Навукоўцы апісалі новы від старажытных насякомых
- 7.10.2026, 11:34
У іх быў незвычайны хабаток.
Біялогі з Тэль-Авіўскага ўніверсітэта разам з кітайскімі калегамі адкрылі новы від выкапнёвых цыкадавых — Cretodorus noonoo, што жыў каля 99 мільёнаў гадоў таму.
Дробнае насякомае, якое належала да раней невядомага навуцы віду, трапіла ў смалу дрэў 99 мільёнаў гадоў таму. Смала зацвярдзела і ператварылася ў бурштын, а захаваная ў ім скамянеласць дазволіла групе даследчыкаў са Школы заалогіі і Музея прыродазнаўчай гісторыі імя Штайнхарта ідэнтыфікаваць і апісаць новы від — Cretodorus noonoo (ці Ну-Ну), — піша New Voice.
Побач з апісаннем новага віду даследаванне раскрывае ўнікальную біялагічную адаптацыю, уласціўую Ну-Ну і яго блізкім сваякам: надзвычай доўгі і гнуткі ротавы апарат, даўжыня якога ў Ну-Ну амаль удвая перавышала даўжыню ягонага цела. Даследчыкі лічаць, што такая незвычайная будова дазваляла насякомым дабірацца да крыніц ежы, схаваных глыбока ў трэшчынах і шчылінах кары дрэў і недаступных для насякомых з больш жорсткім ротавым апаратам.
Даследаванне было праведзена Долем Фабрыкантам і доктарам Леанідасам-Раманасам Давранаглу з Школы заалогіі, Факультэта жыццёвых навук імя Вайза, Музея прыродазнаўчай гісторыі імя Штайнхарта і Новай экалагічнай школы Тэль-Авіўскага ўніверсітэта ў супрацоўніцтве з доктарам Янчжэ Фу з Нанкінскага інстытута геалогіі і палеанталогіі Кітайскай акадэміі навук.
Палеантолагі даследавалі скамянеласці насякомых, якія адносяцца да Neazoniidae — старажытнага сямейства цыкадавых, — уключаючы 13 экзэмпляраў, што захаваліся ў бурштыне з М'янмы. У іх сучасных сваякоў ротавы апарат мае будову простай іголкі, што дазваляе праколваць раслінныя тканкі і высмоктваць з іх вадкасць.
Аднак у старажытных насякомых, якія сталі аб’ектам даследавання, выявілі надзвычай падоўжаныя ротавыя апараты, паверхня якіх была шчыльна пакрыта папярочнымі зморшчынамі. З дапамогай высокаразрозністай мікракамп’ютарнай тамаграфіі даследчыкі здолелі аднавіць іх унутраную будову. Сканаванне паказала, што зморшчыны былі не проста знешнім упрыгожваннем, а часткай самой структуры. Верагодна, яны надавалі ротавым апаратам гнуткасць, перашкаджаючы іх перагібу або разбурэнню — падобна да гнуткай пітной саломінкі ці гафраванага шланга.
Дадатковыя сведчанні атрыманы пры вывучэнні саміх скамянеласцяў: у некалькіх экзэмпляраў ротавыя апараты захаваліся ў згінутым становішчы. Паколькі бурштын кансерваваў насякомых у тым стане, у якім яны траплялі ў смалу, даследчыкі разглядаюць гэта як яшчэ адно пацвярджэнне таго, што ротавыя апараты былі гнуткімі і пры жыцці насякомых. Падобная структура не сустракаецца ў сучасных сваякоў гэтых насякомых, што сведчыць пра існаванне старажытнага эвалюцыйнага рашэння, якое пазней знікла.
Незвычайны знешні выгляд новага віду таксама падказаў яго назву: Cretodorus noonoo. Відовая назва «Ну-Ну» была абраная ў гонар пыласоса з дзіцячага тэлесерыяла «Тэлепузікі», чый доўгі гнуткі шланг нагадвае ротавы апарат старажытнага насякомага.
Згодна з тлумачэннем, прапанаваным даследчыкамі, гэтыя насякомыя спецыялізаваліся на высмоктванні соку дрэў. Іх доўгія гнуткія ротавыя апараты маглі згінацца, пранікаючы праз вузкія трэшчыны ў кары і накіроўваючы калючыя органы да глыбока размешчаных праводзячых тканак. На канцы мелася яшчэ адна незвычайная дэталь: структура з дзвюх жолабчатых лапатак, якія, верагодна, раскрываліся падчас жывлення, дапамагаючы зафіксаваць ротавы апарат на сценках трэшчыны — падобна да сценавога анкера, што пашыраецца ўнутры прасвідраванай адтуліны.
Адкрыццё даследчыкаў можа мець больш шырокае значэнне для нашага разумення лясоў крэйдавага перыяду. У гэты час у некалькіх няроднасных груп насякомых з’явіліся доўгія або складчастыя структуры для жывлення, што павышае верагоднасць таго, што лясы, багатыя на дрэвы з тоўстай карой, стваралі перавагі для насякомых, здольных дабірацца да больш глыбокіх тканак.