«Праваслаўную царкву Украіны прызнаюць усе, нават РПЦ»
- 5.01.2019, 21:19
Атрымаць Томас - толькі частка справы для новай Праваслаўнай царквы ў Украіне.
Сёння ў Канстанцінопалі патрыярх Варфаламей падпісаў Томас аб наданні новай аўтакефаліі Праваслаўнай царкве ва Украіне. Нягледзячы на супраціў, шантаж і нават пагрозы з боку Масквы, прайсці шлях ад фактычна падпарадкавання РПЦ да царкоўнай незалежнасці выйшла менш чым за год. Што далей - у матэрыяле liga.net.
З ЧАГО ПАЧАЛОСЯ. Першая спроба атрымаць Томас была зробленая 10 гадоў таму прэзідэнтам Віктарам Юшчанкам, але яшчэ на старце яе сарваў расейскі патрыярх Алексій II. Увесну гэтага года ўкраінская царква вярнулася ў парадак дня на Фанары ўжо з падачы прэзідэнта Парашэнкі. На пяты год вайны з Расеяй усе чыннікі сышліся: і ўнутры краіны, і на геапалітычнай арэне. Як тлумачылі ва УПЦ МП, найперш гэта падзенне даверу ўкраінцаў да Маскоўскага патрыярхату, спробы РПЦ перацягнуць коўдру з сусветнага Патрыярхату на сябе, стасункі Турцыі з Расеяй і ЗША.
У красавіку Парашэнка, Рада і духоўнікі звярнуліся да Варфаламея з просьбай даць Томас аб аўтакефаліі Украінскай Царквы. Толькі праз некалькі месяцаў стала зразумела, што Томас - будзе: патрыярх шчыра назваў гэта сваім абавязкам.
РПЦ і структуры УПЦ МП спрабавалі перашкодзіць гэтаму. Спачатку на Фанар з'ездзіла дэлегацыя УПЦ МП са сваім фундатарам Вадзімам Навінскім. Затым - расейскі патрыярх Кірыл, які спрабаваў пераканаць Варфаламея, што "Украіна з'яўляецца часткай зямель Расейскай Царквы". Калі ўсё гэта не спрацавала, РПЦ абвясціла аб разрыве стасункаў з Канстанцінопалем. І нават прыстрашыла кровапраліццем ва Украіне.
ЯК РАЗВІВАЛАСЯ. Для царкоўных спраў, дзе і стагоддзе не тэрмін (Украіна таму галоўнае сведчанне) - імкліва.
11 кастрычніка Сінод Сусветнага Патрыярхату скасаваў анафему, накладзеную на патрыярха УПЦ КП Філарэта і мітрапаліта УАПЦ Макарыя і абвясціў незаконнай анэксію Украінскай Праваслаўнай Царквы Расеяй 300 гадоў таму (падрабязна пра гэта).
Кіеўскаму Патрыярхату, УАПЦ і Маскоўскаму Патрыярхату далі час на перамовы, але складаная гісторыя дачыненняў паміж цэрквамі прывяла амаль да нулявога выніку. Таму 29 лістапада Сінод сам зацвердзіў праект статута новай царквы, і тады ж - як заяўлялі на Банкавай вуліцы - праект Томаса.
15 снежня ў Сафіі Кіеўскай адбыўся аб'яднальны сабор. Ён праходзіў за зачыненымі дзвярыма. Чакалася, што на Яго прыйдуць да 10 архірэяў МП. Прыйшлі толькі двое: Сімяон і Аляксандр Драбінка. Як тлумачыў у інтэрв'ю Сімяон, для іх гэта таксама было нечаканасцю: "Я не шкадую. Можа, я не зусім быў упэўнены, асабліва калі прыйшоў на сабор і ўбачыў, што нас толькі двое - а думалася, што будзе больш. Але куды было адступаць?"
