё ўкраінскай дальнабойнай зброі і балістыкі разглядаецца як адзін з ключавых элементаў стрымлівання расійскіх атак.
Пакуль антыбалістычнымі магчымасцямі ва Украіне валодаюць амерыканскія Patriot з ракетамі PAC-3 і франка-італьянскія комплексы SAMP/T з найноўшымі ракетамі Aster B1NT. У той жа час іх колькасць застаецца недастатковай, а сусветная вытворчасць значна адстае ад тэмпаў выпуску расійскай балістыкі.
РБК-Украіна пагутарыла з ваенна-палітычным аглядальнікам Аляксандрам Каваленкам і ваенным экспертам Іванам Ступаком пра глабальны дэфіцыт антыбалістычных сістэм, перспектывы ўкраінскага праекта Freyja, магчымасць лакалізацыі вытворчасці PAC-3 і ролю ўласнай балістыкі ў абароне краіны.
Patriot, SAMP/T і THAAD. Якія сістэмы здольныя збіваць балістыку
Перахопліваць балістычныя ракеты ва Украіне сёння здольныя толькі дзве сістэмы — амерыканскі Patriot з ракетамі PAC-3 і франка-італьянскі SAMP/T з ракетамі Aster B1NT. Пра гэта распавёў ваенна-палітычны аглядальнік Аляксандр Каваленка.
«Калі казаць менавіта пра Украіну, дык гэта амерыканскі Patriot з ракетамі PAC-3 і франка-італьянскі SAMP/T з ракетамі B1NT. Яны здольныя перахопліваць балістычныя мэты», — кажа эксперт.
У свеце існуюць і іншыя сістэмы, у тым ліку амерыканскі THAAD, ізраільская «Праща Давіда» і марская сістэма Aegis, аднак яны альбо недаступныя для Украіны, альбо не могуць быць выкарыстаныя ў нашых умовах, адзначае аглядальнік.
Атрыманне THAAD Украінай пакуль выглядае практычна нерэальным. Гэта адна з самых дарагіх і дэфіцытных сістэм супрацьракетнай абароны ў свеце, а прыярытэт у яе пастаўках маюць традыцыйныя саюзнікі ЗША, тлумачыць Каваленка.
Галоўная праблема сёння не адсутнасць тэхналогій, а банальная нястача антыбалістычных сістэм. Да такога дэфіцыту прывяло тое, што краіны Захаду гадамі недаацэньвалі маштабы будучай пагрозы, лічыць Іван Ступак.
«Балістыка даўно ёсць у Расіі, Іране і Паўночнай Карэі. А Захад гадамі займаўся зусім іншымі пытаннямі. Цяпер выявілася, што ўласных магчымасцяў для супрацьдзеяння такім пагрозам у многіх краін папросту няма», — адзначае эксперт.
Расія вырабляе больш балістыкі, чым Захад — антыракет
Адна з галоўных прычын дэфіцыту — розніца паміж тэмпамі вытворчасці наступальнай і абароннай зброі. Толькі Расія сёння вырабляе больш балістычных ракет, чым ЗША вырабляюць антыракет PAC-3, кажа Каваленка.
«Lockheed Martin вырабляе каля 700 ракет PAC-3 у год. У той жа час Расія вырабляе больш за тысячу балістычных ракет 9М723 для АТРК «Іскандэр-М». Але для гарантаванага перахопу адной такой ракеты неабходна як мінімум дзве PAC-3», — удакладняе ваенны аглядальнік.
Такім чынам, толькі для барацьбы з гадавым выпускам «Іскандэраў» патрабуецца каля дзвюх тысяч амерыканскіх антыракет. Дадаткова PAC-3 па амерыканскай ліцэнзіі вырабляе японская Mitsubishi Heavy Industries, аднак яе гадавы выпуск складае ўсяго каля 70 ракет.
«Часам Кіеву не стае нават 70 антыракет на адну ноч масіраванага нападу. Менавіта таму праблема крытычная не толькі для Украіны, але і для ўсяго свету», — кажа Каваленка.
Юрыдычныя абмежаванні таксама застаюцца сур'ёзнай перашкодай. Японія вырабляе PAC-3 па амерыканскай ліцэнзіі, таму не можа самастойна перадаваць іх Украіне без узгаднення з ЗША. Тэарэтычна магчымы шматступенны рээкспарт праз трэція краіны пры ўмове атрымання ўсіх неабходных дазволаў, аднак такі механізм не рэалізаваны.
