Калега выйшаў на пенсію і атрымаў 60 тысяч еўра
- 29.04.2026, 19:53
Беларуска расказала, як працуе ля станка на заводзе ў Ізраілі.
Сваю працу ў Ізраілі Наталля рамантычна называе «санаторый „Нязабудка“». У дні, калі ў жанчыны добры настрой, яна надзявае навушнікі, наладжвае любімае радыё «Дача», уключае свой станок з ЧПУ і бярэцца за справу. А спраў у яе нямала: нярэдка яна працуе па 12 гадзін. Гадоў дзесяць таму беларуска, за плячыма ў якой два вышэйшыя адукацыі, і ўявіць не магла, што стане працаўніцай на заводзе і будзе шчаслівая. А пра тое, як працуе і колькі зарабляе, Наталля распавяла «Зеркалу».
Наталлі крыху больш за пяцьдзясят, з мужам Мікалаем яны жывуць на поўдні Ізраіля. Мы размаўляем увечары: жанчына нядаўна вярнулася з працы. Восем гадзін яна прастаяла ля станка, але, нягледзячы на гэта, поўная сіл і збіраецца з мужам на рынак. Іх ізраільская гісторыя пачалася каля дзесяці гадоў таму, калі пара ненадоўга прыехала сюды, каб пабываць у сяброў. Мінуў год — і зноў з’явілася ідэя паехаць у гэтым кірунку, але ўжо не як турысты, а папрацаваць.
— Параіліся і вырашылі: «А што мы губляем, калі паедзем?» Паўгода папрацуем, паглядзім, як яно, што. Да таго ж я цёплалюбівы чалавек, марыла пажыць у цёплай краіне, — згадвае суразмоўца іх з мужам размовы. — Вакансіі глядзелі праз бюро па працаўладкаванні. Тут яны называюцца «Коах адам». Як? Інтэрнэт — вялікая сіла. Заходзіш, пішаш: «шукаю працу там-та». Толькі выкінуўшы рэзюмэ, атрымліваеш процьму званкоў.
Яўрэйскіх каранёў у супругоў няма, але складанасцяў з легалізацыяй не ўзнікла. Прыляцелі, хутка заключылі кантракт і на наступны дзень выйшлі ў змену. Разам з вакансіяй працадаўца прадаставіў і бясплатнае жыллё: пару забяспечылі пакоем у трохпакаёвай кватэры. Па суседстве жылі іншыя супрацоўнікі прадпрыемства.
— На першым этапе здымаць нешта было б праблематычна, таму арэнда ішла за кошт працадаўцы. З заробку за гэта ў нас утрымлівалі пэўную суму, — распавядае жанчына. — Зараз ужо самі арандуем кватэру. Усё як трэба: па дамове.
Першыя паўтара года супругі працавалі на адным заводзе электронікі, потым Наталля перайшла на іншы, дзе вырабляюць «шафы» для электрычных падстанцый і трансфарматараў. Нягледзячы на тое, што за плячыма ў яе два вышэйшыя адукацыі і гады працы ў офісе, тут яна аператар станка з ЧПУ. Такую змену ў жыцці прыняла філасофскі, спакойна.
— Усё залежыць ад цэны пытання, — прызнаецца наша суразмоўца. — Калі на банкаўскі рахунак прыходзіць першы заробак, атрымліваеш SMS — і разумееш: ты чалавек. Нават так — чалавек вялікі. Ідзеш у краму, купляеш, што хочаш, едзеш, куды хочаш. Грошы даюць свабоду. Хоць, магчыма, першы час было трошкі складана — усё ж у Беларусі ў мяне вельмі добры паслужны спіс. А потым сядзеш і думаеш: «Спакойна, паглядзі, што ты маеш…» Да таго ж на працы мяне і там паважалі, і тут паважаюць.
«Кожны месяц разлічваю, колькі хачу атрымаць, таму працую па 12 гадзін»
З цягам часу муж Наталлі пайшоў у будаўніцтва. Яна ж цяпер на прыватным прадпрыемстве з калектывам каля ста чалавек. Афіцыйна працоўны тыдзень у жанчыны пачынаецца ў нядзелю і заканчваецца ў чацвер. Але беларуска выходзіць яшчэ і звышурочна — у пятніцу да абеду. Спачатку такі графік здаваўся нязвыклым, а потым уцягнулася. І калі ў Беларусі панядзелак быў на раскачку, то тут у гэты дзень ты ўжо ў тонусе.
