Інвестцыкл імя грамадзяніна Карэйкі

• Ігар Ліпсіц
• 9.08.2026, 22:25

У Крамлі рыхтуюцца грабіць расійскіх мільярдэраў.

Цэнтрабанк падае сігналы бедства, але позна: ключавая стаўка перастала працаваць, Дзярждума ўводзіць кантроль цэн і вяртаецца да тэрмінаў Карла Маркса, а Пуцін рыхтуецца ўключыць у новы інвестыцыйны цыкл персан з расійскага спісу Forbes.

Цэнтрабанк РФ знізіў стаўку на 0,25 працэнтнага пункта. У гэтай навіне шмат пластаў. Першы пласт — тое, што я люблю называць «кабінетаноміка», калі рашэнне прымаецца не на падставе эканамічных заканамернасцяў і правілаў, а на падставе суадносінаў сіл у палітычных кабінетах. І з гэтага пункту гледжання было зразумела, што Набіулліна знізіць стаўку, бо Пуцін за 10 дзён да гэтага паабяцаў кіраўніку Якутыі, што стаўка будзе зніжацца.

Калі б старшыня Банка Расіі гэтага не зрабіла, яна б уступіла ў канфлікт з Пуціным.

Стаўка — не вер сваім вачам

Але стаўку знізілі на мінімальную велічыню. Гэта чыста сімвалічная карэкціроўка, а дакументы, якія ЦБ адначасова апублікаваў, — і прэс-рэліз, і прагноз, — і ўсе каментары, якія кіраўнікі ЦБ давалі, хутчэй казалі, што трэба павышаць стаўку, што далей будзе горш.

Яны павысілі прагноз па інфляцыі, пагоршылі прагноз па росце эканомікі, далі зусім жудасны прагноз па дэфіцыце бюджэту на канец года — калі скласці ўсе лічбы з іх матэрыялаў, то каля 8 трлн рублёў. І гэта, звярніце ўвагу, толькі федэральны бюджэт.

А ёсць яшчэ рэгіянальныя бюджэты, дзе таксама дэфіцыт будзе вялікі, відаць, не менш за 1,5–2 трлн рублёў.

І яшчэ ёсць дэфіцыт Сацыяльнага фонду, які плаціць пенсіі. Мінулага года ён складаў 1,23 трлн рублёў. Атрымліваецца, што дзяржава ў цэлым у 2026 годзе будзе мець дэфіцыт грошай больш за 10 трлн (калі суаднесці гэта з даходамі кансалідаванага бюджэту РФ за 2025 год, то выходзіць дзірка ў 13%).

Вялікія лічбы, і як такія дзіркі затыкаць, незразумела — крыніцы даходаў мелеюць. Гісторыі з Wildberries, гісторыі з нафтавай прамысловасцю — яны таксама пра бюджэт. У Расіі ўсё змыкаецца на бюджэт — або праз яго даходы, або праз яго выдаткі.

Што адбываецца, нетрудна патлумачыць. З аднаго боку, скарачаецца вытворчасць і продаж бензіна — падаюць акцызы, ПДВ, падатак на прыбытак.

З іншага боку, ідзе першы індыйскі бензін, у цану якога будуць уключаныя, акрамя цаны пакупкі, яшчэ і выдаткі на дастаўку з Індыі да партоў і рэгіёнаў Расіі. Федэральная антыманапольная служба РФ ужо, дарэчы, зацвердзіла вартасць імпартнай альтэрнатывы для АІ–92 у памеры 112,6 тыс. рублёў за тону. Гэта прыкладна ў 1,5 раза вышэй за ўнутраную цану.

Каб абараніць унутраны рынак ад такога дарагога паліва, бюджэт будзе выплачваць нафтавым кампаніям пэўную суму, каб тыя не павышалі цэны на імпартны бензін (рашэнне аб уключэнні яго ў дэмпферную схему для паліва расійскай вытворчасці ўжо прынята). Кампенсацыя для імпарцёраў бензіна ацэньваецца больш як у 50 тыс. рублёў за тону — прыкладна ў 3,6 раза больш, чым дэмпфер на ўнутраным рынку.

То-бок дзяржава ад нафтавога сектара грошы атрымлівае і тут жа нафтавікам грошы аддае, каб яны не занадта павышалі цэны на бензін і дызельнае паліва. Сальда па гэтым руху грошай будзе пагаршацца.

