Парада Сунь-цзы Дональду Трампу

• Стывен Роуч
• 14.05.2026, 16:30

Прэзідэнт ЗША ужо другі год запар здзяйсняе каласальныя памылкі.

Кажуць, што летась прэзідэнт ЗША Дональд Трамп адклаў абвяшчэнне так званага «Дня вызвалення» і ўвядзенне мыта на адзін дзень (да 2 красавіка), таму што не хацеў, каб прыдуманая ім неканстытуцыйная «надзвычайная сітуацыя» ў гандлі выглядала першакрасавіцкім жартам. А сёлета Трамп вырашыў кінуць выклік каляндару і выступіў 1 красавіка са зваротам да нацыі. У ім ён расхвальваў іншае неканстытуцыйнае дзеянне — вайну з Іранам, распачатую без адабрэння Кангрэса.

Гэтыя рашэнні маюць шмат агульнага. Яны не проста тапчуць закон; гэта спробы ўбіць кол у сэрца сусветнага парадку. Мэтай удару мытам летась стала заснаваная на правілах сусветная гандлёвая сістэма, створаная Амерыкай. А сёлета мэтай ваеннага ўдару стаў Блізкі Усход, даўно ўжо самы нестабільны рэгіён у свеце.

Трамп учыніў гэтыя безразважныя дзеянні, цалкам ігнаруючы іх верагодныя наступствы. Нядзіўна, што гэта стала актам самаразбурэння. Нягледзячы на звышвысокае «ўзаемнае» мыта, уведзенае супраць нібыта несумленных гандлёвых партнёраў Амерыкі, гандлёвы дэфіцыт ЗША ў 2025 годзе паставіў новы рэкорд. І нягледзячы на самахвальныя заявы пра поўнае знішчэнне ваеннай магутнасці Ірана, ракеты і дроны гэтай краіны працягваюць сеяць хаос на Блізкім Усходзе, а стратэгічная блакада Армузскага праліва прывяла да найбуйнейшага ў гісторыі сусветнага нафтавага шоку.

На гэтым фоне Трамп пажадаў стабілізаваць адносіны і наладзіць кантакты з Кітаем, самым грозным стратэгічным канкурэнтам Амерыкі. Ужо адклаўшы сустрэчу са старшынём КНР Сі Цзіньпінам адзін раз з-за ўскладненняў, справакаваных распачатай ім вайной па ўласным выбары, Трамп настолькі адчайна хоча заключыць здзелку са сваім «добрым сябрам», што нядаўна ў якасці жэста добрай волі выдаў Кітаю гандляра наркотыкамі. Праўда, кажуць таксама, што тэрміны саміту былі перанесеныя, каб Трамп змог трыумфальна прыбыць у Пекін пасля абвяшчэння пра перамогу над Іранам.

Якою б ні была прычына, на гэтым саміце Амерыка будзе ў надзвычай нявыгадным становішчы. Поспех патрэбны Трампу больш, чым Сі. Кітайскі лідар цалкам задаволены тым, што можа сядзець і назіраць, як яго амерыканскі калега прыніжаецца.

Больш глыбокі погляд можна адшукаць у парадах Сунь-цзы, знакамітага ваяра-філосафа старажытнага Кітая. У кнізе Мастацтва вайны ён падкрэсліваў: «Калі твая стратэгія глыбокая і дальнабачная… ты можаш перамагчы, нават не ўступаючы ў бой». Гэтыя словы, вядома, прымянімыя да Сі Цзіньпіна, які аддае перавагу назіраць за праціўнікам, а не змагацца з ім. І яны прымянімыя да Трампа, які недальнабачна абвясціў фальшывую надзвычайную сітуацыю ў гандлі і развязаў незаконную вайну.

Іран, са свайго боку, разумее важнасць стратэгіі. Хоць Іран пацярпеў — былі знішчаныя кіраўнікі краіны, а амерыканска-ізраільская кампанія бамбаванняў нанесла значную шкоду — ён захаваў важную стратэгічную перавагу, заблакаваўшы Армузскі праліў. Сапраўднае пытанне: чаму ЗША гэтага не прадбачылі.