Паўднёвая Карэя таксама не разглядаецца як рэальная крыніца забеспячэння антыракетамі. Гэта звязана як з дзеючымі экспартнымі абмежаваннямі Сеула, так і з неабходнасцю захоўваць уласныя запасы праз пастаянную пагрозу з боку КНДР.
Яшчэ павольней за PAC-3 вырабляюцца ракеты для франка-італьянскіх комплексаў SAMP/T, адзначае Каваленка.
«Колькасць новых комплексаў таксама абмежаваная. Заходнія краіны дзесяцігоддзямі не рыхтаваліся да такога маштабнага выкарыстання балістычнай зброі, хоць добра вядома, што Расія, Іран і Паўночная Карэя сістэмна інвестуюць менавіта ў гэтым кірунку», — кажа ён.
Па ацэнцы аглядальніка, Расія працягвае нарошчваць вытворчасць некалькіх тыпаў балістычных ракет. Калі «Іскандэр-М» выпускаюць тэмпам каля трох адзінак у суткі, або больш за тысячу ў год, то ракеты 48Н6ДМ для комплексаў С-400, якія ўсё часцей прымяняюцца для удараў па наземных мэтах, вырабляюцца прыкладна па дзве адзінкі ў суткі — каля 600–700 у год.
У той жа час дакладных даных аб вытворчасці «Кінджалаў», Х-22/32, «Оніксаў» і іншых тыпаў балістычнай зброі пакуль няма. Паводле слоў Каваленкі, у значнай ступені гэта залежыць ад паставак імпартных кампанентаў, якія Расія атрымлівае ў абыход санкцый.
Ці можа Украіна сама вырабляць PAC-3
Адзін з варыянтаў вырашэння праблемы апошнім часам называюць лакалізацыю вытворчасці амерыканскіх антыракет PAC-3 ва Украіне. Такую магчымасць публічна абмяркоўвалі прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі і прэзідэнт Дональд Трамп. У той жа час пасля шэрагу заяў амерыканскага боку перспектывы гэтага праекта застаюцца нявызначанымі.
Галоўнай перашкодай на гэтым этапе з'яўляюцца не тэхналогіі, а палітычныя рашэнні, лічыць Аляксандр Каваленка. На яго думку, пры адсутнасці бюракратычных перашкод арганізаваць вытворчасць ва Украіне цалкам рэальна.
«Калі не будзе бюракратычных перашкод ні з боку партнёраў, ні ўнутры Украіны, то прыкладна праз паўгода вытворчасць можа стартаваць», — перакананы эксперт.
Гаворка не пра вялікія серыйныя аб'ёмы, аднак першыя ракеты, на яго ацэнку, цалкам рэальна пачаць выпускаць ужо на пачатковым этапе.
Іван Ступак ацэньвае перспектывы значна больш стрымана. На яго думку, нават атрыманне ліцэнзіі не вырашае галоўную праблему — бяспеку вытворчасці.
«Сёння няма ні аднаго квадратнага сантыметра тэрыторыі Украіны, які б не знаходзіўся ў зоне дасягальнасці расійскіх удараў — дронамі, крылатымі або балістычнымі ракетамі», — кажа Ступак.
Таму больш рэалістычным варыянтам ён называе размяшчэнне вытворчых пляцовак у краінах Еўрапейскага саюза. Там ужо ёсць неабходная інфраструктура, аднак нават у такім выпадку застаюцца пытанні перадачы тэхналогій і камплектуючых.
Freyja — шанец Украіны стварыць уласную антыбалістыку
Паралельна з перамовамі па заходніх сістэмах Украіна працуе над уласным рашэннем. Ідзе гаворка пра сумесны ўкраінска-еўрапейскі праект Freyja ад кампаніі Fire Point, які можа стаць першай айчыннай сістэмай барацьбы з балістычнымі мэтамі.
Першыя вынікі могуць з'явіцца ў бліжэйшы час, калі не ўзнікне затрымак з пастаўкай кампанентаў ад партнёраў, лічыць Аляксандр Каваленка.
«Паводле найбольш аптымістычнага сцэнару ўжо прыкладна праз паўгода можна будзе казаць пра першае баявое дзяжурства», — адзначае эксперт.
