Прарочы сон патрыярха Гундзяева

• Ірына Муравёва
• 11.10.2026, 14:46

І тут пайшлі тыя падлыя падзеі — губляюцца мошчы.

Бульвар імя генерала Карбышава — цудоўнае месца, дзе пахне кветкамі, ліловымі, белымі: яны даверліва распускаюцца на клюмбах і доўга не вянеюць; пахне дрэвамі, асабліва вясною, і пухнатым снегам, у якога таксама ёсць свой пах — пранізлівай свежасці. На бульвары дзеці ў рознакаляровых куртках свавольнічаюць і гуляюць, як і належыць дзецям. Іхныя бацькі ці бабулі з нянькамі сядзяць на лаўках, шчабечуць, як птушкі: хто па тэлефоне, а хто проста так.

Калі вы не бывалі на тым цудоўным бульвары, настойліва раю вам не ленавацца і абавязкова яго наведаць. Зручна: нядаўна адкрылася станцыя метро. Як гэта: не чулі?

Катаванне памяццю

Я вам распавяду. Метро «Бульвар генерала Карбышава» пабудавалі паралельна вуліцы маршала Тухачэўскага. (Яго Троцкі называў «д'яблам рэвалюцыі». Сялян атручваў газамі, пасля яго зямля заставалася бясплоднай і пустой.) Мне здаецца: усё, што пад зямлёй, тым больш гэтыя мармуровыя харомы, — прастора наогул таямнічая і нядобрая. Калі-небудзь адкрыецца праўда, і бесы, уладары пекла, урывуцца ў вагоны з гугнявым хіхіканнем. Але пакуль там станцыя метро, хоць і незвычайная: падвальны музей крыві, болю і страху.

Вось збягаеце вы па прыступках, спяшаецеся. Хто на дзень нараджэння, а хто ўжо і на памінкі. Ды не спяшайцеся! Вы ўваходзіце ў урачысты помнік вайне з Украінай. І кожная драбніца прадуманая дашчэнту. Па-першае, гісторыя. Карбышаў — не толькі мінулае, ён і сучаснасць. Генерал прайшоў слаўны жыццёвы шлях: ад Першай сусветнай вайны да Другой. Не здрыгануўся, не здаўся, не здрадзіў. Яго жывога замарозілі ў лагеры. Як хацела і хоча замарозіць Украіну Расія.

Уся станцыя прысвечаная расійскім ваенным падзеям. Іх шмат. Две гэтыя войны сусветныя, затым дапамога Афганістану. І тут таксама шмат гераізму і ахвяр, і тут мы не кінулі братоў у бядзе. Такое забудзеш? Ды не, не забудзеш.

Вярнуліся з вайны інваліды. Без рук — без ног. Туман у галаве ад наркотыкаў. За дзесяць гадоў загінула пятнаццаць тысяч савецкіх салдат-памочнікаў, а афганцаў — амаль паўтара мільёна. Ваенныя злачынствы былі? Як жа не быць? Пераходзілі на бок хітрых ворагаў мусульмане — таджыкі, туркмены, узбекі, чачэнцы? Так, пераходзілі.

Зорак Героя Савецкага Саюза ўдастоена 12777 памочнікаў Афганістану. З іх 3050 пасмяротна. Усе гэтыя зоркі ў падзямеллі імя Карбышава не змяшчаюцца. Тады кампраміс: зорак шмат, так свецяць, так сляпяць, што, праўда, лічыць ні да чаго.

А над лесвіцай надпіс велізарнымі літарамі. Спускаешся ўніз і чытаеш: Спецыяльная Ваенная Аперацыя. Дайшоў да апошняй прыступкі і акамянеў, вочы разбегліся. Нібыта ты ў бой ідзеш: колькі ўсяго! Дакладна як у жыцці. Праца амаль ювелірная. Ёй папярэднічала такая гісторыя. Мастакі, скульптары, людзі мастацтва, зразумеўшы ўсю велічыню задачы, прыехалі да вайскоўцаў на склад. (Не ведаю, які, дзе, ваенная таямніца!)

Уздыхаюць і мнуцца:

— Нам трэба, каб дакладна як у жыцці! Паможаце?

Усміхаюцца ў адказ:

— Вядома, дапаможам. А то яшчэ вываяеце… Самім будзе сорамна!