Каб адказаць, дастаткова зірнуць на «Стратэгію нацыянальнай бяспекі», апублікаваную адміністрацыяй Трампа ў канцы мінулага года. Слова «Іран» узгадваецца ў гэтым 29-старонкавым дакуменце толькі тройчы. Акрамя таго, блізарукая фіксацыя Трампа на тактыцы знішчэння, напэўна, таксама адыграла сваю ролю. Чаму ж Трамп не падумаў стратэгічна, перш чым учыняць свае імпульсіўныя дзеянні?

Адказ можна знайсці ў Сунь-цзы, які падкрэсліваў важнасць парады. Трамп дзейнічае, кіруючыся асабістымі капрызамі. Ён пажадаў акружыць сябе лісліўцамі, а не шчырымі людзьмі, здольнымі сказаць кіраўніцтву праўду. Трамп пагарджае экспертамі і заяўляў, што вайна скончыцца, калі «я гэта адчую, адчую касцямі». А Сунь-цзы, тлумачачы карысць дысцыпліны і розуму, пісаў: «Ацані перавагі, скарыстаўшыся парадай, а потым структуруй свае сілы адпаведна… стратэгічна, зыходзячы з наяўных пераваг».

Увага Трампа засяроджаная на здзелках, у яго целе няма ніводнай стратэгічнай костачкі. Ён гаворыць пра колькасць войнаў, якія ён нібыта завяршыў (дзесяць, паводле яго апошніх падлікаў), пра даходы ад мыта (нібыта атрыманыя з-за мяжы) і пра перабольшаныя сумы інвестыцый, абяцаных замежнымі краінамі на аднаўленне патэнцыялу ЗША. І не важна, што ўсе гэтыя лічбы — фікцыя; яны ўжо сталі часткай прапаведзяў руху MAGA (Зрабіць Амерыку зноў вялікай) і яго лідара.

Сі Цзіньпін, наадварот, увасабляе традыцыю, што паходзіць ад Сунь-цзы, у якой стратэгія займае найвышэйшае месца. Хоць гэты падыход не заўсёды спрацоўвае для Кітая ідэальна (у мяне ёсць сумневы ў эфектыўнасці бягучай стратэгіі рэбалансавання эканомікі), кітайскае кіраўніцтва заслугоўвае велізарнай пахвалы за тое, што надае стратэгічнаму мысленню такую вялікую ўвагу.

Майскі саміт Сі і Трампа можа прадэманстраваць гістарычны кантраст паміж дальнабачным стратэгам і лжэпрарокам, які абвяшчае мнімыя поспехі. Трамп, як заўсёды, будзе плясці павуціну хлусні і скажэнняў, падкрэсліваючы кантраст паміж уласнай кнігай Мастацтва здзелкі і Мастацтвам вайны. Але, як лічыў Сунь-цзы, «пераможа той, на чыйм баку шмат стратэгічных пераваг».

Трамп ужо другі год запар здзяйсняе каласальныя, якія парушаюць закон палітычныя памылкі. Я ўжо непакоюся наконт 2027 года. Калі верыць цяперашнім апытанням, да таго часу рух Трампа MAGA страціць кантроль прынамсі над адной з палат Кангрэса, і варта спадзявацца, што амерыканскі аўтарытарызм пойдзе на спад. Праўда, непапулярны, раз'юшаны і помслівы прэзідэнт будзе залізваць раны, імкнучыся да помсты напярэдадні выбараў у 2028 годзе.

Гэтую рызыку нельга недаацэньваць. Задачай новых лідараў Кангрэса стане выпраўленне курсу ЗША. Аддадзім Сунь-цзы апошняе слова наконт гэтай магчымасці: «Лідарства прадугледжвае інтэлект, давер, чалавечнасць, мужнасць і цвёрдасць».

Стывен Роуч, New Voice