Шык і нізкасць новага «дваранства»

• Генадзь Клімаў
• 24.09.2026, 13:45

Расіі больш не быць. Па мерках Зямлі або Космасу — зусім хутка.

Дык вось, дваранства — апора самадзяржаўя, любога: царскага, савецкага, прэзідэнцкага або псеўдапрэзідэнцкага — не так істотна. Яго, гэта дваранства, неабходна кансалідаваць, аб’яднаць, каб яно было за цара, за генсека або за прэзідэнта, або за псеўда-, — і як мацней. Для гэтага выдаюцца маніфесты, указы, пастановы, законы. І не важна якія, часам дзікія, затое для асоб, што маюць права ўдзельнічаць у выбарах чыста «дваранскіх» (тут ужо без двукосся не абысціся) прадстаўнікоў, ранжыраваных на саслоўныя і адміністрацыйныя пасады, з павышанымі нормамі маёмаснага цэнзу. Карацей, без дуратства, — у выбарах могуць браць удзел толькі тыя, хто мае ў межах губерні (ну, вобласці там, або краю, Масквы, дапусцім) 3 тыс. дзесяцін зямлі або не менш за 100 душ прыгонных, а калі больш (адна Масква — 12 мільёнаў, хоць у рэальнасці ледзь не ў некалькі разоў болей), то — сам бог тут веліў. Дваране, што валодаюць меншаю маёмасцю, могуць выбіраць упаўнаважаных ва ўправах або прэфектурах, туды іх і растуды, а астатнія, хоць і грамадзяне, але па сутнасці — прыгонныя, наогул да выбараў не дапускаюцца (па-сапраўднаму), проста і зразумела — не маюць права. Толькі праз электроннае галасаванне (і пры цару, і пры генсеку, і пры прэзідэнтах, і пры псеўдюшных таксама). Тыпу, «выбары». Прыгажосць і цуд тэхнікі, веліч, адным словам. Ляпата! Гэта ж шчасце для дваранства і яго народа. А народ усё роўна згаджаецца.

Тут жа, якраз, трэба законна ўмацаваць матэрыяльнае становішча дваран праз увядзенне ўказу аб абмежаванні магчымасці доступу ў гэтае слаўнае саслоўе дваран з падатных саслоўяў, пры гэтым іншыя званні, што калі-нікалі ўводзіліся, не маглі валодаць прыгоннымі (абласнымі, раённымі, губернскімі) сялянамі. Таму і выдадзены ўказ, які ўскладняе атрыманне звання нашчаднага дварана; гэтага дасягалі толькі пры наданні звання асобы, набліжанай да імператара, па сутнасці — да прэзідэнта, а значыць — да бацькі расійскай «дэмакратыі». Для выбараў у дваранскія органы «самакіравання» неабходна павысіць маёмасны цэнз. А прыём у сярэднія і вышэйшыя навучальныя ўстановы толькі дзяцей чыноўнікаў і дваранскіх дзяцей — гэта само сабой зразумелая справа — і да бабкі не хадзі. Усё гэта адыгрывае бясцэнную ролю ў павышэнні значэння дваранства ў жыцці краіны і самадзяржаўя як такога, без прымесей, без заган, і пры прэзідэнце таксама, нават яшчэ болей.

Так, былі дваране ў наш час, не тое, што цяперашняе племя. Шмат было мярзотнікаў, сволачы, прыблудных, купленых, прададзеных і продажных, збанкруцелых і разрабаваных і іншых, і іншых, і іншых...

І тут раптам абвяшчаецца «новае дваранства» — так яны сябе ацанілі. А хто там у іх блукае ў законах?

Пасля Кастрычніцкай рэвалюцыі, што вынішчыла дваранства пад корань, марыць пра гэтую ідэю або псеўдаідэю было строга забаронена пад эгідай КДБ, ЦК КПСС, Палітбюро і іншых аксесуараў.

Кажуць, што канцэпцыя «новага дваранства» не мае навуковага абгрунтавання. Сумнеўна. Безумоўна, існуе дастатковая колькасць выказванняў пра існаванне гэтага, так бы мовіць, неардынарнага «феномену».

А вось ён, іх кантэнт...

Некалькі прыкладаў

У гістарычным сэнсе (часцей за ўсё ў падручніках па гісторыі Англіі XVI–XVII стагоддзяў) «новае дваранства» — гэта частка дваранскага саслоўя, якая, у адрозненне ад старога феадальнага дваранства, паспяхова адаптавалася да развіцця капіталізму. Такія дваране не толькі валодалі зямлёй, але і актыўна займаліся гандлем, прадпрымальніцтвам, а ў палітыцы былі галоўным саюзнікам буржуазіі.

А ў гэтай Расіі нешта інакш? Зусім па-новаму?

У сучасным сацыяльна-палітычным дыскурсе (асабліва ў Расіі 2000-х гадоў) «новым дваранствам» часам называюць пэўную групу людзей — як правіла, выхадцаў са спецслужбаў (ветэранаў КДБ/ФСБ), якія дзякуючы свайму становішчу, сувязям і навыкам атрымалі значны ўплыў на палітыку, эканоміку і іншыя сферы жыцця. Спецслужбы эвалюцыянавалі пасля распаду СССР, іх прадстаўнікі ўбудоўваліся ў новую сістэму ўлады і эканомікі, і канцэпцыя «новага дваранства» — спроба стварыць з супрацоўнікаў органаў свайго роду карпаратыўную эліту, што пастаўляе кадры і фармуе ідэалогію. Нармальна. Па-нашаму. Па-бразільску.

У больш шырокім аналітычным ключы тэрмін «новае дваранства» ўжываюць да асобных сацыяльных груп у сучасных грамадствах (не толькі ў Расіі), якія дзякуючы спалучэнню багацця, адукацыі, сувязяў і ўплыву пачынаюць адыгрываць ролю, супастаўную з роляй традыцыйнага дваранства, — гэта значыць займаюць ключавыя пазіцыі ў кіраванні, культуры, навуцы, спорце і г.д. Расія — наперад!

Дык што, калі вы сустракаеце фразу «кантэнт новага дваранства», карысна адразу зразумець кантэкст: гаворка пра гісторыю, сучасную палітыку, сацыялогію ці нешта іншае. Напэўна, нешта іншае. Пра бабкі. Пра бабулек.

Яшчэ раз кіну сам сабе прамень надзеі: «mafia state», мафіёзная дзяржава прынцыпова не прыстасаваная да імперскіх, ваенных задач. Мафіёзны вектар забівае імперскія замашкі. Расійская «эліта» марыла красьці і жыць на Захадзе, а не паміраць за інтарэсы «вожда» і бяднець у ізаляцыі.

Гэтай «эліце» глыбока начхаць на імперыю. Яна гатовая абкрадаць нават патрыётаў. Крадзеж — гэта нацыянальная ідэя. І ў гэтым — добры знак лёсу.

Гэтай краіне больш не быць. Па мерках Зямлі або Космасу — зусім хутка.

Дваранства, вось гэта, «новае, новае», дзіўна хутка набліжае гэты крах. Вядома, непазбежны.

З чым і віншую сябе і вас, панове!

Генадзь Клімаў, kasparovru.com