Крэмль за словы не адказвае
- Аарон Леа, Борух Таскін
- 4.09.2026, 12:43
Масква зняла табу з уласных апанентаў.
Words don't come easy, спяваў туніскі габрэй F. R. David у папулярным шлягеры 1980-х. У дыпламатыі так было заўсёды: слова каштавала дорага і пакідала магчымасць інтэрпрэтацыі. Сённяшняя рыторыка Крамля іншая, але ядзерная звышдзяржава і не разлічвае, што давядзецца адказваць за словы ці за ўчынкі.
На пачатку 2025 года Уладзімір Салаўёў заявіў у эфіры: добрых украінцаў не бывае.
Тады гэта гучала як зарэжысіраваная істэрыка. 27 жніўня 2026 года віцэ-спікер Дзярждумы Пётр Талстой прапанаваў ператвараць украінскія гарады ў выпаленую зямлю, а жыхарам даць суткі на ўцёкі, каб дэмаралізаваць тых, хто застанецца, да стану, у якім яны выйдуць сустракаць расійскія войскі «з паднятымі лапкамі». Ён паставіў пад сумнеў, што сярод больш як 20 мільёнаў мірных жыхароў ёсць безвіноўныя, і адразу ж патлумачыў, навошта ўсё гэта: Украіна — проста «тэрыторыя для экспарту энергарэсурсаў кароткім маршрутам».
Логіка вельмі знаёмая.
Украіна паводле плана «Ост» і гітлераўскага «плана голаду» была толькі жытніцай для вывазу рэсурсаў, лёсы насельніцтва ў гэтых планах не прадугледжваліся. Гебельс у 1943-м абгрунтоўваў татальную вайну менавіта сцёртай мяжой паміж салдатам і мірным жыхаром. Талстой паўтарыў гэта амаль даслоўна. Да таго ж, відаць, яму невядома, што ўдары па грамадзянскіх кваліфікуюцца міжнародным правам як ваеннае злачынства, і прызнанне сапраўднай мэты прыбірае адзіную лінію абароны, якая ў Масквы яшчэ заставалася.
Цяпер няма безвіноўных і ў РФ. Усе там згодныя з Талстым.
Пуцін, выступаючы перад настаўнікамі ў Маскоўскім педагагічным універсітэце, патлумачыў, што дзецям трэба распавядаць пра «харчовы ланцужок»: стая касатак разрывае на кавалкі белага мядзведзя. У гэтым ёсць трагікамедыя: рэжым адкрыта фармулюе адзіную доўгатэрміновую інстытуцыйную задачу — выхаваць пакаленне без маральных тармазоў, для якога жорсткасць стане нормай сацыялізацыі, а не адхіленнем. У адрозненне ад асманскіх янічараў, якіх стагоддзямі адбіралі з дзяцей хрысціян падпарадкаваных народаў, крамлёўскі султан вырошчвае забойцаў з уласных дзяцей.
У прыродзе касаткі на белых мядзведзяў не нападаюць, але дакладнасць тут і не патрэбная: проста крамлёўская метадычка — моцны пажырае слабога. І так было заўсёды. Калі палітычны рэжым канчаткова скідвае маску псеўдаюрыдычнай рыторыкі і зводзіць дзяржаўны матыў да прымітыўнага «харчовага ланцужка», мова дыпламатыі не патрэбная. Гэта не проста цынізм, а антрапалагічная катастрофа паводле Мамардашвілі: адмова ад чалавечай мовы і вяртанне да закона джунгляў, дзе аргументы — кіпцюры і іклы.
Справа не ў крывадушнасці Крамля: тым, хто там ужывае гвалт, начхаць на мараль. Справа ў тым, што Масква зняла табу з уласных апанентаў. Калі адзіны рэгулятар сусветнага парадку — «харчовы ланцужок» (і яго яшчэ можна прыдумаць), дык ні ў заходніх, ні ў украінскіх палітыкаў, якіх гадамі стрымлівала логіка «мы не можам адказваць так сама», больш няма прычын стрымлівацца. Калі праціўнік афіцыйна называе сябе драпежнікам, які жывіцца слабымі і ператварае ў ахвяру ўсіх, каго захоча з'есці, любое імкненне да дэскалацыі ўспрымаецца ўжо не як дыпламатыя, а як добраахвотны ўваход у харчовы ланцужок у якасці ахвяры.
Тады адказны заходні палітык, які ўсё яшчэ заклікае да стрыманасці, рызыкуе выглядаць у вачах уласнага выбаршчыка дурнем або здраднікам.
Удары па інфраструктуры Расіі, санкцыі, ордэры Міжнароднага крымінальнага суда — у пуцінскай оптыцы гэта цяпер не русафобія, а проста права больш буйнога драпежніка разарваць сваю ахвяру. Нічога асабістага, так усё ўладкавана!
Залежнасць РФ ад Пекіна ўпісываецца сюды дакладна гэтак жа: дробны драпежнік у свіце буйнога ў любы складаны момант — законная здабыча, проста часова знаходзіцца пад абаронай. (Успамінаюцца таксама «жывыя кансервы» пры ўцёках з ГУЛАГа.) Калі захочацца есці — Еўропа і ЗША не абароняць. І ніхто іх не прасіў, і няма за што.
Ёсць і ўнутрывідавы адбор: Пуцін успомніў, што Джэк Лондан пісаў пра старых, якіх абарыгены на поўначы пакідаюць ваўкам. Гэта інструкцыя не для вонкавага ворага, а для ўласнага асяроддзя. Слабасць — прыгавор, значыць, аслабленага вожака рана ці позна скармліваюць бязлітаснай зграі.
Пуцін назваў папярэджанне Зяленскага пра небяспеку расійскага неба «дзяржаўным тэрарызмам» (турэцкая Pegasus у тую ж ноч павярнула самалёт над Антальяй і адмяніла больш за дзясятак рэйсаў у Маскву) — тым самым тэрмінам, якім заходняя выведка, уключаючы кіраўніка эстонскай службы, усё часцей называе дзеянні самой Масквы ў Еўропе. З тэрарыстамі, паводле Пуціна, перамоваў не вядуць. Ці азначае гэта, што перамоваў не вядуць і з ім самім? Слова не верабей: выляціць — не зловіш.
Але словы, якія даюцца занадта лёгка, рэдка застаюцца без адказу. І хто адкажа — Еўропа ці Кітай? Хто першы аберне пуцінскую рыторыку супраць яго самога?
Крэмль свядома не разумее сапраўднага значэння ўласных слоў — а таму не будзе гатовы адказваць за свае словы. У яго ўсё проста: для нязгодных унутры — Расгвардыя з крупнакалібернымі кулямётамі, для тых, хто сумняваецца звонку, — ядзерныя ракеты і «Мёртвая рука». Ні слоў, ні дыпламатыі — толькі зброя.
Цяпер валодзінская ліслівасць «Няма Пуціна — няма Расіі» выглядае як прысуд сістэме, якая хутчэй перажыве крах дзяржавы, чым будзе сумнявацца ў вожаку.
Хто першы праверыць, якая палова гэтай формулы лішняя?
Аарон Леа, Борух Таскін, The Moscow Times