Коўл даціснуў Лукашэнку

• Аляксандр Класкоўскі
• 29.04.2026, 11:47

Усё было, як у шпіёнскім рамане.

28 красавіка спецслужбы Беларусі і Польшчы правялі на мяжы абмен па формуле «пяць на пяць». У выніку на волі апынуўся знакавы для Варшавы палітвязень Анджэй Пачобут. Абмен адбыўся ў выніку складанай камбінацыі з удзелам спецслужбаў і дыпламатаў сямі краін. Беларускі КДБ дзейнічаў у цеснай звязцы з ФСБ Расіі.

Асаблівую ролю ў гэтым сюжэце сыграў Вашынгтон, да якога звярталася Варшава.

Спецыяльны прадстаўнік прэзідэнта ЗША па Беларусі Джон Коўл на прэс-канферэнцыі ў польскай сталіцы паведаміў:

«Кожны раз, калі я вёў перамовы з Лукашэнкам, я ўздымаў пытанне пра вашых людзей, асабліва пра тых трох чалавек, якіх мы вызваляем сёння. Яны (трэба разумець, беларускія ўлады. — рэд.) вельмі супраціўляліся, супраціўляліся іх вызваленню, але з цягам часу, па меры таго як нашы адносіны з Лукашэнкам паляпшаліся, нам нарэшце ўдалося гэтага дамагчыся».

Акрамя Анджэя Пачобута, польскаму боку перададзены манах Гжэгаж Гавель, затрыманы ў Беларусі летась нібыта за шпіянаж, і яшчэ адзін грамадзянін Польшчы — палітвязень Томаш Бероза. У пяцёрку, адпушчаную Мінскам і Масквой, увайшлі таксама двое афіцэраў Службы інфармацыі і бяспекі (СІБ) Малдовы.

У сваю чаргу «Саюзная дзяржава» атрымала расійскага археолага Аляксандра Бутягіна (быў арыштаваны ў Польшчы на запыт Украіны); нейкую Ніну Папову (якая, як заяўляе Кішынэў, дзейнічала супраць інтарэсаў Малдовы); былога намесніка дырэктара СІБ Аляксандра Балана; затрыманага ў Польшчы летась Уладзіслава Надзейку (абодва працавалі на беларускія спецслужбы) і яшчэ аднаго ноўнэйма. Апошні, як можна меркаваць, таксама з’яўляецца беларускім або расійскім агентам.

18 снежня мінулага года на Усебеларускім народным сходзе Аляксандр Лукашэнка ў сваёй фірмовай манеры прыпадняў заслону таямніцы над закулісным сюжэтам:

«Пачобут — гэта нашы з палякамі адносіны. Так, гэта абмен. Вы (мова пра польскі бок. — рэд.) самі прапанавалі: вы аддаеце з Польшчы нам людзей, мы ім перадалі прозвішчы — яны ні ў чым не вінаватыя, а мы вам аддаём гэтых, злачынцаў, якія асуджаныя судом».

Увогуле, класіка жанру: нашы людзі — бравыя разведчыкі, высакародныя Штырліцы ў варожым логаве, іх людзі — агідныя шпіёны, злачынцы.

Цяпер больш зразумелым становіцца і жэст Варшавы ў лістападзе мінулага года, калі яна адкрыла два пункты пропуску на мяжы з Беларуссю, хоць сама, здаецца, нічога не атрымала. Хутчэй за ўсё, Мінск запатрабаваў гэтага ў якасці «перадаплаты».

Niezłomny — так напісаў пра Пачобута Туск

Цудоўным чынам у гэтай гісторыі Лукашэнка ў той ці іншай меры дагадзіў амаль усім — і Вашынгтону, і палякам, і Малдове, і Уладзіміру Пуціну. Коўл як дыпламат падзякаваў кіраўніку Беларусі «за гатоўнасць да канструктыўнага ўзаемадзеяння з ЗША».

Але дэмакратычна настроеныя беларусы наўрад ці гатовыя апладзіраваць «вялікаму камбінатару» Лукашэнку.

Так, шэраг асоб з вызваленай сёння дзясяткі, відаць, сапраўды займаліся разведвальнай (ці нават дыверсійнай) дзейнасцю. Абмены злоўленымі агентамі — звычайная для спецслужбаў справа.

Але самы знаны з гэтай дзясяткі — Пачобут, журналіст і актывіст польскай дыяспары, адседзеў за кратамі больш за пяць гадоў (і гэта быў не першы ягоны тэрмін) выключна за сваю прафесійную і грамадскую дзейнасць. Дык што ў яго выпадку гаворка пра палітычнага закладніка, за якога рэжым заламіў высокі кошт.

