Naviband: Беларуская мова дае ўпэўненасць і адказ на пытанне «Хто ты ёсць?»
- 28.09.2026, 10:46
Музыкі сустрэліся з беларусамі Варшавы.
Гасцямі чарговага ўрока роднай мовы ў касцёле Святога Аляксандра ў Варшаве ў нядзелю, 27 верасня, стаў гурт Naviband. Сустрэча хутка ператварылася ў глыбокую і шчырую размову. Слухачы мелі ўнікальную магчымасць задаць музыкам пытанні і пачуць адказы з першых вуснаў, тым больш што Ксюша і Арцём, як яны самі прызналіся, рэдка даюць інтэрв’ю. Як прайшоў урок, распавядае «Белсат».
Ахвочых пагаварыць па-беларуску разам з Ксюшай і Арцёмам сабралася шмат – зала ў ніжнім касцёле была поўная. Святар Вячаслаў Барок, які вядзе сустрэчы ў межах цыкла ўрокаў роднай мовы, традыцыйна на пачатку прапанаваў гасцям назваць і напісаць на дошцы свае ўлюбёныя беларускія словы.
«Хвалі, світанне, пяшчота (хвалі, світанне, пяшчота)», – пералічыла Ксюша.
Арцём напісаў: «каханне, травень, чароўны» (любоў, май, чарадзейны).
Першае пытанне музыкам задаў Вячаслаў Барок – пра тое, калі яны свядома і цалкам перайшлі на беларускую мову.
Арцём у адказ згадаў, што роднае слова было з ім з дзяцінства – спявак нарадзіўся ў горадзе Глыбокае на захадзе Беларусі і да пераезду ў Мінск ён фактычна не чуў чыстай рускай мовы.
«У нас у людзей, якія вельмі хацелі гаварыць па-руску, усё адно выходзіла трасянка. А большасць гаварыла па-беларуску. Я з 1 класа вучыўся ў беларускамоўнай школе. Настаўніца ўключала нам песні Вольскага і Вайцюшкевіча. Потым я даведаўся, што Клаўдзій Дуж-Душэўскі, які стаў аўтарам бела-чырвона-белага сцяга, таксама родам з Глыбокага», – сказаў удзельнік Naviband.
Першай песняй, якую Арцём напісаў па-беларуску, стала «Абдымі мяне».
«Яна проста напісалася. Я не ведаў тады, што ёсць нацыянальны рух. Гэта прайшло міма мяне ў 15–16 гадоў. Разуменне таго, што адбываецца ў краіне, прыйшло пазней. А беларуская мова ішла ад сэрца, мы проста пачалі на ёй спяваць», – сказаў музыка.
Калі ўдзельнікі гурта пераехалі ў Польшчу, яны пераклалі свае рускамоўныя песні на беларускую і цяпер спяваюць выключна на роднай мове, бо прыйшло разуменне, што яна дае ўпэўненасць і адказ на пытанне «Хто ты ёсць?», што асабліва важна ў эміграцыі.
Ксюша таксама з дзяцінства чула беларускую мову. Яе бацькі ў студэнцкія часы ігралі ў тэатры «Жывое слова» пры ўніверсітэце, якім кіраваў Андрэй Каляда. Спектаклі ставіліся толькі па-беларуску, трупа з імі ездзіла, у тым ліку, у Польшчу, на Падляшша. І хоць у паўсядзённым жыцці бацькі гаварылі па-руску, дома заўсёды былі беларускія кнігі, музыка, якія з малых гадоў акружалі Ксюшу.
Свядома ж гаварыць па-беларуску спявачка пачала, калі сустрэлася з Арцёмам.
«Яго песні мяне захаплялі. Я ў той момант яшчэ не магла так свабодна пісаць па-беларуску. Але калі мы пераехалі, прыйшло большае разуменне яе каштоўнасці, і гэта паспрыяла таму, што песні больш сталі пісацца па-беларуску. І ў жыцці наша мова стала больш натуральнай, і наша дзіця гаворыць па-беларуску», – гаварыла Ксюша.
«Супраць мары не пайдзеш»
Далей Вячаслаў Барок запрасіў тых, хто прыйшоў паслухаць Ксюшy і Арцёма, задаваць ім пытанні. Першым ахвотнікам аказаўся хлопчык на выгляд гадоў восем, які сказаў, што перайшоў на родную мову ў пяць гадоў. Ён спытаў у музыкаў, чаму яны вырашылі спяваць.
Арцём адказаў, што гэта была ягоная мара, а «супраць мары не пайдзеш». Спявак таксама падзяліўся, што яго заўсёды хваляваў пытанне пра тое, што будзе потым, і ён не хацеў памерці ні з чым, пакінуўшы пасля сябе пустату.
«Для мяне было важна, каб пасля мяне нешта засталося. І калі мае песні праз гады будуць ведаць адзін-два чалавекі, гэта ўсё роўна тое, што я пасля сябе пакідаю. І гэта нешта бясконцае», – адзначыў музыка.