Сабор выбраў Старшыню новай аўтакефальнай царквы. Ім стаў малады мітрапаліт Епіфаній, правая рука Філарэта: набраў 36 галасоў супраць 28 за Сімяона. Яшчэ адзін удзельнік выбараў мітрапаліт Міхаіл зняў кандыдатуру з другога тура галасавання. Кажа, што яго прымусілі. Філарэт шантаж адмаўляе і кажа хутчэй пра "ўпрошванні".
Так была створаная адзіная аўтакефальная памесная Праваслаўная царква ва Украіне.
Сёння ў Канстанцінопалі на ўрачыстым набажэнстве ў прысутнасці Парашэнкі і Епіфанія патрыярх Варфаламей падпісаў Томас. Дакумент напісаны ад рукі на пергаменце вядомым іканапісцам і каліграфам Луком з Афона.
"Ваша эксцэленцыя, вы мелі права прасіць і патрабаваць вашай аўтакефаліі... Мы шчыра молімся, каб вы сталіся вартымі гэтага дару", - сказаў на цырымоніі Варфаламей, звяртаючыся да мітрапаліта Епіфанія.
ШТО ДАЛЕЙ. Заўтра раніцай Епіфанаў атрымае томас з рук Варфаламея. "Гэта вялікае гістарычнае дзеянне, і наша яднанне будзе змацаванае цэлебрацыяй святой Боскай літургіі", - адзначыў ён.
У Маскве далі зразумець, што не прызнаюць незалежнасць Украінскай Царквы. "Варфаламей канчаткова адарваўся ад сусветнага праваслаўя, уступіўшы ў раскол", - сказаў прэс-сакратар патрыярха Кірыла Аляксандр Волкаў. Але гэта - іхнія праблемы.
Для Праваслаўнай царквы ва Украіне ўсё толькі пачынаецца. "Мае пачацца працэс ажыццяўлення Томаса", - патлумачыў праваслаўны багаслоў і філосаф Юрый Чарнаморац.
Ва Украіне, кажа ён, адзіная кананічная царква - гэта ПЦУ. Паводле логікі канонаў, архірэі, святары і свецкія "УПЦ МП" павінны далучацца да ПЦУ. А дзяржава - абараніць як правы тых, хто будзе спрабаваць перайсці, так і тых, хто застанецца ў структурах МП.
Як распавялі ў ПЦУ, на гэты момант да іх далучыліся ўжо больш за 30 былых парафій Маскоўскага патрыярхату. І не выключаюць, што пасля Томаса гэты працэс толькі паскорыцца. Паводле закону, кожны прыход з'яўляецца юрыдычнай асобай і можа мяняць юрысдыкцыю.
"Гэтым шмат хто скарыстаецца, - мяркуе Чарнаморац. - Томас будзе спрыяць гэтаму працэсу. І большасць прыходаў у будучыні будзе менавіта ў ПЦУ. Наколькі гістарычна доўгім будзе гэты працэс - дакладна сказаць немагчыма, але гэта цалкам можа нагадваць лавіну ў гарах".
Прыняцце спецыяльнага закона, які ўдакладніць юрыдычныя тонкасці пераходу парафій, мае палегчыць гэты працэс. Маршалак Андрэй Парубій абяцае, што прапануе такі законапраект дэпутатам на наступным сэсійным тыдні.
Прагназаваць, ці павялічыцца колькасць мітрапалітаў МП, якія перайшлі ў аўтакефальную царкву на фоне Томаса, у ПЦУ не бяруцца: "Сярод біскупаў пакуль толькі тыя, хто быў на саборы. Томас дадуць заўтра, таму час пакажа".
Дадаткова замацаваць легітымнасць ПЦУ ў вачах царкоўнага свету можа візіт Варфаламея ў Кіеў - сёння яго запрасіў Парашэнка. І прызнанне ПЦУ іншымі праваслаўнымі цэрквамі на просьбу Сусветнага Патрыярхату.
"Гэта неабавязкова, але вельмі пажадана, - кажа Чарнаморац. - Можна прагназаваць, што неўзабаве 9 з 14 цэркваў прызнаюць ПЦУ, потым яе не будуць прызнаваць толькі 1-2 царквы. А з часам будуць прызнаваць усе. І нават РПЦ".