Далей. Пачынаюцца праблемы з рознічным гандлем: гараць склады і разараюцца дробныя сэлеры. Значыць, будуць праблемы з ПДВ, з падаткам на прыбытак усіх гэтых маленькіх ігракоў рытэйлу, ды і самой Wildberries. Не забывайце, што Wildberries — каля 10% усяго расійскага рытэйлу. Тут таксама будзе падзенне.

Гэта адаб'ецца і на банках, якія раней зараблялі добры прыбытак на крэдытаванні рознічнага гандлю, а з яго плацілі нямалыя падаткі ў бюджэт. У іх усё горш пойдзе вяртанне крэдытаў і ад Wildberries, і ад яго кліентаў — сэлераў. Дзмітрый Пяскоў заявіў, што ідзе дыскусія: ці дапамагаць пацярпелым сэлерам? Думаю, ніхто сэлерам нічога не дасць, а калі ім ніяк не дапамагчы, то маса людзей разорзіцца. Усё, што яны павінны банкам, пагашана не будзе. А многія з гэтых людзей набралі крэдытаў не толькі на свой бізнес, але і для сябе асабіста — спажывецкія, іпатэку. Яны ж лічылі, што нармальна ўладкаваліся, у Расіі неплоха ўмеюць зарабляць грошы. А вайна іх не датычыцца. Цяпер усё вісіць у паветры. А што рабіць банкам? Выселяць гэтых людзей з іпатэчных кватэр? Палітычна склізкая тэма…

Набіраецца ўсё больш праблем, якія адначасова і эканамічныя, і фінансавыя, і сацыяльныя, і палітычныя. Ніводная з іх не настолькі моцная, каб абрынуць эканоміку Расіі. Але ў сукупнасці яны будуць няўхільна раз'ядаць і бюджэтную сістэму, і сацыяльна-палітычную стабільнасць у Расіі, паколькі слабее эканоміка.

Калі мы кажам пра эканоміку ў цэлым, мы разумеем, што ў ёй ёсць растучы сектар ваенны і падальны сектар грамадзянскі. Агульны рост эканомікі з такой структурай становіцца ўсё горшы і горшы: паводле дадзеных Мінэканомразвіцця, у першым паўгоддзі 2026 года — 0,3%. У параўнанні з тым жа перыядам мінулага года (1,2%) рост запаволіўся ў чацвяро, у параўнанні з другой паловай мінулага года (0,9%) — утройчы. Свежы эканамічны прагноз Банка Расіі — рост ВУП ад 0% да 1% у 2026 годзе. У межах дакладнасці падліку, зразумела ж.

Вось цяпер мы назіраем страшную гісторыю з дызельным палівам дзе? У здабыўной прамысловасці. Там жа ўся тэхніка працуе на салярцы — экскаватары, бульдозеры, самазвалы, цеплавозы. Няма саляркі — здабыўная прамысловасць спыняецца, а значыць, даходаў у бюджэт не прыносіць. Мы абмяркоўваем грошы, якіх не атрымалі ад продажу бензіна і іншага паліва, але бяда ідзе далей. Пачынаюцца праблемы ў здабыўной прамысловасці, пачынае сыпацца лагістыка. Ужо і РЖД плача. Паліўны крызіс вельмі балюча адгукнецца ў розных месцах, і таму, хутчэй за ўсё, будзе падзенне ў эканоміцы, а не рост.

І ЦБ акуратна сваім прагнозам на гэта намякнуў. Нуль — гэта стагнацыя.

Рытуальнае агенцтва Эльвіры Набіуллінай

Набіулліна любіць паўтараць фразу, што ў расійскай эканоміцы ёсць дзве крыніцы паступлення грошай — крэдытны і бюджэтны. Цэнтрабанк адносна паспяхова рэгулюе крэдытны канал, каб не разганялася інфляцыя. Але яму заўсёды было цяжка з бюджэтным каналам.

А цяпер з бюджэтным каналам увогуле нічога зрабіць нельга. Пакуль Набіулліна была на бальнічным, расійскае бюджэтнае заканадаўства змянілася.

Цяпер, па-першае, Мінфін можа траціць грошай больш, чым запісана ў бюджэце.