Тых, хто задаваў пытанні, святар Вячаслаў прасіў таксама запісаць свае ўлюбёныя словы.
«Пралеска», – назвала беларуска Валянціна, якая наступнай узяла мікрафон.
«Гэта цяпер топавае слова. Чулі яго ад польскага міністра замежных спраў спадара Радаслава Сікорскага?» – пажартаваў святар (міністр пасля сустрэчы з кіраўніком беларускага МЗС Максімам Рыжанковым на палях Генасамблеі ААН адзначыў, што гэта ўводная размова – «як пралеска, якая можа зацвісці пры добрым надвор’і»).
Валянціна ж спытала ў гасцей сустрэчы, што яны чытаюць і як працуюць над пашырэннем беларускага лексікону.
Паводле слоў Ксюшы, дуэт натхняецца кнігамі, фільмамі. Яны з мужам шмат чытаюць па-беларуску, у тым ліку сыну Мацвею. Таксама добрая практыка – размовы з «разумнымі беларускамоўнымі людзьмі» і беларускія песні.
Арцём падзяліўся, што адной з апошніх кніг, якую ён прачытаў, былі «Сабакі Еўропы» Альгерда Бахарэвіча. Акрамя таго, спявак пастаянна перачытвае Уладзіміра Караткевіча і марыць калі-небудзь паглядзець серыял або добры фільм паводле твораў беларускага класіка.
«Таксама я ўвесь час пагружаюся ў паэзію, бо апрача таго, што мы спяваем свае словы, я шукаю верш, які мог бы лёгчы на музыку. Так мы зрабілі з вершам Яўгеніі Янішчыц «Ты пакліч мяне, пазаві». Мы знайшлі яе сына, ён даў дазвол і быў вельмі рады».
«Варта прыносіць нацыянальную сімволіку на канцэрты»
Мужчына з залы, любімае слова якога «ветразь» (ветразь), спытаў, як удзельнікі Naviband ставяцца да таго, калі на іх канцэрты слухачы прыносяць беларускую нацыянальную сімволіку.
Арцём распавёў, што так адбываецца рэгулярна, і яны з задавальненнем падпісваюць сцягі, якія прыносяць людзі:
«Мы пазітыўна да гэтага ставімся. І лічым, што перапісванне гісторыі і тое, як у Беларусі спрабуюць трактаваць БЧБ-сцяг і Пагоню, – гэта жудасна. Гэта частка нашай гісторыі, якую спрабуюць замазаць. Таму варта прыносіць на канцэрты нашу сімволіку. Мы толькі за».
Яшчэ адзін слухач, які напісаў любімае слова «асалода» (блажэнства, асалода), спытаў, ці атрымліваецца ў музыкаў атрымліваць асалоду ад жыцця ва ўмовах эміграцыі, калі ёсць праблемы з дакументамі, няма свайго жылля?
«Мы шчаслівыя, бо маем магчымасць займацца сваёй справай і не працаваць больш нідзе ўжо больш за 10 гадоў. Мы ўдзячныя нашым слухачам, што яны нас падтрымліваюць, прыходзяць. Гэта дае нам магчымасць і далей пісаць песні», – адказаў Арцём.
Паводле слоў спевака, па асалоду і натхненне яны з жонкай кожнае лета ездзяць на Падляшша, дзе добра пішуцца песні.
«Там ідзеш па полі, слухаеш дрэвы… Я ўжо ведаю, як гучыць бяроза, як асіна або сасны, калі вецер дзьме. Я падключаюся да прыроды, і тады пішу песні. <...> Гэта важна, а кватэра калі-небудзь абавязкова будзе, і сітуацыя з дакументамі неяк вырашыцца», – гаварыў Арцём.
«Ты быў проста перадатчыкам, які здолеў злавіць і перадаць далей»
Былы палітвязень, беларускі пратэстанцкі прапаведнік, стваральнік дабрачыннай ініцыятывы food4bel Сяргей Мельянец спытаў у ўдзельнікаў гурта, які ўплыў на іх творчасць і асабістае жыццё аказваюць вера і хрысціянства.
Ксюша прызнала, што гэты ўплыў вельмі вялікі, бо творчае натхненне нельга назваць нічым іншым, як дарам звыш:
«Калі ты пішаш песню, гэта не адбываецца так, што ты вырашаеш, што напішаш пра нешта канкрэтнае. Гэта нібы магічны працэс. Ты нібы падключаешся да вай-фая і ловіш тое, што табе перадаецца. І калі ты пасьпяваеш злавіць і запісаць, тады за 10 хвілін можна стварыць песню. Трэба быць у правільным месцы, каб душа свяцілася, вера і надзея былі побач з табой, ты падключыўся і напісаў. Гэтая магія ўвесь час у нашым жыцці, і мы вельмі за гэта ўдзячныя. <�…>. Бывае, пішуцца больш простыя песні, а бывае – такія, ад якіх мурашкі бягуць па скуры. І часам ты не можаш паверыць, што гэта ты напісаў, і тады ты разумееш, што ты быў проста перадатчыкам, які здолеў гэта злавіць і перадаць далей».