І выйшаў шэдэўр, сапраўдны шэдэўр. Танк Т–90 «Прарыў», пяхотныя машыны, разведвальныя і ўдарныя БПЛА, ракетныя комплексы і беспілотнікі, буксіруемая гаўбіца «Мста-Б» і яе папярэдніца «Акацыя», карацей, уся тэхніка — дакладна як у жыцці. Чакаеш цягнік — і вывучай, атрымлівай асалоду. З сыночкам прыйшоў — пакажы і сыночку. А з дачушкай — хай і яна здзівіцца. А калі з немаўлём у каляске, дык дастань немаўля, хоць спячае, хоць заліваецца! Запомніш дроны, немаўля маё цудоўнае? Запомню, — гукае.

Ваялі з фібрабетону, у спалучэнні з празрыстым шклом і глазурай. Лізнуць сцяну хочацца, здаецца, саладзей за пломбір.

Але ёсць адна асаблівасць у гэтай прасторнай і казачнай станцыі. Проста пад зоркамі стаяць акуратнага светлага колеру труны. Без цэнікаў, хоць і пустыя, не прадаюцца, значыць? На іх сесці няёмка. Але нашы людзі — сядаюць. Сядзяць, разваліўшыся. Яны толькі здаюцца вам з непрывычкі трунамі, такая ўжо форма ў іх атрымалася, а прызначэнне гуманнае: лаўкі. Сядзіш, адпачываеш, вакол азіраешся. І сэрца калатаецца.

Прарочы сон патрыярха Гундзяева

У некаторых людзей труны называюцца рака. Тады гэтыя труны, точ у точ як у падзямеллі ў Карбышава, выстаўляюць напаказ. Гэтыя простыя, даволі аскетычныя ракі. І ў іх, як бы, утрымліваюцца мошчы якіх-небудзь спецыяльных ваенных святых.

У чэрвені здарылася вялікае цудо. Проста да адкрыцця станцыі. Хутчэй за ўсё, супадзенне, вядома, але хто яго ведае!

Задрамаў Кірыл-патрыярх спякотным чэрвеньскім паўднём у гамацы на лебядзіных падушках. Тонкім сном задрамаў. І бачыць у тонкім сне: ляціць казачны воін на казачным кані, абліты ззяннем. Шырокі ў плячах і моцнага складу. Адзеты не па-нашаму, у срэбры, ды кальчуга на ім, ды кап'ё ў руцэ, ды кароткая булава на поясе. Твар малады, строгі, бледны. Ляціць — зямлі не кранае.

— Ай, не пазнаў?

Гундзяеў спрабуе ўстаць з гамака, а не выходзіць, ногі не трымаюць.

— Ты, што, Міцяюшка?

— Ай, чакаці другога?

— Ды гэта ж радасць… — устрывожыўся Гундзяеў. — Дам я табе піўка, брагі наварым… Загаджу вунь маладога гусака абшкураць…

— Табе б усё спаці ды жраці! — Данскі так раззлаваўся, што пачырванеў. — Наказ табе імy («маю», старажытнаруская): амержы мя ў рацы лежати! («надаела мне ляжаць у рацы» — старажытнаруская), березі мя і вязіце на брань! («бярыце мяне і вязіце на вайну» — старажытнаруская).

— Дык ты ж святы!

— Ой, і давядзешы ты мя да граху! У ярасць ты мя прывядзешы!

Гундзяеў са стогнам прачнуўся. Убачыў: пад ім струмень светлай лазуры. Гарачая, моцная. Побач ахова. І з імі дзве старыцы — дзяўчыны. Плачуць.

— Адзенне сухое, — суха распараджаецца патрыярх. — Духі Eau Savage, «дзікая вада». І хутчэй! Я ў бункер. Яму даложыце. Было відзенне! Няхай ён мя благаславіць!

Размова з Пуціным

Пераапрануўся, твар спаласнуў, надушыўся. Пуцін не адмовіў, прыняў — у бункеры, блізкім, крэмлёўскім.

— Вось такія справы, — паведаміў патрыярх, — з наказам святы з'явіўся. Злы быў — не дай Божа! Нашто, кажа, мае мошчы закінулі? Вязіце на фронт! Не магу, маўляў, без справы!

— Так, так, малайцом, — падтрымаў Пуцін, — у войска мы паведамім, што сама сабою адчынілася рака Данскога Дзмітрыя. Выпадкова сама выявілася. Цуд! Гасподзь пасылае нам сваю міласць.

— Знаменне, батюшка, — драбна перахрысціўшыся, загаласіў патрыярх. — Да перамогі ідзём святой міласцю Божай!