Па-другое, Мінфін можа пазычаць грошай не столькі, колькі было запісана ў бюджэце, а колькі хоча. Адзінае абмежаванне: ён не можа браць у доўг дадаткова больш, чым сума застаўкаў на казначэйскіх рахунках. Але і тут нядаўна нешта змянілася. Раней даныя пра тое, колькі грошай на казначэйскіх рахунках, публікаваліся. Цяпер Мінфін гэтую інфармацыю закрыў. Ёсць там грошы, няма там грошай — ніхто, акрамя Мінфіна, цяпер не ведае. Ніякіх рэальных абмежаванняў дзярждоўгу не засталося — за руку Сілуанава ўжо не зловіш. Што гэта азначае? Што бюджэтныя выдаткі перасталі быць прадказальнымі ўвогуле. У тым ліку і для Банка Расіі.

Расійскае дзяржкіраванне ў эканоміцы раней было ўладкавана па пэўнай схеме. Мінэканомікі рабіла прагноз эканомікі на будучы год. Зыходзячы з прагнозу, Мінфін лічыў, якія могуць быць даходы і выдаткі бюджэту. І нарэшце, на падставе таго, што збіраўся атрымаць і патраціць Мінфін, Цэнтральны банк фарміраваў крэдытна-грашовую палітыку на будучы год.

Цяпер сітуацыя іншая: колькі патраціць Мінфін, ніхто не ведае, таму планавае рэгуляванне грашовай масы Цэнтральным банкам стала бессэнсоўным. Што б яны ні рабілі, зноў пойдуць лішнія грошы з бюджэту, і ўсё будзе знішчана.

Уладкаванне эканомікі прынцыпова змянілася следам за зменай бюджэтнага заканадаўства. На нашых вачах завяршаецца рынкавы перыяд развіцця эканомікі Расіі, пачаты ў 1992–1993 гадах. Я гэта абазначыў некалькі гадоў таму як «канец НЭПа 2.0» і, падаецца, меў рацыю. Вось ЦМАКП даўно піша, што рэгуляванне эканомікі Расіі з дапамогай ключавой стаўкі — справа бессэнсоўная. І, уласна, сёння эксперты цэнтра аказаліся правымі.

Чаму?

Ключавая стаўка — гэта магутны інструмент рэгулявання эканомікі. Але эканомікі рынкавага тыпу і з дамінуючай доляй прыватнай уласнасці. Кошт грошай уплывае на выгаду ад бізнесу — з дапамогай гэтага інструмента можна кіраваць паводзінамі прыватных уласнікаў. Але прыватных уласнікаў у Расіі ўсё меней, а ўсё болей дзяржаўных менеджараў і дзяржулаcнасці. Не дзіўна, што ключавая стаўка перастала рэгуляваць стан эканомікі і нават — як гэта ні дзіўна — кошт грошай у ёй.

Ужо нават банкі перасталі на яе звяртаць увагу. У банкаў ёсць два інструменты — стаўка па дэпазіце і стаўка па крэдыце. Яны раней заўсёды былі прывязаныя да ключавой стаўкі. Стаўка ЦБ зніжаецца — зніжаецца і даходнасць дэпазітаў, і кошт крэдыту. Павышаецца стаўка ЦБ — усё расце. Так павінна быць. А што цяпер? На пасяджэнні 24 ліпеня савет дырэктараў Банка Расіі знізіў ключавую стаўку на 25 базісных пунктаў — да 14% гадавых. А расійскія банкі 31 ліпеня ўжо трэці раз запар павысілі стаўкі па ўкладах.

То-бок ключавая стаўка зніжаецца, а дэпазітныя стаўкі банкі падвышаюць. Чаму? Бо дзейнічаюць і іншыя фактары, якімі ЦБ РФ кіраваць не можа. І пад іх уплывам насельніцтва выносіць грошы з банкаў. У першыя гады вайны людзі беглі ў банкі і клалі грошы на дэпазіт пад высокі працэнт. Цяпер жа людзі бягуць у банкі здымаць наяўныя. Адток наяўных з банкаў дасягнуў амаль 2 трлн рублёў з пачатку года і выклікаў дэфіцыт ліквіднасці ў банкаўскай сістэме. Толькі за апошні месяц больш за 600 млрд рублёў наяўных вынеслі. Адток сродкаў у наяўныя ў Расіі за год можа скласці парадку 3,8 трлн рублёў. Банкі губляюць грошы і, каб вярнуць укладчыкаў, павышаюць стаўкі дэпазітаў — нягледзячы на зніжэнне ключавой стаўкі.