Арцём усім параіў звяртацца да Бібліі, дзе можна знайсці адказы на ўсе пытанні.
«Хачу быць вольным, не баяцца, не падладжвацца»
Яшчэ адзін слухач напісаў на дошцы слова «куламеса» і патлумачыў, што гэта сезонная сумесь бруду са снегам або неразбярыха ў жыцці. Госць спытаў, ці не шкадуюць музыкі, што давялося пакінуць уладкаванае жыццё ў Беларусі і праходзіць праз усю гэтую «куламесу» эміграцыі.
Арцём упэўнена адказаў, што ні разу ні пра што не пашкадаваў, бо не можа ўявіць сабе, што ён стаіць на сцэне ў Беларусі, «выканаўшы адпаведныя ўмовы лаяльнасці і кажучы тое, што там павінны казаць артысты».
«Гэта агідна для мяне. Я хачу быць вольным, не баяцца, не падладжвацца. Я не скажу, што стала горш. Мы проста больш працуем, і фокус у нас на ўласных канцэртах. Раней у нас было шмат усяго – нас круцілі па радыё, былі рэкламныя кампаніі. Але ў гэтым было шмат нешчырасці. <�…> Тут я пішу шчырыя песні, мне не трэба камусьці нешта даказваць, для кагосьці танчыць, прыдумваць штучныя песні, як некаторым. Нам шмат пішуць з Беларусі, што нас не хапае. Магчыма, прыйдзе час выйсці там на сцэну. Магчыма, не. Але я хачу жыць у дадзены момант. У нас змяніўся вектар, песні і мы сталі мацнейшымі, больш свядомымі, і я за гэта ўдзячны», – падзяліўся спявак.
Ксюша спаслалася на тое, што калі верыш у Бога, то разумееш, што ўсё ў жыцці не проста так. Мэта ж чалавека – зразумець, навошта адбываецца тое ці іншае. Таму яна перакананая, што цяпер усё так, як павінна быць, і, напэўна, трэба было, каб яны з Арцёмам апынуліся ў гэтай зале, сустрэліся і размаўлялі з тымі людзьмі, якія прыйшлі на ўрок.
«З мовы і культуры ўсё пачынаецца»
Наступны госць, які выйшаў да дошкі, напісаў слова «дзірван», якое азначае кавалак неапрацаванай зямлі. Ён спытаў у музыкаў, як яны думаюць, як трэба будзе апрацоўваць дзірван у Беларусі ў розных сферах, калі мы вернемся.
На думку Арцёма, пачынаць трэба будзе з культуры і мовы. Вяртаць беларускамоўныя школы. Спявак узгадаў, як, калі ён быў вучнем, у ягоным родным Глыбокім была школа на 1000 дзяцей, у якой усё навучанне было па-беларуску. Цяпер жа на ўвесь горад няма ніводнага беларускамоўнага класа.
«Я лічу, што з мовы і культуры ўсё пачынаецца. І гэты фундамент трэба будзе будаваць, ствараць. <�…> Будзе складана, думаю, гадоў 10 будзе хаос. Але ў нас будуць натхненне і свабода, якую мы атрымаем, і яны будуць рухаючай сілай для нашай справы», – упэўнены музыка.
Беларуска Святлана, любімае беларускае слова якой – «валошкі» (васількі), спытала ў музыкаў пра іх творчыя планы і калабарацыі.
Удзельнікі дуэта распавялі, што цяпер працуюць з вядомымі польскімі артыстамі. У прыватнасці, праз тыдзень будзе запіс сімфанічнай версіі песні «Мама» па-беларуску і па-польску з дырыжорам Адамам Штабам, які працаваў са Стынгам і іншымі сусветнымі зоркамі. У найбліжэйшай будучыні запісы будуць прадстаўленыя.
Нядаўна Naviband запісалі беларускую песню са спявачкай Рытай Дакотай, якая таксама хоча спяваць на роднай мове – сёлета будзе рэліз кампазіцыі.
«Нам цікава перакладаць песні на ўкраінскую мову. Мы бачым, як шмат людзей з Украіны падтрымліваюць беларусаў, прыходзяць на канцэрты, спяваюць з намі. Мы паказваем – мы два суседнія народы, і мы павінны быць блізкімі. Мы вельмі хацелі б адыграць канцэрты ў Кіеве, у Львове, і як толькі будзе магчымасць, абавязкова паедзем і, магчыма, будзем граць з кімсьці з Украіны», – распавёў Арцём.
Акрамя таго, сёлета, 27 і 28 снежня ў Варшаве, у касцёле Святога Аляксандра Naviband дадуць два калядныя канцэрты, квіткі на якія ўжо прадаюцца. Ксюша і Арцём запрасілі на іх прысутных на ўроку і ўсіх ахвотных беларусаў.
У канцы сустрэчы дуэт выканаў два свае творы: «Ты пакліч мяне, пазаві» на верш Яўгеніі Янішчыц і новую, восеньскую песню «Ціхі дождж».