«Як цяпер лячыць сына?»
- 14.10.2026, 12:16
Беларусцы не дазволілі зняць наяўныя з дабрачыннага рахунку.
У рэдакцыю Onlíner звярнулася маці дзіцяці з інваліднасцю. Яна распавяла, што банк неспадзявана адмовіў ёй у выдачы наяўных з банкаўскага дабрачыннага рахунку. «На 21 кастрычніка ў нас запланаваная дыягностыка сына ў медыцынскім інстытуце імя Бярозіна ў Санкт-Пецярбургу, — кажа Анастасія Клепча. — Але цяпер паездка пад пытаннем. У банку патлумачылі, што з-за указу № 304 аплачваць лячэнне і купляць лекі можна толькі безнаяўна. А мы планавалі ехаць на машыне, зняць кватэру і прайсці дыягностыку. За ўсё збіраліся плаціць наяўнымі: так выходзіць танней, чым, напрыклад, ляцець самалётам і жыць у гасцініцы. Да таго ж канчатковую суму за абследаванне выставяць ужо пасля яго правядзення. Дык як тады аплаціць яго безнаяўна?»
Як высветлілася, Анастасія не адзіная, каго закранула гэтая праблема. Пакуль рыхтаваўся матэрыял, бацькі дзяцей з інваліднасцю звярнуліся да прэзідэнта і падрыхтавалі калектыўны ліст старшыні Савета Рэспублікі.
«Раней ні перад кім не адчытваліся: ні перад банкам, ні перад падатковай»
Каб зразумець, як раней працавалі дабрачынныя зборы для фізічных асоб, раскажам пра гэта на прыкладзе гісторыі Анастасіі. Яна жыве ў Магілёве з мужам і двума сынамі.
Паўтара года таму малодшаму, Глебу, якому ў снежні споўніцца тры гады, афіцыйна паставілі дыягназ: «глабальнае парушэнне развіцця, звязанае з мутацыяй у гене OTUD5» (дыягназ публікуецца са згоды маці).
— Ужо з двух месяцаў сын перастаў трымаць галаву, і з гэтага моманту пачаліся нашыя хаджэнні па лекарах, — узгадвае Анастасія. — У тры месяцы пасля цяжкага бранхіту ў Глеба выявілі загану сэрца і паставілі яго на ўлік у РНПЦ кардыялогіі. Там запэўнілі, што аперацыя не патрэбная.
Да паўгода стан сына, паводле суразмоўніцы, не змяніўся: ён заставаўся лежачым. Тады ў яго дыягнаставалі затрымку маторнага развіцця. Бацькі вырашылі сабраць грошы на рэабілітацыю ў пензенскім фізкультурна-аздараўленчым цэнтры «НеаБаланс», спадзеючыся дамагчыся хаця б невялікага прагрэсу. Папярэдне сям'я пракансультавалася з мінскімі кардыёлагамі: тыя дазволілі малому фізічныя нагрузкі. У верасні 2024 года Анастасія з сынам з'ехала ў Пензу на цэлы месяц.
Па словах жанчыны, гэта быў першы збор сродкаў на медыцынскую дапамогу Глебу.
— Мы адкрылі дабрачынны рахунак у «Беларусбанку» яшчэ ў 2024 годзе. Усяго іх было чатыры — па адным на кожную валюту: беларускія і расійскія рублі, долары і еўра. Тэхнічна збор выглядаў так: мы заключалі дамову з МТС на выкарыстанне новага нумара, баланс якога папаўняўся за кошт ахвяраванняў. Туды паступала асноўная частка сродкаў, а потым аператар на працягу двух тыдняў пералічваў іх на банкаўскі рахунак. Адтуль наяўныя здымаліся без усялякіх праблем.
— Вы былі абавязаныя адчытвацца перад банкам або падатковай за патрачаныя грошы?
— Не, раней такіх патрабаванняў не было. Справаздачы мы рабілі толькі для людзей, якія дасылалі грошы, і то гэта было добраахвотна. Я вяла старонку ў Instagram: публікавала даныя аб паступленнях, выкладвала чэкі па выдатках і паказвала астатак.
— Што адбылося потым?
— Пасля вяртання з першай рэабілітацыі сыну стала горш: ён спаў па 20 гадзін у суткі. Я адчувала, што гэта ненармальна, і зноў пайшла па лекарах. У Магілёве зрабілі УГД сэрца і запэўнілі, што ніякіх змяненняў няма. Але калі я адправіла вынікі кардыёлагам у Валгаград, Маскву і Цюмень, адусюль прыйшоў адзін адказ: дзіцяці тэрмінова патрэбная аперацыя на сэрцы. У выніку мы паляцелі ў Валгаград, там Глебу зрабілі аперацыю. Загадчык аддзялення потым сказаў, што пры такім дыягназе сыну ўвогуле былі супрацьпаказаныя фізічныя нагрузкі. То-бок, калі б мы паехалі на другі курс рэабілітацыі, яго магло б і не стаць…
Аперацыя была платнай. Выдаткі на яе, паводле слоў Анастасіі, таксама цалкам пакрыў дабрачынны збор. Але грошы сям'і патрэбныя пастаянна — і на аднаўленне, і на бягучыя кансультацыі. Дыягназ у хлопчыка такі, што дапамога спецыялістаў патрэбная заўсёды, а не аднаразова.
