Украіна мае права змагацца за перамогу

• Уладзімір Пастухоў
• 11.10.2026, 19:19

Але свету давядзецца адказаць на пытанне пра цану гэтай вайны.

Найчасцейшае пытанне, якое сёння задаюць мне ўкраінцы, гучыць так: «Дык што, вы прапануеце нам здацца?»

Мой адказ просты: безумоўна, не.

Па-першае, таму што ваша барацьба справядлівая, і вы маеце права змагацца за перамогу столькі, колькі хопіць сіл. Па-другое, і гэта галоўнае, кожны сам вызначае, якую цану ён гатовы заплаціць за сваю свабоду. Ніхто збоку не мае права прымаць гэтае рашэнне за яго. І я такога параду не даю.

Але адначасова я лічу сябе ўправе запытацца: якой будзе цана гэтай перамогі для самой Украіны, для Еўропы і для астатняга свету? У гэтым пытанні няма нічога амаральнага. Мы жывём у ўзаемазалежным свеце, дзе рашэнні адных непазбежна адбіваюцца на лёсах іншых.

Галоўная праблема тут — наяўнасць стратэгіі перамогі. Калі мы не прымаем формулу Рубіо пра тое, што вайна зайшла ў стратэгічны тупік, з якога ёсць толькі два выхады — эскалацыя з пашырэннем канфлікту або пошук кампрамісу, — тады мусім прапанаваць трэцюю стратэгію.

З таго, што я сёння чую, найбольш выразная альтэрнатыўная стратэгія ўкраінскай перамогі зводзіцца да наступнага: перамагчы Расію можна толькі ў тым выпадку, калі ўдасца прымусіць Еўропу, а ў ідэале і Амерыку, «ўцягнуцца ў гэтую вайну напоўніцу» і непасрэдна ўдзельнічаць у баявых дзеяннях на баку Украіны.

Тое, што Украіна можа перамагчы толькі пры падтрымцы міжнароднай кааліцыі, было зразумела з самага пачатку, і нічога ганебнага ў гэтым няма. Дастаткова ўзгадаць ролю ленд-лізу ў перамозе СССР над Германіяй.

Але цяпер адбываецца істотная эвалюцыя самой канцэпцыі перамогі: ад «мы можам перамагчы, калі нам дадуць дастаткова грошай і зброі» да «мы можам перамагчы толькі тады, калі Захад пачне ваяваць разам з намі».

Тут непазбежна ўзнікае пытанне пра магчымасць прымянення Расіяй ядзернай зброі ў выпадку прамога сутыкнення з узброенымі сіламі НАТА або асобных еўрапейскіх дзяржаў.

На гэтае пытанне я чую два асноўныя адказы. Першы: Расія ніколі не ўжыве ядзерную зброю, бо там таксама ўсе хочуць жыць. Другі: нават калі ўжыве, мы не можам бясконца жыць у страху перад такой пагрозай. Значыць, так таму і быць.

Узнікае парадаксальная сітуацыя. У ходзе псіхалагічнай падрыхтоўкі расійскага грамадства да вялікай вайны адным з яе інструментаў стала нармалізацыя ідэі ядзернай катастрофы. Грамадства прывучалі да думкі, што існуюць каштоўнасці, дзеля якіх можна прыняць нават згубу чалавецтва.

Менавіта ў гэтым кантэксце прагучала знакамітая пуцінская формула: «Навошта нам такі свет, калі там не будзе Расіі?».

Дзіўным чынам сёння мы сутыкаемся з логікай, якую можна перадаць процілеглай па нацыянальным змесце, але падобнай па сэнсе формулай: «Навошта нам такі свет, калі там не будзе Украіны?»

Відавочна, гаворка не пра тоеснасць становішча Расіі і Украіны. Адна краіна вядзе агрэсіўную вайну, другая абараняецца. Але розніца ў адказнасці за вайну не выключае магчымасці параўноўваць спосабы мыслення, што ўзнікаюць па абодва бакі канфлікту.

Гэта пытанне трэба абмяркоўваць з усёй магчымай далікатнасцю, але не ўхіляючыся ад яго сутнасці, бо яно выходзіць за рамкі ваенна-палітычнай стратэгіі і лёсу асобнай дзяржавы.

Гэта пытанне глабальнага маральна-этычнага парадку: ці можам мы і пры якіх абставінах свядома дапускаць рызыку ядзернага апакаліпсісу дзеля дасягнення нацыянальных мэт, нават калі самі гэтыя мэты справядлівыя?

У мяне няма адназначнага адказу на гэтае пытанне ў дачыненні да сітуацыі, у якой апынулася сёння Украіна. Але ў мяне ёсць цьвёрдае перакананне, што мы ўсе маем права яго задаваць.

І, задаючы яго, мы зусім не прапануем Украіне ні здацца, ні працягваць вайну любой цаной. Мы толькі пытаем, якой можа аказацца цана вайны і перамогі — не толькі для Украіны, але і для ўсяго астатняга свету.

Уладзімір Пастухоў, Telegram