— Тут памінутная аплата, таму чым больш ты на заводзе, тым больш грошай на тваім рахунку, — жартуе суразмоўца. — У нас на прадпрыемстве ўсе рабочыя — замежнікі. Шмат эфіопаў-рэпатрыянтаў. У іх звычайна па пяць-шэсць дзяцей, дык людзі стараюцца, бяруць змены па 12 гадзін. Хаця самі ізраільцяне часцей працуюць толькі па восем гадзін.
Змена пачынаецца а сёмай раніцы. Ад дома Наталлі да завода — дзесяць хвілін язды. На месца яна дабіраецца на «падвозцы», так тут называюць аўтобусы, на якіх людзей дастаўляюць да завода, а вечарам вяртаюць назад. Усё гэта за кошт працадаўцы.
— Наш кіроўца ведае работнікаў і збірае іх на прыпынках. Калі якое прадпрыемства не прадастаўляе транспарт, то яно аплачвае супрацоўнікам праязны альбо таксі. Машыну чалавеку выклікаюць, калі нейкія тэрміновыя заказы, — расказвае Наталля. — Але ў асноўным гэта «падвозкі». З нашага горада людзі нават за 70, 100 кіламетраў ездзяць на заводы ў іншыя гарады. Наколькі ведаю, за час у дарозе ім таксама ідзе пагадзінная аплата. І гэта нармальна.
У Ізраілі працоўны тыдзень доўжыцца 42 гадзіны. Паводле кантракта абавязковы працоўны дзень Наталлі складае 8 гадзін 36 хвілін. На змене яна павінна быць мінімум з 7.00 да 16.21. У гэты прамежак уваходзіць 45 хвілін, што выдзяляюць на сняданак і абед.
— Чаму такі час — 8 гадзін 36 хвілін? А вы палічыце. Памножце гэта на пяць дзён — колькі атрымліваем? 43 гадзіны. А паколькі працоўны тыдзень — 42 гадзіны, то ў чацвер працуем на гадзіну менш, — уводзіць у курс справы жанчына і прызнаецца, што яна звычайна на зменах даўжэй. — Іначай вяртаешся дадому — і ў цябе вельмі доўгі вечар. Чым сябе заняць? Глядзець тэлевізар? Нецікава. Уключаецца настальгія. А калі змена 12 гадзін, дзень праходзіць хутка. Папрацаваў, павячэраў, душ, тэлевізар і спаць. Гэта першае. Другі момант — грошы. Кожны месяц разлічваю, колькі хачу атрымаць, таму працую па 12 гадзін (дакладней, 11 гадзін 15 хвілін. — Заўв. рэд.). Толькі адзін-два разы на месяц па меры патрэбы сыходжу раней.
Дадатковы час на зменах аплачваецца інакш, адзначае Наталля. Паводле яе кантракта наступныя пасля стаўкі два гадзіны каштуюць па 125% ад нормы, а астатнія 44 хвіліны — 150%.
— Начных змен на гэтым заводзе няма, на папярэднім былі, — кажа яна. — За іх таксама добра плацілі — 150–180% ад кошту дзённай змены.
«Час у бамбасховішчы з працоўнага не аднімаюць»
Нягледзячы на вельмі скрупулёзную працоўную матэматыку, беларуска ўдакладняе, што з секундомерам над яе станком ніхто не стаіць. Калі трэба, можна на дзесяць хвілін адцягнуцца, выпіць кавы. Яе, як і гарбату і малако, супрацоўнікам даюць бясплатна.
— Нават спецыяліст па ахове працы кажа: «Калі стамілася, то выключы станок на дзесяць хвілін, адыйдзі, адпачні». Бывае, выходжу на вуліцу, пагляджу на неба, а ў нас уздоўж плота на заводзе ў сакавіку мімозы цвілі. Вялізныя-вялізныя, і такі водар. Прыгажосць, жыццё б’е ключом, — кажа яна. — Але, вядома, нахабець не трэба. Калі будзеш сядзець на крэсле ў тэлефоне, то гэта ненармальна. Дырэктар усё ўбачыць. Тут каля кожнага станка відэаназіранне, карцінка з якога выведзеная кіраўніку на вельмі-вельмі вялікі манітор.
Афіцыйных перапынкаў на доўгай змене ў Наталлі тры: 15 хвілін — сняданак, 30 — абед і 15 — вячэра. Апошняя чвэрць гадзіны з працоўнага часу не вылічваецца.