— Калі сыну дазволілі мінімальныя нагрузкі, мы пачалі наймаць прыватных рэабілітолагаў, якія прыходзяць да нас дадому. Да жніўня 2025 года на рахунку зноў назбіралася сума, і мы паўторна паехалі ў Пензу, — кажа Анастасія.
Сёлета дзякуючы ахвяраванням маленькі Глеб змог прайсці абследаванне ў кардыяцэнтры Валгаграда. А ў дваццатых чыслах кастрычніка сям'я планавала паездку ў пецярбургскі медыцынскі цэнтр імя Бярозіна. Да гэтага моманту на нумары МТС назапасілася каля трох тысяч рублёў ахвяраванняў.
— Звычайна грошы перакладаюць на рахунак на працягу 14 дзён. На момант майго званка ў банк там заставалася каля 50 рублёў (астатнія яшчэ не прыйшлі). І раптам у нашым чаце бацькі дзяцей з інваліднасцю пачалі абмяркоўваць навіну: нібыта пасля выхаду указу № 304 банкі перасталі выдаваць наяўныя, нават па рахунках, адкрытых да ўступлення дакумента ў сілу. Я вырашыла праверыць інфармацыю ў «Беларусбанку». І сапраўды, супрацоўніца кол-цэнтра пацвердзіла: зняць грошы больш не атрымаецца. Цяпер усе аперацыі — толькі па безнаяўным разліку, калі рахунак адкрыты менавіта для медыцынскай дапамогі. У мяне, напрыклад, пазначана «на рэабілітацыю».
— Растлумачце, у чым складанасць безнаяўных разлікаў менавіта для вашай сям'і?
— Вось просты прыклад: мы з сынам едзем на рэабілітацыю і плануем заняткі на агульную суму 120 тысяч расійскіх рублёў. Але ў працэсе план можа змяніцца: нешта дзіцяці падыходзіць, а нешта — не. Трэба ўлічваць і яго стан. Аднойчы з-за тэмпературы мы прапусцілі некалькі заняткаў, і іх кошт нам не ўключылі ў рахунак. А калі б мы адразу заплацілі ўсю суму, як бы нам вярнулі розніцу?
Іншы прыклад — платная аперацыя на сэрцы ў Валгаградзе. Спачатку яе ацанілі ў 500 тысяч расійскіх рублёў, а ў выніку яна абышлася амаль у 600 тысяч. Як быць у такіх сітуацыях цяпер? Не ўпэўненая, што змагу аператыўна ўзгадніць даплату з банкам. І што тады — здымаць дзіця з аперацыйнага стала? Лічу, што ў сям'і павінен быць фінансавы рэзерв на такія выпадкі. Атрымліваецца, для дабрачынных збораў на дапамогу жывёлам магчымасць здымаць наяўныя захавалі, а для людзей — не…
Акрамя таго, патрабаванне аплачваць усё безнаяўна, на думку Анастасіі, пазбавіла сям'ю магчымасці запрашаць дадому вузкіх спецыялістаў, якія аформлены як самазанятыя. Маці перакананая, што яны дапамагаюць падтрымліваць стан дзіцяці.
— У адным з банкаў сказалі: калі паслугу аказвае арганізацыя, аплату правядуць безнаяўна, а калі фізасоба або ІП — не. Акрамя таго, спецыялістам патрэбна медыцынская ліцэнзія. Але хто будзе афармляць яе дзеля пяці падапечных?
Што змянілася пасля ўказу № 304
Нагадаем, рэгуляванне дабрачыннай сферы пачалося пасля некалькіх гучных гісторый, калі велізарныя сумы, сабраныя на лячэнне дзяцей, выкарыстоўваліся не па прызначэнні. Напачатку восені быў падпісаны Указ № 304 «Аб фондах і дабрачыннай дзейнасці ў сферы аховы здароўя». Ён змяніў правілы дабрачынных збораў, у тым ліку для фізічных асоб.
Цяпер фізічная асоба можа адкрыць толькі адзін дабрачынны рахунак на медыцынскую дапамогу. Сабраныя грошы нельга зняць наяўнымі: банк пералічвае іх наўпрост у клініку, аптэку або вытворцу медыцынскіх вырабаў — на падставе дамовы, рахунку-фактуры або рэцэпту.
Па той жа схеме аплачваюцца праезд і пражыванне (пацыента і суправаджаючага) падчас паездак на лячэнне або рэабілітацыю.
Акрамя таго, уладальнікам рахункаў неабходна адчытвацца перад банкам, падатковай і выканкамам аб расходаванні сродкаў. Калі пасля лячэння грошы застануцца, іх трэба пералічыць на дабрачынны рахунак іншага чалавека або ў дзяржаўную медыцынскую ўстанову. Інакш праз тры месяцы сродкі размеркуюць прымусова.
