«Ты робіш людзей шчаслівейшымі, у іх будзе сваё дзіця»
- 23.09.2026, 8:59
Шчырая гісторыя суррагатнай мамы з беларускага райцэнтра.
Гераіня рэпартажу Onlíner Марыя — суррагатная мама з Брэсцкай вобласці, якая нарадзіла для іншых пар ужо двух дзяцей. Яна папрасіла журналістаў сустрэцца каля касцёла, прызнаўшыся, што гэта яе месца сілы. Марыя называе сябе «прафесійным інкубатарам» і радуецца, што дапамагае людзям стаць бацькамі. Колькі каштуе выносіць дзіця замест іншай жанчыны, чым рызыкуе сурмама і за што можна пазбавіцца паловы ганарару — беларуска шчыра падзялілася ўсімі тонкасцямі сваёй незвычайнай працы.
«Галоўным хэйтэрам быў муж»
Калі яе дачцэ было амаль 5 гадоў, дзяўчына ўпершыню задумалася, што можа выносіць малога для іншай пары — не ад безграшоўя, як часта кажуць пра суррагатных маці, а з жадання дапамагчы людзям. Марыя сцвярджае, што фінансавы пытанне зусім не стаяў востра: у яе ва ўласнасці былі кватэра і машына. Але хацелася забяспечыць будучыню маленькай Васілісы, і сярод варыянтаў заробку Марыя пачала разглядаць суррагатнае мацярынства.
Галоўным хэйтэрам такога рашэння ў той час быў муж, прызнаецца суразмоўца.
— Ён не ведаў нюансаў, у галаве былі ўстаноўкі, што я буду спаць з чужым мужчынам, што гэта будзе наша дзіця, і нам з ім давядзецца развітацца.
Пайшоў год на тлумачэнні, прызвычаенне да думкі, што я ад свайго не адступлюся.
У выніку муж здаўся і пасля першай паспяховай праграмы зразумеў, што ў страху вочы вялікія. Сям'і і блізкім я сказала пра свае намеры і адразу абазначыла, што, калі не пабачу падтрымкі з іх боку, мы спынім зносіны.
Прыняўшы рашэнне стаць суррагатнай мамай, жанчына спачатку цалкам абследуецца: лекары правяраюць агульны стан здароўя (у тым ліку псіхічнага), рэпрадуктыўную сістэму, адсутнасць супрацьпаказанняў. На першым этапе жанчына падпісвае папярэдні дагавор з клінікай, пасля чаго для яе падбіраюць пару будучых бацькоў. Калі ўсе папярэднія дамоўленасці дасягнутыя, генетычная і суррагатная мамы падпісваюць натарыяльны дагавор на аказанне канкрэтнай паслугі.
Марыя сцвярджае: паводле закона Рэспублікі Беларусь «Аб дапаможных рэпрадуктыўных тэхналогіях», мужы суррагатнай і генетычнай маці павінны даваць пісьмовую згоду на праграму. Акрамя таго, пры заключэнні дагавора натарыус правярае ўсе дакументы суррагатнай мамы, у тым ліку для таго, каб пераканацца ў сапраўднасці шлюбу, у якім яна складаецца. Могуць папрасіць паказаць фатаграфіі, правяраюць пасведчанні аб нараджэнні дзяцей, бо ў жанчыны, якая плануе суррагатнае мацярынства, абавязкова павінна быць хаця б адно сваё дзіця.
Таксама суррагатная мама павінна быць маладзей за 35 гадоў і не мець сур'ёзных захворванняў.
«Лепш нырку прадай»
Дзіця, выношанае суррагатнай мамай, генетычна не мае да яе дачынення — Марыя просіць гэта падкрэсліць, бо перанос эмбрыёна адбываецца ў аперацыйнай на гінекалагічным крэсле.
Эмбрыён атрымліваюць з біялагічнага матэрыялу пары, якая звярнулася па дапамогу.
— Генетычныя мамы праходзяць складаны шлях з гарманальнай тэрапіяй для атрымання яйцаклеткі, — расказвае Марыя. — Потым клетку апладняюць у лабараторыі матэрыялам генетычнага бацькі і пяць дзён вырошчваюць эмбрыёны ў прабірцы.
Суррагатная мама таксама можа рыхтавацца да пераносу з дапамогай ін'екцый гармона прагестэрону.
— Каму-небудзь уколы не патрэбныя. Я асабіста гэтага хацела, для мяне важны быў вынік. Паколькі цяжарнасць наступае штучным чынам, яе трэба падтрымліваць, каб арганізм разумеў, што з ім адбываецца. Бо бываюць моманты, калі дзіця можа, напрыклад, не прымацавацца.
Марыя ўпэўнена: на працы, з якой яна сыходзіла на бальнічны па суррагатнай цяжарнасці і родах, за спінай яе рашэнне так ці інакш абмяркоўвалі.