— За харчаванне з заробку ўтрымліваецца 12 шэкеляў (шэкель, лічы, як наш рубель) у дзень, хоць сабекошт — 32. Розніцу даплачвае працадаўца, — спыняецца на дэталях жанчына. — На сняданак можа быць яйка, тварог, салата, кава з булачкай. Абед — гэта ўжо першае, другое і на трэцяе — дэсерт, напрыклад, апельсіны, яблыкі. Фрукты можаш браць у неабмежаванай колькасці і пакідаць сабе на вячэру.
Часам працэс перарываюць сірэны. Калі ў рэгіёне пачынаюцца ракетныя прылёты і абстрэлы, задача Наталлі — хутка выключыць станок і спусціцца ў бамбасховішча. Тут збіраюцца ўсе супрацоўнікі і чакаюць, пакуль прыйдзе SMS, што можна яго пакінуць.
— Звычайна гэта доўжыцца 15 хвілін, — удакладняе суразмоўца. — Гэты час з працоўнага не аднімаюць.
Адпачынак у Ізраілі карацейшы, чым у Беларусі. У Наталлі ён 12 рабочых дзён. Плюс кожны год каляндар утрымлівае дзевяць афіцыйных святаў, калі краіна адпачывае, але людзям за гэта плацяць.
— Акрамя гэтага ёсць бальнічны, — адзначае жанчына. — Кожны месяц на маім заводзе чалавеку належыць паўтара такіх дня. Яны назапашваюцца, і калі супрацоўнік захварэў, 18 дзён лячэння яму аплачваецца. Больш — не, акрамя вытворчай траўмы.
«Тут не прынята казаць „вы“ і выкарыстоўваць імя па бацьку»
Прывыкаць да шчыльнага ізраільскага графіку Наталлі было не складана. Кажа, у Беларусі яна таксама нямала перапрацоўвала. Куды нязвыклей аказалася, што ізраільцяне звяртаюцца да яе на «ты» і па імені.
— Тут не прынята казаць «вы» і выкарыстоўваць імя па бацьку. Так да мяне звяртаюцца толькі рэпатрыянты, — распавядае яна. — Нягледзячы на гэта, кіраўніцтва да супрацоўнікаў ставіцца паважліва. Калі тэрміновыя заказы, начальнік таксама можа прыйсці ў цэх, нешта зрабіць, паднесці. Калі ў мяне нейкае пытанне і я не магу яго вырашыць з непасрэдным кіраўніком, не хаваю: «Іду да дырэктара». Памятаю, прыходзіла пад дзверы, чакала, пакуль ён вызваліцца. А іншы начальнік кажа: «Наташа, а чаго ты стаіш? Адкрывай дзверы і заходзь!» І потым я проста стукала: «Прабачце, але ў мяне такое пытанне» — і заходзіла.
Перад афіцыйнымі святамі, а таксама на дзень нараджэння дырэктара на заводзе, дзе працуе Наталля, накрываюць святочны стол. Супрацоўнікаў збіраюць на паўгадзіны, і кіраўнікі кажуць напутныя словы.
— Потым мы разам ядзім і ідзем працаваць, — дзеліцца беларуска. — На кожнае свята нам даруюць падарункі. Звычайна гэта падарункавыя карткі, якія можна выкарыстаць у краме. На яўрэйскі Новы год было 400 шэкеляў, столькі ж на Песах (яўрэйскі Вялікдзень. — Заўв. рэд.). У лютым на Свята дрэў уручывалі наборы, у іх кілаграмы два арэхаў, разынак, інжыру. На дзень нараджэння супрацоўніку даруюць картку на 150 шэкеляў.
Акрамя таго, працягвае жанчына, пасля першага адпрацаванага года за кожныя наступныя 365 дзён чалавек атрымлівае матэрыяльную дапамогу на аздараўленне. У Наталлі яна — 2090 шэкеляў.
— Кожны год да летняга і зімовага сезона нас забяспечваюць спецвопраткай. Вясной, у маі, прадастаўляюць чатыры пары штаноў, чатыры майкі, — расказвае беларуска. — У лістападзе да такога ж аб’ёму штаноў дадаюць і чатыры цёплыя кофты, бо памяшканне не ацяпляецца. Раз на год у абавязковым парадку належаць працоўныя боты. Ёсць каталог, і ты ў ім выбіраеш мадэль, якую хочаш, на 160 шэкеляў.