Пры гэтым торг ішоў жорсткі. Як высвятляецца, Пачобут быў у адным з папярэдніх спісаў кандыдатаў на вызваленне, але Мінск яго выкрасліў.

Niezłomny — так ахарактарызаваў гэтага вязня прэм’ер-міністр Польшчы Дональд Туск, які сустракаў яго на мяжы.

Так, Анджэй паказаў сябе ў засценках чалавекам нязломнай волі. Але выглядае знясіленым — як і многія іншыя палітычныя вязні, што выходзяць на волю ў выніку намаганняў амерыканскай дыпламатыі. Сам ён у аўторак паведаміў, што важыць 74 кг — на 19 менш, чым тры гады таму.

Умовы, якія можна назваць сярэднявечнымі або катавальнымі, — гэта, як вядома, змрочная «фішка» так званай пенітэнцыярнай сістэмы Лукашэнкі.

Іншы былы палітвязень Ігар Лосік напісаў у сваім тэлеграм-канале:

«Пачобут тры гады знаходзіўся ў жахлівых умовах, пастаянна чаргуючы ПКТ і ШЫЗА, у дзікім холадзе, без якіх-небудзь сувязяў з іншымі зняволенымі, але ні разу не пайшоў ні на якія ўступкі адміністрацыі і тым, каго да яго падсылалі. Сапраўдны сімвал мужнасці і стойкасці».

Назрывае новы этап «вялікай здзелкі»

Тым часам Коўл паведаміў, што збіраецца зноў прыехаць у Беларусь праз дзве-тры тыдні. Папярэднія яго візіты да Лукашэнкі завяршаліся вызваленнем груп палітычных вязняў — кожны раз усё большых.

Наўрад ці і цяпер ён паедзе ў Мінск проста выпіць гарэлкі з дыктатарам ды прывезці яму пілюлі для пахудзення. Напэўна, ёсць папярэдняя дамоўленасць, што Лукашэнка адпусціць новую партыю палітычных закладнікаў.

Загадаць — справа няўдзячная, але, паводле логікі, гэта павінна быць унушальная група. З аднаго боку, Коўлу не пасуе зніжаць тэмп. З другога боку, Лукашэнка, як сам не раз прызнаваўся, зацікаўлены ў «вялікай здзелцы» з Дональдам Трампам.

Хоць беларускі аўтакрат тут, трэба думаць, у пакутах. Здаецца, і цягнуць ката за хвост рызыкоўна — амерыканскі прэзідэнт непастаянны, можа і ахаладзець да гульні на беларускім трэку. Разам з тым і прадаць танна не хочацца. Якія пернікі прывезе Коўл гэтым разам — хутка даведаемся.

Чаму асцярожны Сікорскі

Адзначым, што Варшава ўдала ўбудавалася ў дыялог паміж Вашынгтонам і Мінскам. 28 красавіка міністр замежных спраў Радослав Сікорскі выказаў надзею, што вызваленне Пачобута дапаможа перазапуску польска-беларускіх адносін.

Праўда, ён быў асцярожны:

«Я не хачу даваць пустых абяцанняў, бо падобныя „ілжывыя світанкі“ ўжо здараліся».

Так, Сікорскі ўжо абпальваўся на спробах наладзіць дыялог з Мінскам. Перад прэзідэнцкімі выбарамі 2010 года ў Беларусі ён разам з тагачасным нямецкім калегам Гідо Вестервэле прылятаў да Лукашэнкі. Ад імя Еўропы дыпламаты абяцалі ўладам Беларусі фінансавую падтрымку ў 3 млрд еўра ў выпадку правядзення сумленных выбараў.

Кіраўнік паабяцаў правесці іх «без сучка і задорынкі». А потым, як вядома, сарваўся ў штопар: разагнаў Плошчу, пасадзіў амаль усіх канкурэнтаў і дзесяткі палітычных актывістаў.

І гэта яшчэ, як можам меркаваць цяпер, адносна «вегетарыянская» фаза рэжыму. Пасля 2020 года ён стаў неспараўнальна больш жорсткім. І наколькі цяпер Лукашэнка ў стане змякчыць рэпрэсіі — вялікае пытанне.

Да таго ж катастрафічныя падзеі 2020 і 2022 гадоў рэзка ўзмацнілі залежнасць Мінска ад Масквы. А тая абсалютна не зацікаўленая ў тым, каб Беларусь паляпшала адносіны з Захадам. Таму асцярожнасць пана Сікорскага вельмі нават зразумелая.

Аляксандр Класкоўскі, «Позiрк»