— А калі зноў згубяць? Як з Матронай было? і з Неўскім?

— Грэх вялікі! З Матронушкай… Грэх! Рванула паблізу, недаглядзелі. І малебен не скончылі. Грэх!

— Ды ж я казаў: усім працаваць па-чысценькаму! Раз-два — і гатова! Каб як у дзевяностыя!

Ахова пачырванела. Зразумела, сакрэтныя размовы.

— Ты мне казаў, што ў бліндажныя храмы дрон ніколі не трапіць, казаў?

— Ды як я мог ведаць? Вока ўсю ноч не змыкнуў. Калені сцёр. Ад іконы да іконы прапоўзаў, молячыся. А не дапамагло!

— Вось ты мне адкажы: дзе Неўскі?

— Ды, батюшка, хто іх цяпер разбярэ? Адны святыя вугалькі засталіся. Яшчэ добра, што мы пальчык купілі. І не таргаваліся, а ўзялі — і ўсё!

Пуцін змоўк. Дзядзьку Гундзяю таксама нясоладка. У Мінабароны нямала «зброі» з царкоўных рэліквій. Вазілі на фронт ужо Варфаламея, Пятра і Фяўронію, Матрону Маскоўскую. І тут жа пайшлі тыя падлыя падзеі: губляюцца мошчы. Дзесьці раку забудуць, а дзе — пераблытаюць, у якой рацэ хто. А палец — сапраўды вялікая каштоўнасць. У Расію яго прадаў былы намеснік Пячорскай і Кіеўскай лаўры. (Цяпер пад судом, Павел Лебідзь клічуць.) Дык вось ён і прадаў палец Іллі Мурамца. У ларэц паклалі і варту паставілі. Вялікая каштоўнасць, вялікая святыня. Тады патрыярх учыніў вельмі мудра: узвёў Іллю Мурамца ў сан нябеснага заступніка ракетных войскаў.

— Народ у нас цёмны, — уздыхнуў патрыярх. — Святых ім прывозім, а ўсё мітусніцца.

— Неўскага трэба вярнуць, — Пуцін нават голас крыху павысіў. — Вярнуць. Не гэтага Неўскага, дык хоць якога. Але каб ён быў. Я асабліва да яго схільны. Літоўцаў і шведаў на катлеты сек, тэўтонцаў і немцаў у парашок цер. Шпану гэтую заходнюю пагарджаў — і было за што!

— Круты быў мужык, — згадзіўся Гундзяеў. — Вочы нязгодным выкалваў ножыкам. Вось так падойдзе, усадзіць ножык — і вжык! Няма вочачка. А мы лібералы…

— Пастой, — раптам уздрыгнуў Пуцін, — вось ты кажаш: Суворава можна ў сан святога. Я правільна зразумеў?

— Усё дакладна так, — Гундзяеў панізіў свой голас да шэпту. — Чым больш святых, тым мы бліжэй да перамогі. Суворава ў школе праходзяць, а тут: і ён — наш святы заступнік! Усе костачкі цэлыя, якая ўдача.

Спакусы

Праклятая вайна набірае ход — і не адною смерцю, не агнём, не слязьмі. Хапае таго, і другога, і трэцяга. Настала пара спакусы. Вярнулася дрымучая пара. Пратлелыя косткі ў трунах мы вязём вам, і будзе малебен, а заўтра, хлопцы, прыйдзе ваш чарга паміраць, ваш час.

Вазіць на вайну мошчы старажытных святых — не навіна. Прыдумана сярэднявечнай царквой выключна для войнаў. І паміраць будзе лягчэй, і злосці да ворага будзе болей. Святыні ў Еўропе раслі, як грыбы пасля дажджу, людзі блыталіся. Прыклад: галава Іаана Прадцечы. Дзе яна цяпер? Кажуць, што ў Італіі. Ды не, не ў Італіі, а зусім у Сірыі. Ну, скажаце: у Сірыі! У Сірыі чыясьці яшчэ галава, а гэтая, Іаана Прадцечы, — у Арменіі. Адкуль жа ёй узяцца ў Арменіі? У Францыі дакладна яго галава. З іконай параўнайце. Ну што? Пераканаліся?

І за змутнелым шклом праступае, увесь чорны і страшны, з пустымі вачніцамі і лускаю на месцы пратлелых валасоў, няшчасны старажытны чэрап.

Ірына Муравёва, The Moscow Times