BE RU EN

Рыгорыч, колькі табе гадоў?

  • Ірына Халіп
  • 20.11.2026, 11:35

Моладзь vs геронтакратыя.

Аднойчы напрыканцы кастрычніка я ішла вечарам па Празе і пастаянна сустракала групы маладых людзей з дзяржаўнымі сцягамі і плакатамі. Спачатку падумала, што дзесьці там футбольны матч. Потым даведалася, што яны ідуць на акцыю пратэсту.

Цяпер пратэстоўцаў у Празе ўжо амаль паўмільёна. На акцыі едуць з іншых чэшскіх гарадоў, і пераважная большасць удзельнікаў — маладыя людзі. А шматтысячныя мітынгі — у падтрымку грамадскага тэлебачання і радыё, якія гэтыя маладыя людзі не глядзяць і не слухаюць.

Сістэма фінансавання грамадскага тэлебачання і радыё Чэхіі ўнікальная. Ніякіх дзяржаўных датацый, толькі абавязковыя плацяжы грамадзян. Кожная чэшская хатняя гаспадарка штомесяц плаціць 150 крон за тэлебачанне і 55 крон за радыё. Агульная сума — 205 крон у месяц, каля васьмі еўра. Ёсць у цябе ў кватэры тэлевізар ці ты не ведаеш, як ён выглядае, — не важна. Ты мусіш плаціць. Менавіта з гэтых абавязковых для чэхаў узносаў і складаецца бюджэт грамадскага тэлебачання і радыё.

У розныя часы чэхі, вядома, абураліся. І абавязковасцю плацяжоў — асабліва для тых, хто тэлевізар не глядзіць і радыё не слухае, — і аднолькавай сумай для ўсіх, незалежна ад даходу. Але ў кастрычніку, калі цяперашні ўрад вырашыў перавесці грамадскае тэлебачанне і радыё на дзяржаўнае фінансаванне, абурыліся ўсе. І ў першую чаргу — маладыя чэхі, што выраслі ўжо без тэлевізара і прызвычаіліся атрымліваць і навіны, і забаўляльны кантэнт са свайго тэлефона, дзе ёсць тэлеграм-каналы, сацсеткі і ютуб. Для іх тэлевізар — гэта манітор для «Нетфлікса» ў лепшым выпадку. У горшым — зусім бессэнсоўная канструкцыя незразумелага прызначэння, якую чамусьці часам глядзяць бацькі, дзядулі і бабулі. Праўда, тыя таксама ўжо пераходзяць да атрымання інфармацыі са смартфона.

Гэтыя маладыя чэхі выраслі ва ўмовах разнастайнасці крыніц інфармацыі і з усведамленнем безумоўнага права на выбар крыніцы. І гатовыя абараняць тое, што для іх з’яўляецца не часткай жыцця, а самадастатковай, асобнай каштоўнасцю. Незалежнае ні ад урада, ні ад тэарэтычнага ўладальніка-алігарха тэлебачанне, што фінансуецца народам, — гэта тая самая каштоўнасць. І маладыя людзі, што жывуць без тэлевізара, выходзяць на вуліцы гэты тэлевізар абараняць.

Дакладна гэтак жа сербскія студэнты пачалі пратэсты і ў рэшце рэшт змянілі ўладу ў барацьбе за тое, што непасрэдна іх не датычыла. Два гады таму абрынуўся навес чыгуначнай станцыі ў горадзе Нові-Сад, і загінулі 16 чалавек. Вакзал незадоўга да таго прайшоў рэканструкцыю, і мясцовыя жыхары западазрылі, што частка сродкаў была «асвоеная» чыноўнікамі, што і прывяло да неякаснай рэканструкцыі.

Здавалася б, дзе навес той станцыі, а дзе студэнцкае жыццё? Над студэнтамі не капала, на іх навес не падаў, а вольніца ўніверсітэцкай маладосці павінна была перакрываць лакальныя катастрофы ў іх карціне свету. Але менавіта студэнты ўзначалілі гэтыя пратэсты, ператварылі іх у нацыянальны рух, абышліся без куратарства палітычных сіл і ўласнымі сіламі дамагліся датэрміновых выбараў. Яшчэ і перамаглі. Мне, вядома, не даспадобы той факт, што самі студэнты не спрабавалі ўвайсці ў выбарчы спіс і прайсці ў парламент. З іншага боку, гэта лішняе доказ таго, што іх пратэсты былі выключна ідэйнымі.

З’явілася нават спецыяльная назва — «пратэсты пакалення Z» (у нашых шыротах гэтае пакаленне называюць зумерамі). Гэта пратэсты без лідараў, што пачаліся па ўсім свеце ў апошнія гады, пратэсты дэцэнтралізаваныя і самаарганізаваныя. Такімі пратэстамі ўжо можна абгарнуць экватар: Балгарыя, Марока, Бангладэш, Шры-Ланка, Перу, Філіпіны, Непал, Сербія, Кенія. Цяпер вось Чэхія. Але пры тым, што пачынаюцца яны з розных прычын, у гэтых пратэстаў ёсць галоўны агульны стрыжань і галоўная мішэнь. Свет у апошнія гады няўмольна ператвараецца ў копію СССР васьмідзясятых гадоў з яго культам геронтакратыі.

Дастаткова ўспомніць Эрдогана, Трампа, таварыша Сі, Пуціна, іранскіх аятолаў. І моладзь усяго свету, нават калі выходзіць за свабоду слова або супраць карупцыі, насамрэч пратэстуе супраць геронтакратыі. І хоць не кожны кіраўнік, супраць якога выходзіць моладзь, — геронтакрат і дыктатар (Вучыч, напрыклад), — гэта нічога не мяняе. Бо мішэнню, хай нават неасэнсаванай, становіцца сусветная геронтакратыя. Трамп, Сі і Пуцін, што сустрэліся на гэтым тыдні ў Шэньчжэні, — яе ўвасабленне. Ім на траіх 227 гадоў. То-бок яны пражылі прыкладна столькі ж, колькі існуюць Злучаныя Штаты Амерыкі.

Рыгорыч, ты хоць памятаеш, колькі табе гадоў?

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org

Апошнія навіны