Праўда, ён адзначае, што ўсё будзе залежаць ад забеспячэння радарамі, сістэмамі кіравання агнём, сродкамі суправаджэння мэт і іншымі кампанентамі, якія павінны працаваць як адзін комплекс. Ацэньваць рэальныя магчымасці Freyja пакуль рана — толькі выпрабаванні пакажуць, якія балістычныя мэты сістэма зможа гарантавана перахопліваць, адзначае Каваленка.
У той жа час ён звяртае ўвагу на аснову самой ракеты. Праект выкарыстоўвае мадэрнізаваную ракету 5В55, апошнія савецкія мадыфікацыі якой ужо маглі перахопліваць балістычныя мэты. Калі сучасныя тэхналогіі істотна пашырылі яе магчымасці, патэнцыял комплексу можа быць вельмі высокім.
Іван Ступак таксама называе Freyja адным з самых перспектыўных напрамкаў развіцця ўкраінскай антыбалістыкі, хоць заклікае не чакаць хуткага выніку. На яго думку, сёння існуюць тры рэалістычныя шляхі ўзмацнення абароны Украіны: маштабнае павелічэнне вытворчасці амерыканскіх PAC-3, развіццё франка-італьянскай сістэмы SAMP/T і сумесны ўкраінска-еўрапейскі праект Freyja.
«Так, гэта самы доўгі шлях, але ён дазваляе Украіне перастаць цалкам залежаць ад імпарту», — перакананы эксперт.
Ці можна знішчаць расійскую балістыку яшчэ да запуску
Акрамя развіцця сістэм супрацьпаветранай абароны эксперты называюць яшчэ адзін спосаб барацьбы з балістычнымі ўдарамі — знішчэнне пускавых установак яшчэ да моманту запуску ракеты. Менавіта таму Украіна апошнім часам усё больш актыўна развівае ўласныя дальнабойныя сродкі паражэння.
Такі сцэнар цалкам рэалістычны, аднак для яго рэалізацыі патрэбная максімальная каардынацыя паміж усімі сродкамі разведкі і паражэння, тлумачыць Аляксандр Каваленка.
«Неабходна выявіць пускавую ўстаноўку яшчэ на этапе высоўвання або падрыхтоўкі да пуску і нанесці ўдар літаральна на працягу лічаных хвілін», — адзначае Каваленка.
Паводле яго слоў, менавіта таму Украіне патрэбная ўласная балістыка, якая дазволіць наносіць удары практычна імгненна пасля выяўлення мэты.
Актыўная абарона можа стаць адным з ключавых элементаў будучай сістэмы абароны, згодны Іван Ступак. Калі ёсць інфармацыя пра падрыхтоўку запуску, найлепшае рашэнне — знішчыць саму пускавую ўстаноўку яшчэ да старту ракеты.
У той жа час менавіта развіццё ўкраінскіх балістычных ракет, на яго думку, можа стаць адным з самых эфектыўных інструментаў стрымлівання расійскіх атак.
«Спадзяюся, што ўкраінскія праграмы, пра якія апошнім часам шмат кажуць, сапраўды перайдуць ад заяў да серыйнай вытворчасці», — кажа Ступак.
Дэфіцыт антыбалістыкі застанецца праблемай яшчэ на многія гады
Нягледзячы на актыўнае нарошчванне вытворчасці ў ЗША і Еўропе, у бліжэйшыя гады дэфіцыт антыракет наўрад ці знікне. На думку экспертаў, сусветная абаронная прамысловасць дзесяцігоддзямі арыентавалася на лакальныя канфлікты, а не на маштабную вайну з масавым прымяненнем балістычных ракет.
Сусветная супольнасць ужо павялічвае інвестыцыі ў вытворчасць Patriot, SAMP/T і іншых сістэм, аднак гэты працэс патрабуе часу. Менавіта таму, сыходзячыся ў меркаваннях суразмоўцы РБК-Украіна, нават пры самым аптымістычным сцэнары ў бліжэйшыя гады цалкам закрыць украінскае неба толькі сродкамі супрацьракетнай абароны практычна немагчыма.
Вырашэнне праблемы запатрабуе адначасовага развіцця некалькіх напрамкаў — нарошчвання вытворчасці заходніх антыракет, стварэння ўласных сістэм тыпу Freyja і развіцця ўкраінскай дальнабойнай зброі, здольнай знішчаць расійскія пускавыя ўстаноўкі яшчэ да запуску ракет.