— У асяроддзі былі мужчыны, якія прапаноўвалі мне замест суррагатнага мацярынства прадаць нырку ці нешта ў гэтым духу.
Але адзін калега мяне вельмі падтрымаў. Ён сказаў: «Ты людзям дапамагаеш, зразумела, што за гэта плацяць, але ты робіш людзей шчаслівейшымі, у іх будзе сваё дзіця».
Кошт паслугі, якую аказвае суррагатная маці, і парадак кампенсацыі выдаткаў на яе медыцынскае абслугоўванне, харчаванне, пражыванне пазначаюцца ў натарыяльна аформленым дагаворы, як таго патрабуе артыкул 21 закона «Аб дапаможных рэпрадуктыўных тэхналогіях».
Калі ў малога выяўлена паталогія, што ўзнікла не па віне суррагатнай маці, жанчына атрымлівае поўную выплату.
— Звычайна дзеці з паталогіямі — гэта генетыка. Суррагатная маці да гэтага не мае ніякага дачынення, — падкрэслівае Марыя.
Калі ж сурмама падчас цяжарнасці п'е або курыць, і шкоду, нанесеную дзіцяці, пацвердзіць экспертыза, штраф можа дасягаць паловы ганарару.
— Але я не п'ю і не кура. За сябе ўпэўненая.
«Генетычна суррагатная мама дзіцяці — ніхто»
Пасля першай праграмы Марыя была ўпэўненая, што яна ж стане і апошняй. Але, успамінае яна, праз нейкі час пасля родаў зразумела, што засумавала па стане цяжарнасці. Не хацелася выходзіць на пяцідзёнку з дзевяці да пяці. І Марыя пайшла ў другую праграму.
Ганарар суррагатнай мамы прапісваецца ў дагаворы ў беларускіх рублях. Акрамя ганарару, сурмаме належаць толькі дзве выплаты па цяжарнасці:
Бальнічны па цяжарнасці і родах (сума залежыць ад заработнай платы).
Выплата за пастаноўку на ўлік у жаночай кансультацыі да 12-га тыдня цяжарнасці (бюджэт пражытковага мінімуму, сёння гэта 530 рублёў).
Падарункі і заахвочванні суррагатным мамам па-за дагаворам не забаронены. Марыя распавядае, што адна з генетычных маці аднойчы ад душы падарыла ёй флакон дарагіх духаў, хоць дзяўчына прасіла вылічыць іх кошт з зарплаты.
Суразмоўца звяртае ўвагу і на тое, што, напрыклад, нарадзіўшы траіх дзяцей, суррагатная мама не становіцца шматдзетнай. Яна не мае ніякіх правоў на дзіця, якое выношвала, — пра гэта гаворыцца ў артыкуле 52 Кодэкса аб шлюбе і сям'і.
— Генетычна суррагатная мама гэтаму дзіцяці — ніхто, таму ніякіх ільгот, зніжак і гэтак далей ёй не належыць.
З першымі бацькамі ў нас нават было прапісана ў дагаворы, што мы з імі і з дзіцем сустракаемся апошні раз у радзільным доме — на гэтым усё.
За жыццём другога суррагатнага дзіцяці Марыі назіраць можна. Сям'я жыве ў іншай краіне.
— Дзіця вельмі прыгожае, яно мне вельмі падабаецца. Я, калі была цяжарная, слухала гульню на фартэпіяна, і малы вельмі моцна водгукаўся на музыку. Думаю, у будучыні дзіця будзе звязана з мастацтвам, з творчасцю. Я ад усяго сэрца яму гэтага жадаю. Няхай у іхняй сям'і ўсё складзецца шчасліва.
«Бацькі могуць прысутнічаць на родах»
Калі ў Беларусі дазволілі суррагатнае мацярынства (у 2006 годзе ў Кодэксе аб шлюбе і сям'і замацавалі паняцце суррагатнага мацярынства на ўзроўні закона, і ўрад прыняў адпаведную пастанову), у першы час бацькі ўладкоўвалі патэнцыйным сурмамам «кастынгі». Сёння, кажа Марыя, бацькоў стала разоў у дзесяць больш, а ахвотных стаць суррагатнай маці засталося столькі ж. Таму бацькі выбіраюць з тых кандыдатур, што ёсць.
— Сума ганарару залежыць ад досведу, колькасці папярэдніх родаў суррагатнай мамы. Як людзі дамовяцца, так і будзе.
Назірацца па цяжарнасці сурмамы могуць дома, могуць у Мінску — паводле жадання цяжарнай. Калі не хочацца афішаваць нюансы свайго становішча, можна сказаць лекару, што цяжарнасць наступіла з дапамогай ЭКА. Генетычныя бацькі могуць і прысутнічаць на родах, і наведваць скрынінгі, калі гэта ўзгоднена ў дагаворы і камфортна абодвум бакам, распавядае суразмоўца.