Больш за тое, ёсць такое паняцце «плаваючая стаўка». Банк можа даць крэдыт пад фіксаваную стаўку на ўвесь тэрмін пагашэння, а можа карэктаваць стаўку ў залежнасці ад інфляцыі — гэта і ёсць плаваючая стаўка. У Расіі вельмі шмат крэдытаў кампаніі бяруць па плаваючай стаўцы. Яна можа вызначацца двума спосабамі. Першы — ключавая стаўка ЦБ плюс камісія банка, 2–4%.

Другі — RUONIA плюс камісія банка. RUONIA — сярэднеўзважаны кошт неабяспечаных крэдытаў у эканоміцы Расіі, то-бок рэальны рыначны кошт грошай. Да нядаўняга часу стаўка RUONIA ішла ўпрытык да ключавой стаўкі. А цяпер яны разышліся. Стаўка ЦБ ідзе ўніз, а RUONIA ідзе ўверх.

Ключавая стаўка губляе ўсякі сэнс у эканоміцы Расіі. Рытуальны паказчык, які для Набіуллінай азначае, што эканоміка Расіі пакуль рыначная, і яна як рыначны банкір рэгулюе рыначныя працэсы з дапамогай рыначных інструментаў. Але цяпер усё гэта ўжо няпраўда, логіка парушана, і ўтрыманне высокай ключавой стаўкі толькі шкодзіць эканоміцы.

Далоў інфляцыю!

Але тады ўзнікае пытанне. Калі мы прызнаем, што з дапамогай ключавой стаўкі не можам кіраваць інфляцыяй, што нам рабіць, каб не дапусціць гіперінфляцыі? Адказ: рэгуляваць цэны.

Гэта прапаноўваў для ваеннага часу яшчэ лорд Кейнс, і гэта ўжо пачынае адбывацца. Толькі што ўнесены папраўкі ў заканадаўства, якія ўводзяць дзяржаўны кантроль за цэнамі. І больш за тое, закладзены заканадаўчыя асновы дзяржаўнага кіравання цэнамі.

То-бок цяпер ствараецца, па сутнасці, дзяржінспекцыя па цэнах, як была ў СССР, а на наступным кроку, відаць, ФАС будзе надзелена функцыяй устанаўлення цэн. Як яны з гэтым справяцца, я не ведаю, у іх там няма такіх людзей, няма ведаў і ўвогуле нічога няма. А вось хабары за «узгадненне ўзроўняў цэн» тым чыноўнікам панясуць і вытворцы, і рытэйлеры…

Усё больш імаверна, што з інфляцыяй будуць змагацца менавіта фіксацыяй цэн. Што пацягне разбурэнне рыначнай эканомікі як такой і нараджэнне дэфіцыту і размеркавання паводле нейкіх іншых прынцыпаў. Калі цана фіксаваная, прызначаная дзяржчыноўнікамі на падставе затратнага метаду, яна перастае працаваць як інструмент размеркавання прадукцыі або інструмент выбару таго, што вырабляць. Рыначная цана — перадусім індыкатар, што можна купляць, што нельга, што варта вырабляць, а што не.

Дзяржаўная цана як інструмент кіравання эканомікай не працуе. Тут патрэбна дзяржаўнае рэгуляванне, дзяржаўны план, Дзяржкамцэн, Дзяржснаб, Дзяржкампрацы, нарматывы размеркавання і гэтак далей: наперад, да Савецкага Саюза! У горшым варыянце вар'яцкай камуністычнай ідэалогіі — марксісцка-ленінскай палітэканоміі сацыялізму.

Усе гэтыя надзеі на лічбавы фармат даных і анлайн-маніторынг сітуацыі бессэнсоўныя з адной простай прычыны. А ў вас ёсць інфармацыя пра ўсіх суб'ектаў расійскай эканомікі? Пра ўсіх удзельнікаў? Адказ — не.

Расстат, галоўная крыніца інфармацыі па эканоміцы, ведае сярэднія заробкі, прыбытак, страты і г. д. Але лічыць іх толькі па буйных прадпрыемствах — яны абавязаныя здаваць справаздачнасць Расстату. Да малога і сярэдняга бізнесу Расстат нават не падступаецца, даныя далічваюцца па нейкіх каэфіцыентах. Так, можна знішчыць малы і сярэдні бізнес, каб застаўся толькі буйны і дзяржаўны, які кантралюецца, і ўся інфармацыя ад яго збіраецца. Чым гэта чревата? Паглядзіце гісторыю Савецкага Саюза.

