«Гэта быў для мяне самы лепшы час»

• 23.09.2026, 10:29

Як беларуска перавезла 81-гадовую маму ў Польшчу.

Калі пасля 2020 года Алена (імя зменена) вырашыла з сям’ёй выехаць з Беларусі ў Польшчу, пытання, ці пакідаць маму, для яе не ўзнікала: яны пражылі разам усё жыццё. Алена заўважала ў жанчыны прыкметы дэменцыі, але ў Беларусі дыягназ ёй так і не паставілі. Гэта адбылося толькі ў Польшчы. Праз тры гады яе не стала. Алена падзялілася з MOST гісторыяй пераезду, пастаноўкі дыягназу, жыцця мамы ў доме састарэлых і страты.

Пра праблемы са здароўем мамы Алена пачала падазраваць яшчэ ў Беларусі. Жанчына па некалькі разоў паўтарала адно і тое ж, забывалася, што казала і што рабіла. Аднойчы яна нават зблытала ёмістасць са сродкам для апрацоўкі раслін, што стаяла на дачы, з бутэлькай малака.

— Гэта яшчэ была не самая глыбокая стадыя, але яна ўжо забывала, дзе дом. У нас было два падобныя дамы па суседстве, і мама часам заходзіла не ў той. Пасля таго выпадку яе адразу шпіталізавалі, у аддзяленне, дзе звычайна знаходзяцца пацыенты пасля суіцыдальных спробаў. Псіхіятр некалькі разоў гутарыў з ёй, каб зразумець, ці было гэта зроблена наўмысна ці выпадкова.

Але афіцыйнага дыягназу ў Беларусі Ядвізе так і не паставілі. Неўролагі праводзілі МРТ і іншыя абследаванні, але змены ў яе паводзінах спісвалі на ўзрост.

Да пераезду сям’я рыхтавалася каля двух гадоў. Алена хацела аформіць карту паляка па польскіх каранях. Ядвіга — этнічная полька, але ў савецкіх дакументах яе, як і многіх, у свой час запісалі беларускай. Прамых доказаў польскага паходжання не было — давялося збіраць дакументы з польскага боку, аж да ваеннага білета бацькі.

Калі сям’я пачала афармляць карту паляка, Ядвізе было 81 год.

— Консул не стаў праводзіць стандартнае апытанне, убачыўшы яе — такі прыбраны Божы дзьмухавец, 81 год, у блузачцы, у белай спадніццы. Ён паглядзеў на яе і сказаў: «Няхай мама пасядзіць, я з вамі пагавару».

За два–тры месяцы да ад’езду Ядвіга пачала ўсведамляць, што пераезд непазбежны. Паводле слоў Алены, ехаць ёй вельмі не хацелася. Але ў выніку сям’я паехала ў Польшчу разам.

На мяжы з Польшчай патрабавала вярнуць яе назад

Дарога ў Польшчу далася сям’і цяжка — ехалі яны каля 30 гадзін пры спёцы ў 30 градусаў.

— Недзе ў раёне мяжы, у Брэсце, яна крычала, што хоча, каб яе там пакінулі. Таблеткі мы тады ніякія не пілі, было вельмі складана. Пакуль яна спала, усё было добра, потым патрабавала вярнуць яе назад, — узгадвае Алена.

Псіхіятр прапанаваў намаляваць цыферблат

Нягледзячы на цяжкую дарогу, адаптацыя ў Польшчы прайшла на дзіва нядрэнна.

— Галоўнае для яе было — каб касцёл быў у пяці хвілінах хады. Кватэру мы выбіралі менавіта з разлікам на гэта: каб маме не трэба было далёка хадзіць. Яна наведвала імшу адзін–два разы на дзень — гэта было яе жыццё.

Менавіта тады сям’я нарэшце знайшла ў Польшчы псіхіятра, які здолеў паставіць дакладны дыягназ — дэменцыя.

— Яна намалявала цыферблат: у сярэдзіне круг, а ўсе лічбы — вакол, уперамешку. Калі я гэта ўбачыла, я зразумела: усё, гэта канец. Пры гэтым мама яшчэ памятала, як завуць дзяцей, у якім годзе нарадзілася. Бесіда з лекарам заняла каля пяцідзесяці хвілін, пасля чаго ён сказаў: стадыя ў вас умераная, але рыхтуйцеся — лепш ужо не стане. Ён сказаў: мы дадзім таблеткі, крыху прытормазім працэс, — узгадвае Алена.

Жанчына ўпэўненая: калі б у Беларусі хваробу своечасова распазналі і накіравалі маму да спецыялістаў, у іх было б яшчэ некалькі гадоў: «чым раней пачынаеш лячэнне, тым даўжэй чалавек застаецца ў сабе».

Усталявала на тэлефоне бацькоўскі кантроль

Каб не губляць маму з поля зроку, Алена ўсталявала на яе тэлефоне функцыю бацькоўскага кантролю.

— Я ведала, дзе яна ідзе і як яна ідзе. Пару разоў я бегала за ёй па раёне — на шчасце, я працавала дыстанцыйна. Не ведаю, што было б, калі б я працавала ў офісе, — кажа яна.