«Ведаеце, якую дапамогу яму выплацілі? 60 тысяч долараў»
Па назіраннях Наталлі, людзі ў Ізраілі стараюцца як мага даўжэй працаваць на адным і тым жа прадпрыемстве. Адна з прычын такой пастаяннасці — гэта выходная дапамога. Паводле слоў жанчыны, калі супрацоўнік звальняецца або выходзіць на пенсію, ён яе атрымлівае за кожны год, адпрацаваны на адным месцы.
— Напрыклад, адпрацаваў ты на адным заводзе пяць гадоў — атрымліваеш «на развітанне» адразу пяць заробкаў, — прыводзіць прыклад жанчына, адзначаючы, што на заслужаны адпачынак яе калегі таксама не спяшаюцца. — У нас ёсць мужчына, якому 70 гадоў. Адзначыўшы юбілей, ён сказаў: «Напэўна, хопіць, пайду на пенсію». На прадпрыемстве ён адпрацаваў 20 гадоў, ведаеце, якую дапамогу яму выплацілі? 60 тысяч долараў. Цяпер ён ходзіць у басейны, ездзіць за мяжу.
Па словах беларускі, тыя, хто не лянуецца на іх заводзе, заробак таксама атрымліваюць годны.
— Калі ты 10 тысяч шэкеляў на рукі не зарабляеш, дык дарма жывеш у Ізраілі, — жартуе яна. — У іншых меркаванне можа быць іншае, але я лічу, тут можна нармальна атрымліваць. Чаму кажу пра 10 тысяч? У маім разуменні гэта грошы, якія дазваляюць табе адчуваць сябе тут чалавекам.
Для беларуса сума сапраўды ўражвае, але трэба ўлічваць, што кошт жыцця ў Ізраілі — адзін з самых высокіх у свеце.
— Багаты не той, хто ўмее шмат зарабляць, а той, хто ўмее разумна траціць, — дзеліцца сваёй філасофіяй суразмоўца. — Тут цэны на прадукты вельмі розняцца. Напрыклад, у найбліжэйшай краме буханка хлеба каштуе 18 шэкеляў. Але я прайду 100 метраў да іншай і куплю гэты ж тавар за 9 шэкеляў. Ведаю, што ў аўторак, дапусцім, у «Вікторы» (сетка супермаркетаў у Ізраілі. — Заўв. рэд.) распродажы садавіны і гародніны, рыба за палову кошту. І ўсё — ідзеш туды і закупляешся на тыдзень. Калі разумна выкарыстоўваць свае грошы, то ў Ізраілі іх хопіць і на хлебчык, і на масла, і на чырвоную рыбу.
Наталля кажа, што рабочыя з заводаў, якія не баяцца працы, могуць дазволіць сабе і кватэру, і машыну. Некаторыя па два-тры разы на год лятаюць за мяжу. Хто ў ААЭ, хто ў Польшчу, хто ў Германію. Хтосьці аддае перавагу ездзіць у Эйлат — гэта курортны горад у самым Ізраілі.
— Мы з мужам любім Ерусалім. На Мёртвым моры адпачывалі некалькі разоў, — расказвае яна і адзначае, што яе жыццё — гэта не толькі праца. — У суботу, калі выходны, устаю параней… Трэба выпіць кавы, пачытаць навіны. Потым хутка замясіць цеста, нешта прыгатаваць, бо а палове восьмай з мужам ідзём да мора. І гуляем два-тры гадзіны. Дзень, як і жыццё, трэба праводзіць з карысцю.
І хоць у буднях Наталлі вельмі шмат часу займае праца, аглядацца па баках і заўважаць свет вакол яна таксама паспявае.
— Тое, што мне вельмі падабаецца ў Ізраілі, — гэта атмасфера. Людзі жывуць тут і цяпер, — дзеліцца назіраннямі яна. — Нават тыя, у каго няма асабліва грошай, напрыклад бяздомныя, сядзяць на лавачках і ўсміхаюцца. Тут няма «інстытута адзення». Раніцай, калі прыходзіш у паліклініку здаваць аналізы, некаторыя прыбягаюць у піжамах, непрычэсаныя, у хатніх тапачках. Зімой гэтыя тапачкі — самы хадавы абутак. Чалавеку збоку на гэта дзіка глядзець, але чужое меркаванне тут нікога не хвалюе. Яны жывуць для сябе, у сваім свеце, і ўсё ў іх прасцей. Думаю, жыццё — гэта свята, якое мы ствараем самі. Але прывыкнуць да чужой краіны, да чужых традыцый усё роўна вельмі складана. На Радзіме нават вераб’і спяваюць звончэй…