Дзевяць дзён уся Зямля «пульсавала» кожныя 92 секунды
- 16.11.2026, 6:32
Навукоўцы раскрылі неверагодную таямніцу.
16 верасня 2023 года ва ўсходняй Грэнландыі абрынуўся велізарны гарны схіл — камяні і лёд зляцелі проста ў фіёрд Дыксан, справакаваўшы цунамі, якое дзевяць дзён запар насілася туды-сюды ў вузкім праліве.
Сейсмічныя станцыі па ўсім свеце рэгістравалі таямнічы нізкачашчынны імпульс, які паўтараўся кожныя 92 секунды. Геафізікі доўга не маглі зразумець, адкуль ён узяўся. І толькі дзякуючы спадарожнікавым здымкам удалося знайсці крыніцу — аддаленую арктычную даліну, піша Futura.
Падчас абвалу схіл захапіў з сабой ледавіковы лёд. У ваду ён увайшоў у выглядзе змешанай лавіны і падняў ваду на супрацьлеглы схіл на вышыню больш за 200 метраў. Вядучы аўтар даследавання, Крысціян Свеннвіг, апісаў гэты ўдар у часопісе Science.
Паводле ягоных даных, уздоўж 10 кіламетраў фіёрда сярэдняя вышыня заплёску вады склала 60 метраў. 11 кастрычніка ў тым самым месцы адбыўся яшчэ адзін апаўзень — меншы, але ён пацвердзіў, што схілы там працягваюць заставацца нестабільнымі.
Як «заблакаваная» хваля засталася ўнутры фіёрда
Ангела Карыльё-Понсе прасачыла, як прыродныя контуры фіёрда «замкнулі» гіганцкую хвалю. У сваім даследаванні ў The Seismic Record яна патлумачыла: рэзкі згін фіёрда каля выхаду ў акіян проста не выпусціў хвалю вонкі. Хваля не змагла пайсці ў адкрытае мора і ператварылася ў так званую сейшу — стаячую хвалю.
Велізарная маса вады раўнамерна калыхалася ўзад-уперад праз увесь праліў. Кожны яе ўдар аб скалістыя сцены перадаваўся зямной кары, быццам рытмічны малат.
Гэтыя паўторныя ўдары разыходзіліся па планеце ў выглядзе нізкачашчынных сейсмічных хваль. Імпульс захоўваў ідэальны інтэрвал у 92 секунды і рэгістраваўся прыборамі за тысячы кіламетраў ад месца падзей.
Непасрэдныя вымярэнні са спадарожнікавага радара
Спачатку даследчыкі рэканструявалі механіку хвалі паводле паказанняў наземных сейсмічных датчыкаў. А пазней прамыя акіяналагічныя доказы гэтай гіпотэзы яны атрымалі з дапамогай арбітальнага радара.
У артыкуле ў Nature Communications Томас Монаган прымяніў дадзеныя са спадарожніка SWOT і стварыў двумерныя карты паверхні вады падчас гэтай сейшы.
Радарныя дадзеныя паказалі: узровень вады ў фіёрдзе нахіляўся да двух метраў з аднаго берага на другі. З кожным «калываннем» вада змяняла кірунак. Каманда Монагана аб’яднала гэтыя спадарожнікавыя пралёты з сейсмічнымі данымі з канадскай станцыі Алерт.
Паводле іхніх разлікаў, пачатковая амплітуда хвалі складала 8 метраў. Мадэлі надвор’я і прыліваў пацвердзілі: ні вецер, ні марскія прылівы не маглі выклікаць такі рух.
Розніца паміж вышынёй заплёску і амплітудай хвалі
Каб карэктна ацаніць небяспеку, навукоўцы выразна раздзялілі два паказчыкі. Пікавая вышыня ў 200 метраў — гэта так званы «заплёск» хвалі каля берага. Гэта значыць, на такую вышыню вада, выцесненая ўдаром, закідвалася на стромкія скалы каля зоны абвалу.
А лічба ў 8 метраў — гэта ўжо сапраўдная амплітуда самой стаячай хвалі ў адкрытай вадзе ўнутры фіёрда. Менавіта такое раздзяленне дазволіла геафізікам аддзяліць сілу, якая і пасылала сігнал у зямную кару на ўвесь свет, ад мясцовай «пырскі» вады на скалах.
Арбітальны радар як новы інструмент для геафізікаў
Гэта назіранне стала сапраўдным прарывам у маніторынгу марскіх небяспек у самых аддаленых кутках планеты. Да гэтага выпадку навукоўцы амаль выключна абапіраліся на наземныя прыборы, каб па ўскосных прыкметах мадэляваць, як паводзяць сябе хвалі ў вузкіх пралівах.
Місія SWOT паказала: радар на борце спадарожніка здольны ў рэальным часе з высокай дакладнасцю фіксаваць нават нязначныя змены паверхні акіяна.
Паводле слоў Монагана, спадарожнікавая альтыметрыя цяпер з’яўляецца надзейным спосабам вымяраць параметры замкнутых вадаёмаў па ўсім свеце. Гэта закрывае даўні прабел у даных пра ізаляваныя прыпалярныя рэгіёны.
Таянне ледавікоў і нестабільнасць схілаў
Даследчыкі адзначаюць: галоўнай прычынай абвалу стала прагрэсавальнае таянне ледавіка ля падножжа гары. Рост рэгіянальных тэмператур і раставанне вечнамерзлай глебы працягваюць разбураць «каркас» схілаў па ўсёй Грэнландыі.
Гэтыя змены ствараюць небяспеку, аналагічную катастрофе 2017 года ў фіёрдзе Каррат, калі абвал скал знішчыў цэлую вёску Нуугаатсіак.
Нягледзячы на выразныя сведчанні працяглай страты лёду, сёння надзвычай складана прагназаваць дакладны час наступных абвалаў без маніторынгу ў рэальным часе.
Амплітуда хвалі ў 8 метраў і імпульс працягласцю 92 секунды ўжо пакінулі ў гісторыі выразны механічны «адбітак» гэтай падзеі. Але тое, што менавіта адбылося ў момант самога абвалу скалы, застаецца невымераным.