Калектыўны зварот да старшыні Савета Рэспублікі
Указ № 304 задумваўся як інструмент, які зробіць дабрачынныя зборы празрыстымі і верне да іх давер. Але на практыцы высветлілася, што бацькі цяжкахворых дзяцей згодныя не з усімі зменамі. Галоўная праблема, на якую паказвае Анастасія, — забарона на зняцце наяўных.
Пакуль рыхтаваўся матэрыял, у сацсетках з'явіўся адкрыты зварот да прэзідэнта ад бацькоў дзяцей з інваліднасцю. Аналагічны калектыўны ліст рыхтуецца і старшыні Савета Рэспублікі.
Галоўная просьба аўтараў — перагледзець жорсткія абмежаванні і зрабіць правілы дабрачынных збораў больш гнуткімі, адаптаванымі да рэальнага жыцця. Бо лячэнне, рэабілітацыя і паўсядзённы догляд, паводле іх слоў, «патрабуюць аператыўнасці, якую не заўсёды здольная забяспечыць банкаўская сістэма».
У лісце падкрэсліваецца: «Існуе велізарны пласт медыцынскіх, дыягнастычных і карэкцыйных паслуг, якія немагчыма аплаціць банкаўскім перакладам з РБ альбо аплата якіх патрабуе неадкладнай наяўнасці сродкаў на руках».
Бацькі прыводзяць канкрэтныя прыклады таго, у што ўпіраюцца безнаяўныя абмежаванні:
Купля лекаў за мяжой. Прэпараты, недаступныя ў Беларусі, часта даводзіцца заказваць у Расіі, Турцыі або краінах ЕС праз давераных асоб і кур'ераў. Разлік за іх, запэўніваюць аўтары ліста, магчымы толькі наяўнымі, а прамы безнаяўны пераклад з рахунку ў беларускім банку ў замежную аптэку тэхнічна немагчымы.
Непрадбачаныя выдаткі пры замежных аперацыях. Як ужо распавядала Анастасія, рахункі клінік за мяжой могуць вырасці ў працэсе лячэння з-за экстранных маніпуляцый або ўскладненняў. Дыстанцыйна ўзгадніць даплату з Беларусі за лічаныя гадзіны нерэальна — сям'і неабходны фінансавы рэзерв на руках.
Купля б/у тэхнікі за мяжой. Каб зэканоміць ахвяраванні, сем'і знаходзяць якасныя імпартныя тэхнічныя сродкі рэабілітацыі (ТСР) у фізасоб за мяжой. Аднак закон забараняе прамы безнаяўны разлік з фізічнымі асобамі па дабрачынным рахунку.
Спецыялізаваны абутак. Купля артапедычных мадэляў пад канкрэтныя апараты і артэзы па безнаяўным разліку сёння фактычна заблакаваная банкамі, гаворыцца ў лісце.
Яшчэ адна праблема — прававы бар'ер, з-за якога «патрабаванне аб наяўнасці ў выканаўцы паслуг выключна медыцынскай ліцэнзіі штучна адсякае фізкультурна-аздараўленчыя цэнтры (ФАЦ), кваліфікаваных самазанятых спецыялістаў (інструктараў ЛФК, дэфектолагаў, лагопедаў, нейрапсіхолагаў і ABA-тэрапеўтаў) і карэкцыйных педагогаў, пазбаўляючы сем'і права аплачваць іх працу са сродкаў дабрачынных рахункаў».
Аўтары ліста прапануюць наступныя рашэнні:
дазволіць адкрываць зборы на дыягнастычны пошук, нават калі канчатковы дыягназ яшчэ не ўстаноўлены;
увесці магчымасць адкрываць мультывалютныя субрахункі ў адным банку, каб не губляць грошы на канвертацыі;
дазволіць выкарыстоўваць частку сродкаў наяўнымі пад строгую наступную справаздачнасць (прадастаўляючы чэкі, інвойсы, рэцэпты і акты);
распаўсюдзіць дзеянне дабрачынных рахункаў на аплату паслуг ФАЦ і самазанятых спецыялістаў, якія працуюць з дзецьмі дома;
дазволіць куплю медыкаментаў за мяжой праз давераных асоб з наступнай справаздачнасцю.
Як толькі з'явіцца афіцыйны адказ на гэты калектыўны зварот, мы абавязкова да яго вернемся.
Што кажуць у банку
Onlíner таксама звярнуўся па каментар у прэс-службу «Беларусбанка» і папрасіў распавесці пра алгарытмы аплаты лячэння і лекаў па безнаяўным разліку. Акрамя таго, мы хацелі ўдакладніць: ці дапускаецца кампенсацыя выдаткаў у выпадку, калі трымальнік дабрачыннага рахунку ўжо аплаціў выдаткі з асабістых сродкаў: напрыклад, паездку на машыне і дадатковыя абследаванні дзіцяці за ўласныя сродкі? І што ў такім выпадку патрэбна для пацвярджэння?
Як толькі атрымаем адказ банку, дапоўнім матэрыял.