Адаптацыю палягчалі і простыя побытавыя прыёмы, напрыклад запіскі, развешаныя па кватэры ў першы час пасля пераезду: на ўваходных дзвярах — не выходзіць адной, на кухні і ў іншых месцах — падказкі, што дзе знаходзіцца.

— Плакала яна, здаецца, толькі ў дарозе — гадзін праз дванаццаць шляху, калі зразумела, што адбываецца нешта не тое. Мама вельмі камунікабельны чалавек і хутка завяла ў Польшчы новыя знаёмствы.

Пазней Алена знайшла для мамы жанчыну‑кампан’ёнку. Украінка прыходзіла да Ядвігі некалькі разоў на тыдзень, і яны разам хадзілі гуляць і па крамах. Паслугу кампан’ёнкі, паводле яе слоў, таксама рэкамендаваў лекар — як спосаб дадатковай сацыялізацыі, бо яе жыццё абмяжоўвалася ў асноўным YouTube і касцёлам.

«Хтосьці з нас дваіх з’едзе з глузду хутчэй»

Праз пэўны час Алена пачала разумець, што пастаянны догляд становіцца непасільным.

— Хтосьці з нас дваіх з’едзе з глузду хутчэй. Мне здавалася, што гэта ўжо буду я. Падтрымку аказвалі муж і дачка, але догляд у фармаце 24 гадзіны на содкі, сем дзён на тыдзень быў па‑сапраўднаму страшны. Я настолькі стамлялася, што ўжо нават размаўляць не хацела, — прызнаецца Алена.

Далей стан пажылой мамы пагаршаўся: з’явіліся праблемы з арыентацыяй на мясцовасці па‑за звыклым маршрутам, нетрыманне мачы, бяссонныя ночы, падчас якіх Ядвіга надзявала на сябе ўсю вопратку з шафы.

— Гэты шоргат месцамі нават страшна слухаць, калі разумееш, што табе нават страшна туды пайсці паглядзець, што там, — кажа Алена.

«Пастаяльцы дома апекі — такія мілашкі на сваёй хвалі: маглі ўначы нафарбавацца, узяць сумачку і пайсці ў краму»

Так сям’я прыйшла да рашэння аддаць маму ў дом апекі. Для гэтага неабходна было ўзяць у сямейнага ўрача даведку пра дыягназ. Важны нюанс, пра які папярэджвае Алена: патрапіць у дом апекі можна толькі пакуль чалавек яшчэ ў стане падпісаць згоду самастойна. Калі чалавек сам не хоча або ўжо не ў стане падпісаць, у дом апекі не возьмуць — тады трэба праходзіць працэдуру афармлення апекунства. А гэта працяглы працэс.

Ядвіга падпісала дакументы аб згодзе. Алена арандавала для мамы одномесны пакой у доме апекі — яна не хацела падсяляць маму да кагосьці яшчэ, каб яе начная трывожнасць не перашкаджала суседзям. Месяц пражывання каштаваў 5000 злотых. У кошт уваходзілі харчаванне, рэгулярныя візіты лекара і медсясцёр.

— Дзяўчаты, якія за ёй даглядалі, — з Украіны і Польшчы, — былі настолькі прыемныя, я нават не магла сабе такога ўявіць. Там каля 80% пастаяльцаў дома былі падобныя да маёй мамы — такія мілашкі на сваёй хвалі, якія маглі, напрыклад, уначы нафарбавацца, узяць сумачку і паспрабаваць пайсці ў краму.

Для самой Алены тры месяцы ў доме апекі сталі нечакана светлым перыядам у яе жыцці.

— Гэта, напэўна, быў для мяне самы лепшы час, што я правяла з ёй ужо ў яе стане. Я прыязджала на выходныя, мы гаварылі. Не было той назапашанай злосці ад уласнага бяссілля. Гадзіна–паўтары, праведзеныя з мамай, былі зусім іншага кшталту, — кажа Алена.

Таблеткі далі паўтара года разумнага жыцця

У доме апекі Ядвіга пражыла тры месяцы. Потым жанчына памерла.

— У яе не было нават ляжачай стадыі. Яна ўсяго тры дні паляжала і памерла — неяк вельмі рэзка. Лекар патлумачыў, што плынь хваробы бывае рознай: хтосьці ляжыць гадамі, а ў кагосьці абрываецца раптам.

Хавалі Ядвігу ў Польшчы.

— Тут ніхто не тэлефануе і не падрывае мозг, як у Беларусі, дзе чалавек толькі памёр, а табе ўжо званяць дзесяць пахавальных бюро, — кажа яна. — Я сама знайшла пахавальнае агенцтва непадалёк, патэлефанавала — мне сказалі: не пытанне, паведаміце адрас, астатняе зробім самі.

На пахаванне і ўладкаванне польская дзяржава выплаціла Алене дапамогу — на той момант каля 4000 злотых.

— Дзякуй таму доктару і тым таблеткам, якія далі нам яшчэ паўтара года даволі разумнага жыцця — калі чалавек можа сам сябе абслугоўваць, зварыць сабе кашу. У Беларусі, дзе я працавала ў офісе і мы ўсе сыходзілі з дому, такога часу ў нас бы проста не было. У выніку ўсё атрымалася так, як атрымалася. І слава Богу.