Казахстан развітваецца з Расіяй

• 7.10.2026, 17:30

Краіна прайшла шлях ад лагераў ГУЛАГа да незалежнай дзяржавы.

Караганда сёння вядомая як адзін з найбуйнейшых вугільных цэнтраў Казахстана. Але за прамысловым багаццем гэтага рэгіёна стаіць гісторыя ГУЛАГа, масавых дэпартацый і прымусовай індустрыялізацыі, распачатай савецкай уладай, піша The New World (пераклад — сайт Charter97.org).

У канцы 1920-х гадоў у халоднай казахстанскай стэпе практычна не было ахвочых працаваць на вугільных шахтах. Праблему вырашыў ГУЛАГ. У 1930 годзе тут стварылі Карагандзінскі папраўча-працоўны лагер, або Карлаг, куды адпраўлялі палітычных зняволеных, сялян, прадстаўнікоў «ненадзейных» народаў і іншых рэпрэсаваных.

Да 1940 года тэрыторыя Карлага дасягнула прыблізна 17 тысяч квадратных кіламетраў, а колькасць зняволеных — 65 тысяч. Менавіта іх працу выкарыстоўвалі для будаўніцтва шахтаў і прамысловай інфраструктуры, вакол якой вырасла Караганда.

«Савецкая судовая сістэма раптам стварыла велізарны рэзерв працоўнай сілы, у якой практычна не было выбару», — гаворыцца ва ўспамінах пра гэты перыяд.

Пры гэтым Казахстан заплаціў за савецкую індустрыялізацыю не толькі прымусовай працай. Калектывізацыя разбурыла традыцыйны качавы лад жыцця, а голад 1930-х гадоў прывёў да катастрафічнага скарачэння насельніцтва. У 1926 годзе ў Казахстане жылі 3,6 млн чалавек, а да 1939-га — ужо каля 2,3 млн.

Савецкія ўлады адначасова выцяснялі казахскую культуру і знішчалі нацыянальную інтэлігенцыю.

Сёння Казахстан — незалежная дзяржава, а Караганда застаецца сімвалам эпохі, калі Масква ператварала рэсурсы рэспублікі ў паліва для ўласнай прамысловай магутнасці. Расія даўно страціла палітычны кантроль над Казахстанам, але след савецкага мінулага тут нікуды не знік.