Роды суррагатнай мамы праходзяць найчасцей у Мінску — не з-за ўскладненняў, а таму, што патрэбная дапамога юрыста, які складае акт прыёму-перадачы дзіцяці.
Меркаванне, што суррагатных мам абавязкова «кесараць», дзяўчына называе казкамі. Для іх дзейнічаюць тыя ж правілы, што і для астатніх парадзіх: аперацыя — толькі па паказаннях.
— У Грузіі — так, сапраўды кесараць. І за гэтую паласную аперацыю не даплачваюць. У Беларусі за гэта ёсць кампенсацыя.
«Самалёт сеў у Мінску ў хвіліну, калі нарадзілася дзіця»
Марыя ўспамінае, як бацькам аднаго з дзяцей трэба было ляцець у Беларусь восем гадзін на самалёце.
— І яны прыляцелі ў тую хвіліну, калі нарадзілася дзіця. Кажу, і ў мяне самой мурашкі.
Генетычная мама, разумеючы, што можа не паспець прыляцець у Мінск да моманту з'яўлення свайго дзіцяці на свет, загадзя дазволіла Марыі нараджаць з сяброўкай.
— І роўна праз год, у першую гадавіну суррагатнага малога, сяброўка нарадзіла сваю другую дачку — амаль у той жа самы час. Яна, вядома, хацела асобную дату, каб гэта быў толькі іх дзень. Але ў малечы былі свае планы. І мы лічым, што неяк духоўна звязаныя.
Дагавор з сурмамай — варыянт не для людзей са сярэднім дастаткам, прызнае Марыя. У пары павінны быць зберажэнні або свабодныя сродкі на выплату ганарару.
Крэдытаў або якіх-небудзь дапамог для бацькоў на гэта не прадугледжана — хтосьці дзеля ўдзелу ў праграме прадае кватэру.
«Гэта проста адказны і дарагі праект»
Падчас першай праграмы расце жывот сваёй дачцэ тлумачылі жартамі, што мама проста аб'елася. Другі раз Марыя патлумачыла дачцэ ўсё як ёсць: што гэта дзіця цёці, з якой дзяўчынка бачылася. Генетычная мама перадавала Васілісе прывітанні, падарункі, яны зносіліся і нават пасябравалі.
— У гэтай сферы павінен быць чалавек, які аддае сабе справаздачу ў тым, што ён робіць, куды ідзе, што гэта не яго дзеці. Бо многія хэйтэры, напрыклад, пішуць: «Як можна аддаць сваё дзіця?»
Гэта не маё дзіця. Калі жанчына гэтага не разумее, ёй у сурмамы лепш не ісці.
Я ведаю, што ў Расіі былі выпадкі, калі суррагатная маці не аддавала дзіця. У Беларусі такога не здаралася.
Марыя прызнаецца: яе радуюць дзеткі ўнутры. Падчас цяжарнасці яна чытае ўголас кніжкі і наогул шмат размаўляе з малым, расказвае, што яго чакае, як завуць маму, тату, якога колеру дамы, якія ёсць жывёлы.
— Стаўлюся да гэтага як да дарагога, вельмі адказнага, але проста праекта. Гэта чужыя клеткі, чужая кроў. Гэта проста праца. Хтосьці за камп'ютарам сядзіць, а я людзям дапамагаю.
«Людзі думаюць, што муж не працуе»
Марыя адзначае: пасля першай негатыўнай рэакцыі муж у абедзвюх праграмах быў апорай і падтрымкай.
— Людзі думаюць, што толькі я адна зарабляю, а муж — не. Муж таксама працуе. І мы вельмі спадзяёмся спыніцца на трэцяй праграме, калі ўсё складзецца. Як бы я ні трымалася смела, напэўна, здароўе ўсё ж не гумовае.
Што да яшчэ аднаго ўласнага малога, суразмоўца кажа: сама расла ў няпростых умовах і хацела б, каб яе дачка вырасла ў любові і дастатку, выляцела з гнязда — і толькі тады Марыя зможа дазволіць сабе другога. Але не раней за 35 гадоў.
P. S. Абмяркоўваць з журналістамі канкрэтныя сумы атрыманых ганарараў і пытанні іх размеркавання Марыя не захацела.
У той жа час у інтэрнэце ёсць адкрытая інфармацыя пра тое, якія ганарары прапануюць суррагатным маці беларускія клінікі, у якіх такая паслуга даступная. Паводле звестак, якія нам удалося знайсці, гаворка можа ісці пра сумы ад $18 тыс. да $35 тыс., у некаторых выпадках даходзіць да $50 тыс. Акрамя таго, для мам прадугледжаны штомесячнае ўтрыманне і розныя кампенсацыі, у тым ліку за адзенне для цяжарных.