Інфармацыя з чэкаў? Народ цяпер сыходзіць у наяўныя. Паводле апошняй даступнай інфармацыі Ашчадбанка (яе таксама закрылі), доля наяўных плацяжоў ужо вырасла з 21% да 25%. Усё, што ідзе праз наяўныя, вы па чэках не зможаце адсочваць. Так заўжды адбываецца. Таму, вядома, растуць ценявы абарот тавараў і грошай, а таксама адраджаецца з прычыны дэфіцыту і «чорны рынак» (пра гандаль бензінам у Крыме ж шмат напісана).

У такой эканоміцы ўжо і паняцце «інфляцыя» можна адмяняць, і такія спробы ёсць. Расстат цяпер, калі цэны знізіліся, піша «цэны знізіліся». А калі цэны павысіліся — «цэны змяніліся». Таму замест інфляцыі будзе «змена цэн». У савецкай эканоміцы быў шыкоўны тэрмін, паміраць буду — не забуду. Мы, эканамісты, не ўжывалі ў Савецкім Саюзе тэрмін «інфляцыя» — гэта было катэгарычна забаронена. У савецкай эканоміцы інфляцыі быць не магло па азначэнні. Ужывалася наступнае словазлучэнне: «Рост сярэдніх цэн у меру павышэння якасці і пашырэння асартыменту вытворных тавараў і паслуг». Дык што цяпер будзе менавіта гэта. Чакаем.

Інвестцыкл ім. грамадзяніна Карэйкі

Яшчэ адзін ўдар па прыватнай уласнасці — абвешчаны Пуціным новы інвестыцыйны цыкл. Прапановы, як яго пачаць, Пуцін будзе збіраць у жніўні, але ўжо цяпер ясна, што гэта рабаванне расійскіх мільярдэраў.

Пуцін да гэтага падбіраецца не ўпершыню, ён ужо спрабаваў прымусіць мільярдэраў скінуцца на вайну. Ідэя пра тое, што трэба скінуцца, каб інвеставаць, увогуле старая. Гэта ідэя Андрэя Белоусава. У 2018 годзе, калі ён яшчэ быў эканамічным дарадцам Пуціна, ён пачаў казаць, што металургі і хімікі, выкарыстаўшы добрую кан'юнктуру, узнялі цэны, «нахлабучылі дзяржаву» на вялікія грошы і таму хай цяпер аддадуць гэтыя грошы дзяржаве! І была доўгая мітусня, ён спрабаваў гэтыя грошы адабраць у бізнесу, сабраць з гэтых сродкаў інвестыцыйны пул і рукамі дзяржавы гэтыя інвестыцыі ўкласці ў эканоміку (у выніку кампаніі выдзелілі грошы на нейкія праекты з «майскіх указаў» прэзідэнта).

Што яны цяпер будуць спрабаваць зрабіць? Яны проста прымусяць кожную буйную кампанію прадставіць свой інвестыцыйны план, які яна будзе фінансаваць за кошт уласных сродкаў. Але ўласных сродкаў у кампаній малавата — прыбыткі ва ўсіх падаюць. Глядзіце, у снежні 2021 года прыбытак кампаній Расіі складаў 29,6 трлн руб. У снежні 2025 года ўжо 27 трлн рублёў, а інфляцыя ў 2022–2025 гадах перавысіла 36%. Але раз інвестыцыі нельга прафінансаваць з прыбытку кампаній, значыць, уладальнікаў прымусяць укладваць у інвестыцыйныя праграмы кампаній асабістыя грошы. Пуцін прымусіць вывесці грошы з афшораў, з асабістых (сямейных) фондаў і ўкласці іх у прадпрыемствы расійскай эканомікі. А хто гэтага не зробіць — з тым разбяруцца асобна.

