Як легендарны князь Аляксандр Палубінскі абараняў ВКЛ
- 9.08.2026, 10:17
Цуды мужнасці князь-палкаводзец выявіў ужо ў першых баях Лівонскай вайны.
Сумленны і высакародны, князь Аляксандр Палубінскі карыстаўся павагай сярод паплечнікаў і браў удзел у многіх значных бітвах з Маскоўскай дзяржавай, адстойваючы незалежнасць сваёй зямлі. Пра гэтага шляхціца, сына вядомага дзяржаўнага дзеяча Івана Андрэевіча, у летапісах упершыню згадваецца ў 1559 годзе, піша «Літвін».
Ужо на пачатку руска-лівонскай вайны ў 1560 годзе Аляксандра прызначаюць намеснікам (рэгіментаром) славутага гетмана і палкаводца Мікалая Радзівіла. Цуды мужнасці князь праяўляе ўжо ў першых бітвах пад Вендэнам і Марыенбургам.
У гэтым жа годзе маскоўцы пад кіраўніцтвам Мсціслаўскага займаюць сталіцу Лівоніі Фелін. Але спроба акупаваць суседнія крэпасці ім не ўдалася. У прыватнасці, дзякуючы мужнасці і ваеннай удачы Аляксандра Палубінскага літоўцам удалося не толькі адстаяць Кесь (Вендэн), але і разбіць 50-тысячную маскоўскую армію. Дзякуючы зладжаным дзеянням пад Марыенбургам будучы легендарны князь-палкаводзец таксама здолеў разграміць некалькі атрадаў праціўніка і ўзяць у палон самога маскоўскага ваяводу Мяшчэрскага.
Далей Аляксандр працягвае вайну з ворагам ужо на пасадзе паручніка гетмана Радзівіла. У 1562 годзе ён здолеў адстаяць крэпасць Кокенгаўзен. Па загадзе паноў Рады разам з атрадамі Готхарда Кетлера у 1563 годзе князь ідзе на Парнаўскім напрамку на барацьбу са шведамі. Праз год Аляксандр Іванавіч накіроўваецца на Марыенбург, Дэрпт і Пскоў. У 1565 годзе яго войскі трымалі абарону Жмудзі, размешчанай паблізу Шадова.
Потым ён пераходзіць пад камандаванне Яна Хадкевіча і бярэ ўдзел у сутычках са шведскімі войскамі, што занялі замак Каркус. На жаль, пасля працяглай трохмесячнай аблогі крэпасць давялося пакінуць.
Да 1568 года Аляксандр Іванавіч становіцца камендантам адразу двух замкаў у Інфлянтах. Лічыцца, што ў гэты ж час ён з'яўляецца камандзірам харугвы ў Радошковіцкім паходзе. Дзякуючы вылазцы на Ізборск у 1569 годзе і ўзяццю замка князь бярэ ў палон набліжанага Івана Жахлівага — ваяводу Нашчокіна — разам з рускімі салдатамі, і перапраўляе яго да польскага караля.
У 1565–1566 гг. князю за ваенныя заслугі прадастаўляюць кіраванне Вольмарскім, Зігвольскім і Вількіяй. У гэтыя ж гады ён становіцца дзяржаўцам Паюрскім. Да 1570 года Аляксандр Палубінскі, ужо названы «спраўцам рыцарства», мае ў падначаленні харугву, у якой налічвалася да 200 коннікаў.
У 1575 годзе князь разам са сваімі жаўнерамі і нямецкімі наймітамі здзяйсняе вылазкі ўглыб маскоўскіх земляў, у раён Дэрпта. У палон было ўзята нямала маскавітаў. У 1576 годзе наступны паход — ён удзельнічае ў абароне Інфлянтаў.
На жаль, пры абароне замка Вольмар у 1576 годзе князь трапляе ў палон. Пра падыход маскоўскага цара да Лівоніі ён ведаў загадзя і адзначаў гэта ў данясеннях. Але кароль Стэфан, заняты ўціхамірваннем паўстання ў Данцыгу, нічым дапамагчы яму не змог.
Разумеючы, што ў выпадку захопу замка ён апынецца ў палоне, Аляксандр крэпасць не пакідае і змагаецца да апошняга. Не збянтэжыла яго і глумлівае пісьмо Івана Жахлівага, які прапаноўваў князю добраахвотна пакінуць Лівонію.
Магнус, кароль Лівоніі, даў слова параненаму палкаводцу Аляксандру Іванавічу не выдаваць яго маскоўскаму цару. Але, акружаны велізарным войскам, Магнус не стаў трымаць слова і пераправіў Палубінскага да Івана Жахлівага.
Службовы спіс Аляксандра Іванавіча быў вялікі, і, хутчэй за ўсё, князя чакала смерць. Але на допыце яму паказалі ліст Стэфана Баторыя. Князь пацвердзіў, што кароль Лівоніі перабег на бок Рэчы Паспалітай. На безабаронны замак таксама напаў менавіта Магнус.
Смяротнае пакаранне палкаводца Палубінскага, на шчасце, не адбылося. Трымаць радавітага палоннага было Жахліваму выгадна — у выпадку прымірэння з Баторыем Аляксандр Іванавіч мог стаць казыром. У выніку пасля двух гадоў палону Палубінскаму ўдаецца вызваліцца — маскоўскі цар адпраўляе яго з лістом да Хадкевіча.
З-за ранення ў Лівонію князь-палкаводзец больш не вярнуўся. Ён накіраваўся прыводзіць у парадак уласныя ўладанні і вырашаць пахіснутыя фінансавыя справы. У 1579 годзе кароль Стэфан Баторы аддае яму Вількійск. У шлюбе з Соф'яй Гольштанскай-Дубровіцкай у яго нараджаюцца дзеці Аляксандр і Багдана, якія становяцца працягальнікамі вялікага і слаўнага роду.