«Мазыр не павінен стаць Туапсэ»
- 30.04.2026, 17:04
Для рэжыму Лукашэнкі прамое ўступленне ў вайну можа абярнуцца катастрофай.
Прэзідэнт Украіны Уладзімір Зяленскі увёў новы пакет санкцый супраць рэжыму Лукашэнкі: пад абмежаванні на 10 гадоў трапілі сыны дыктатара Віктар і Дзмітрый Лукашэнкі, а таксама 16 грамадзян Беларусі і 11 юрыдычных асоб.
Чаму Украіна ўвяла санкцыі супраць сыноў Лукашэнкі менавіта цяпер? Што гэтыя абмежаванні азначаюць для дыктатарскага рэжыму?
Пра гэта сайт Charter97.org спытаў кандыдата філасофскіх навук, кіраўніка Украінскага цэнтра беларускіх камунікацый Максіма Плешко:
— Рашэнне Кіева выглядае не сітуацыйным, а стратэгічна вывераным. Ёсць адразу некалькі прычын, чаму санкцыі ўведзеныя менавіта цяпер.
Па-першае, гэта адказ на паглыбленне ваеннай інтэграцыі Беларусі з Расіяй. Гаворка ўжо даўно не толькі пра прадастаўленне тэрыторыі: беларускія прадпрыемствы ВПК («Ольса», «Тэрмапласт», КЗТШ) непасрэдна вырабляюць боепрыпасы для расійскай арміі, а інфраструктура краіны выкарыстоўваецца для падтрымкі ўдарных дронаў, што павышае здольнасць Расіі наносіць удары па паўночных абласцях Украіны, плюс інфраструктура для размяшчэння ракет «Арэшнік». Усё гэта ператварае Беларусь у элемент ваеннай машыны РФ — хоць і не ваюе непасрэдна, але крытычна важная для агрэсара.
Па-другое, гэта сігнал міжнародным партнёрам. Украіна фактычна падштурхоўвае Захад да сінхранізацыі ціску на Мінск. Асабліва на фоне дыскусій у ЗША пра магчымае частковае паслабленне санкцый у абмен на вызваленне палітвязняў. Кіеў дэманструе супрацьлеглы падыход: удзел рэжыму Лукашэнкі ў вайне на баку Расіі пераважвае любыя гуманітарныя жэсты.
Па-трэцяе, важны сімвалічны і персаналізаваны характар санкцый. Уключэнне ў спісы Віктара і Дзмітрыя Лукашэнкі — гэта ўдар па найбліжэйшым коле, якое кантралюе фінансавыя плыні, лагістыку і ключавыя актывы рэжыму. Фактычна гэта спроба ціснуць не толькі на дзяржаву, але і на сямейную архітэктуру ўлады.
Першачарговая задача Украіны — максімальна ўскладніць для Расіі вытворчасць зброі і лагістыку на тэрыторыі Беларусі. У гэтым ключы любы санкцыйны ціск можа дапамагчы.
— Якія наступныя меры могуць быць прыняты супраць рэжыму Лукашэнкі?
— Найбольш верагодна, мы ўбачым далейшае пашырэнне санкцыйнай логікі па некалькіх напрамках.
Першае — паглыбленне персанальных санкцый. Пад абмежаванні могуць трапіць іншыя члены сям'і Лукашэнкі, а таксама больш шырокае кола давераных асоб, якія забяспечваюць функцыянаванне рэжыму — ад чыноўнікаў да бізнес-пасярэднікаў.
Другое — сінхранізацыя з еўрапейскай санкцыйнай палітыкай. Можа ісці пра далучэнне да новых пакетаў ЕС, уключаючы абмежаванні ў сферах паслуг, лічбавых тэхналогій, крыптавалют і абыходных фінансавых схем. Асабліва адчувальным можа стаць ціск на так званыя «шэрыя зоны» — лагістыку, страхаванне, кансалтынг.
Трэцяе — барацьба з абыходам санкцый. Украіна і партнёры ўсё больш актыўна працуюць па «ценявым флоце», транспартных кампаніях і ланцужках паставак, праз якія Беларусь і Расія працягваюць гандляваць у абыход абмежаванняў.
Асобны накірунак — рэакцыя на ваенныя пагрозы. Калі будзе зафіксавана далейшае разгортванне інфраструктуры пад расійскія ракеты або выкарыстанне тэрыторыі Беларусі для атак, гэта можа прывесці да адрасных санкцый супраць канкрэтных аб'ектаў, прадпрыемстваў і нават вайсковых структур.
— Ці ёсць рызыка таго, што Беларусь будзе паўнавартасна ўцягнутая ў вайну, як кажа Зяленскі?
— На дадзены момант гэта рызыка застаецца, але яна ўмераная.
Расія працягвае ціснуць на Мінск, спрабуючы ўцягнуць Беларусь у непасрэдны ўдзел у вайне. Мы не можам цалкам адкідаць такі варыянт развіцця падзей, аднак у Лукашэнкі надзвычай абмежаванае поле для манеўру. Прамое ўступленне беларускай арміі ў баявыя дзеянні нясе для яго сур'ёзныя ўнутраныя рызыкі — ад падзення лаяльнасці сілавікоў да патэнцыйнай дэстабілізацыі ўнутры краіны.
Пры гэтым Беларусь ужо дэ-факта ўдзельнічае ў вайне: яе тэрыторыя выкарыстоўваецца як плацдарм, інфраструктура — для атак, а прамысловасць — для падтрымкі расійскай арміі. Але пераход да адкрытага ўдзелу — гэта якасна іншы ўзровень эскалацыі.
Важна, што на дадзены момант не назіраецца фармавання ўдарных угрупаванняў ля мяжы з Украінай. Гэта хутчэй сведчыць пра захаванне ціску і пагрозы як інструмента, чым пра падрыхтоўку да неадкладнага ўварвання.
І, нарэшце, ёсць фактар самазахавання. Лукашэнка і значная частка беларускага грамадства дакладна не зацікаўленыя ў ператварэнні краіны ў паўнавартасную зону баявых дзеянняў. Прасцей кажучы, у Мінску выдатна разумеюць, што «Мазыр не павінен стаць Туапсэ». Для рэжыму прамое ўступленне ў вайну можа абярнуцца катастрофай — пры тым, што нават цяперашняя форма ўдзелу ўжо наносіць Беларусі сур'ёзную шкоду.