Разгадана таямніца «маяка-прывіда» ля берагоў Аўстраліі

• 29.10.2026, 20:14

З'ява добра вядомая наведвальнікам вострава Лэдзі-Эліёт ля Вялікага Бар'ернага рыфа.

Даследчыкі прапанавалі тлумачэнне незвычайнай зрокавай ілюзіі: чалавек стаіць спінай да маяка, але бачыць, як круціцца яго прамень, быццам крыніца святла знаходзіцца наперадзе, на гарызонце. Праверыць мадэль удалося ў віртуальнай рэальнасці. Праца апублікаваная ў часопісе Open Mind.

З'ява добра вядомая наведвальнікам аўстралійскага вострава Лэдзі-Эліёт ля Вялікага Бар'ернага рыфа. На востраве ёсць два маякі — стары і дзеючы, аднак назіральнікам часам здаецца, што далёка ў моры працуе яшчэ адзін. Аналагічную ілюзію апісвалі і каля французскага ўзбярэжжа.

Аўтары спачатку вывучылі эфект у натуральных умовах, а затым узнавілі сцэну ў віртуальным асяроддзі. Тлумачэнне грунтуецца на тым, што зрокавая сістэма ацэньвае адлегласці, спалучаючы ўваходныя сігналы з назапашанымі чаканнямі адносна знешняга свету.

Уначы арыентыраў глыбіні мала. Далёкія ўчасткі праменя могуць здавацца размешчанымі бліжэй, чым насамрэч. З-за гэтай памылкі змяняецца і ацэнка руху: участак, які далёка ад назіральніка перамяшчаецца вельмі хутка, успрымаецца як больш блізкі і павольны.

Калі далёкі ўчастак здаецца тым, што рухаецца павольней за бліжні, зрокавая сістэма можа памылкова размясціць крыніцу праменя перад чалавекам. Узнікае ўстойлівае ўражанне маяка на гарызонце, хаця сапраўдная крыніца знаходзіцца за спіной. Веданне яго рэальнага становішча не абавязкова ўстараняе ілюзію.

Матэматычная мадэль дала правяральнае прадказанне: эфект павінен узнікаць ужо прыкладна ў 67 метрах перад сапраўдным маяком. Гэта істотна менш за адлегласці ў адзін–чатыры кіламетры, што фігуравалі ў ранейшых апісаннях. Даследчыкі атрымалі пацвярджэнне гэтага прадказання ў віртуальным эксперыменце.

Праца паказвае, як разумныя ў звычайных умовах чаканні могуць прыводзіць да памылкі пры недахопе зрокавых дадзеных.