Мы бачым у апошнія месяцы, што заможныя людзі ліхаманкава выводзяць грошы з Расіі за мяжу. Ідзе праца з крыптавалютамі, ідзе вар'яцкая скупка нерухомасці ў суседніх краінах (напрыклад, у Арменіі). Гэта ж не новыя эмігранты купляюць кватэры, гэта купляюць інвестары з Расіі. Яны спрабуюць хоць кудысьці вывесці грошы, хоць ва што-небудзь укласціся. Рускія грошы не ўсюды пускаюць, але пакуль у нейкія краіны шанец пранікнуць ёсць. Туды і закачваюцца грошы, там купляецца нерухомасць, каб пасля краху Расіі быў хоць нейкі актыў, якім можна распараджацца. Ідзе вывад капіталаў, усе багатыя людзі ў Расіі разумеюць, што далей пачнецца прамое рабаванне і распад эканомікі.

І таго, хто не зможа выйсці з Расіі з грашыма, прымусяць асабістыя сродкі інвеставаць у сваю кампанію. Грошай такіх нямала, бо ўсё-ткі ў расійскім спісе Forbes-2026 — 155 мільярдэраў, і іх сукупны стан за час вайны вырас да рэкордных 696,5 млрд долараў. З кожнага па нітачцы — сабярэцца нядрэнная сума. Пытанне толькі ў тым, а што з гэтымі грашыма рабіць? Інвестыцыі — гэта ж не толькі грошы.

Каб былі інвестыцыі, трэба яшчэ колькі-нешта.

Першае. Трэба, каб было на што грошы патраціць. Каб была магчымасць купіць станкі, абсталяванне і іншае. З гэтым у Расіі дрэнна. Відаць, давядзецца завозіць з Кітая ў велізарных колькасцях. І колькі гэта будзе каштаваць, і якую прэмію да цаны возьме Кітай пры такой масавай закупцы ва ўмовах санкцый, сказаць ніхто не можа. Але зразумела, што кітайцы па танным не аддадуць, наадварот, задраць цэны і абдзеруць Расію без аніякіх шкадаванняў.

Другое. Каб на гэтым абсталяванні стварыць прадпрыемства, патрэбныя кваліфікаваныя працоўныя рукі. З гэтым у Расіі поўны швах. Кваліфікаванай працоўнай сілы становіцца ўсё менш. Даследаванне ІРПЭ паказала, што ўжо цяпер больш за 90% кампаній адчуваюць дэфіцыт кадраў. Генеральны дырэктар Агенцтва стратэгічных ініцыятыў Святлана Чупшава паведаміла, што на канец 2024 года ў Расіі не ставала каля 1,5 млн кваліфікаваных спецыялістаў. А па словах міністра працы і сацыяльнай абароны Антона Катякова, непакрытая патрэба Расіі ў такіх кадрах да 2030 года будзе складаць не меней за 2,4 млн чалавек.

Трэцяе. Маўляў, грошы ўкладзеныя, завод пабудаваны, цяпер трэба камусьці прадаць прадукцыю. Галоўнае пытанне інвестыцыйнага праекта — ці ёсць попыт пад нарошчванне магутнасцяў? З гэтым поўная катастрофа, ніякага незадаволенага попыту ў Расіі не існуе, бо насельніцтва беднее і будзе беднець яшчэ хутчэй.

Чацвёртае і апошняе. Для інвестыцыйнага працэсу патрэбныя прадказальнасць і тэрмін акупнасці інвестыцый. Калі я ўкладаю грошы, то чакаю, што яны будуць на працягу нейкага гарызонту часу прыносіць мне чысты даход, які акупіць гэтыя інвестыцыі. Для гэтага павінна быць нейкая эканамічная прадказальнасць, чаго ў Расіі няма. І пра гэта гавораць абсалютна ўсе, уключаючы кіраўніцтва РСПП: «Галоўны выклік расійскай эканомікі ў 2026 годзе — нявызначанасць, якая шмат у чым звязаная з вонкавымі фактарамі. Пра гэта ў размове з карэспандэнтам URA.RU паведаміў прэзідэнт Расійскага саюза прамыслоўцаў і прадпрымальнікаў (РСПП) Аляксандр Шохін».

Сабраць грошы можна (па прымусу — і мільянер Карэйка грошы аддаў), прымусіць уладальнікаў прадставіць інвестыцыйныя праграмы можна, а вось атрымаць з гэтага рост эканомікі — наўрад ці. Жыць расіянам давядзецца ў найлепшым выпадку ў стагнуючай эканоміцы, а хутчэй за ўсё — у той, што падае…

Ігар Ліпсіц, The Moscow Times