Крэмль заліхаманіла
- Аляксандр Каваленка, OBOZ.UA
- 16.05.2026, 13:49
Найбольш абароненая «крэпасць» Расіі прапускае ўдары.
Для правядзення парада 9 мая расійскае камандаванне сцягнула ў Маскву сродкі супрацьпаветранай абароны з іншых рэгіёнаў — па сутнасці агаліўшы большую частку не толькі еўрапейскай часткі РФ, але і глыбока тылавых тэрыторый. І гэта на фоне таго, што сама па сабе сталіца краіны-агрэсара і Маскоўская вобласць яшчэ з часоў СССР лічыліся найбольш абароненымі ў пытаннях СПА зонамі. Але станам на 2026 год у гэтым ужо ёсць вялікія сумневы.
У ноч на 4 мая літаральна за 6 км ад Крэмля ўкраінскі дрон, падаўлены расійскай сістэмай РЭБ, уляцеў у шматпавярховы будынак. Пры гэтым ён пераадолеў расійскую эшалонаваную СПА, якая інтэнсіўна фармавалася вакол Масквы напярэдадні парада — дзеля чаго ў вобласць і саму сталіцу сцягнулі дзясяткі адзінак сродкаў рознага радыусу дзеяння: малога, сярэдняга і вялікага.
Па сутнасці, той адзінкавы налёт найярчэй паказаў, што сфармаваныя вакол Масквы кольцы супрацьпаветранай абароны зусім не гарантуюць дастатковага ўзроўню бяспекі.
СПА Масква
У чым прычына? У недахопе менавіта сродкаў процідзеяння ці ў іх тэхналагічнай адсталасці? Магчыма і тое, і другое разам узятае. Але гэта вядома выключна вышэйшаму расійскаму ваенна-палітычнаму кіраўніцтву. Сярэднестатыстычнаму ж плебсу проста кажуць, што «ўсё пад кантролем».
Вялыя кольцы Масквы
Яшчэ ў 2023 годзе з’явілася інфармацыя, што СПА вакол сталіцы Расіі ўзмацняецца дадатковымі сродкамі. Іх размяшчалі не толькі на вежах, што ўзводзіліся ў вобласці і на ўскраінах Масквы, але і непасрэдна на дахах адміністрацыйных будынкаў.
СПА ў Маскве
Што паказальна, гэта былі пераважна комплексы малога радыусу дзеяння «Панцыр-С1». Яго распрацоўвалі як сучасную і высокатэхналагічную замену савецкаму, маральна і тэхнічна састарэламу ЗРПК 2С6 «Тунгуска», але ў выніку ён аказаўся значна менш эфектыўным. Але давайце падрабязней.
У 2015 годзе першыя ЗРПК «Панцыр-С1» з пафасам і шырокай рэкламай былі пастаўлены ў Сірыю для забеспячэння прыкрыцця расійскай групоўкі на базе Хмеймім, дзе яны зганьбаваліся па ўсіх катэгорыях.
Падчас першага ж налёту на базу дронаў (дазвукавых малагабарытных мэт, для барацьбы з якімі і ствараліся гэтыя комплексы) «Панцыр-С1» знішчыў тры дроны, выкарыстаўшы 13 зенітных кіраваных ракет. То-бок нават не гарматныя сродкі, а менавіта — дарагія ЗУР.
Са свайго боку, зенітны ракетны комплекс «Тор-М2У» у той дзень знішчыў чатыры дроны, выкарыстаўшы пяць ЗУР.
У адкрытых крыніцах ёсць статыстыка, паводле якой з красавіка па кастрычнік 2018 года ЗРК «Тор-М2У» для прыкрыцця базы Хмеймім у Сірыі знішчыў 80 варожых дронаў, выкарыстаўшы 100 ЗУР. А вось «Панцыр-С1» збіў толькі 19% мэт.
Паводле досведу баявых дзеянняў у Сірыі якраз і высветлілася, што гэты комплекс значна менш эфектыўны за старую савецкую 2С6 «Тунгуску», а яго аўтаматычная гармата 2А38М не спраўляецца з высокадакладным паражэннем нават нізкалётных дазвукавых мэт, і ў асноўным даводзіцца абапірацца на ракетнае ўзбраенне.
Са свайго боку, навядзенне зенітных кіраваных ракет у «Панцыр-С1» таксама мела свае недахопы. Напрыклад, ва ўмовах шматпавярховай забудовы ракета з цяжкасцю захоплівала мэту і часта паражала менавіта верхнія паверхі будынкаў, што вельмі добра праявілася ў 2022–2023 гадах пры адбіцці налётаў украінскіх дронаў — і праяўляецца да гэтага часу.
Менавіта з гэтай прычыны ЗРПК «Панцыр-С1» пачалі ўсталёўваць на ўзвышшах — на вежах і дахах будынкаў. А для Масквы нават прыцягнулі «Панцыр-СА», спецыяльна спраектаваны для нясення службы ў Арктыцы. Гэта дазваляла не толькі кампенсаваць недахоп комплексаў, але і дзякуючы размяшчэнню 18 накіроўвалых ЗУР павышала верагоднасць перахопу мэты.
У цэлым жа для прыкрыцця Масквы і вобласці былі задзейнічаны як старыя савецкія сродкі, так і сучасныя расійскія, што ствараюць эшалонаваную абарону малога, сярэдняга і вялікага радыусу дзеяння.
У склад абароны сталіцы РФ, акрамя ўжо згаданых вышэй 2С6 «Тунгуска», ЗРПК «Панцыр-С1» і ЗРК «Тор-М2», уваходзілі таксама комплексы ЗРК 9К33 «Аса», 9К35 «Страла-10», ЗРК сярэдняга радыусу дзеяння «Бук-М1/2/3», а таксама ЗРК вялікага радыусу дзеяння С-300/400.
Для забеспячэння гэтага прыкрыцця давялося агаліць большую частку еўрапейскай часткі РФ і тыя рэгіёны, дзе на 9 мая парад быў адменены, — і яны засталіся без супрацьпаветранай абароны ў імя бяспекі Масквы.
І нават нягледзячы на настолькі беспрэцэдэнтныя меры бяспекі і насычанасць асобна ўзятай лакацыі сродкамі СПА, упэўненасці ў бяспецы ў расійскага ваенна-палітычнага кіраўніцтва не было.
Груба кажучы, Расія нават у самым ідэальным выпадку, выкарыстоўваючы ўсе наяўныя ў яе сродкі СПА, не здольная забяспечыць сабе дастаткова высокую абарону ад удараў з паветра. І гэта ўсведамленне Крамля, а таксама страхі з гэтай нагоды былі яскрава прадэманстраваныя якраз напярэдадні 9 мая.
Але як бы дзіўна гэта ні гучала, сістэм супрацьпаветранай абароны ў РФ з кожным днём становіцца насамрэч не больш, а ўсё менш і менш.
Сняжны камяк стратаў
З пачатку паўнамаштабнага ўварвання ва Украіну расійскія войскі страцілі знішчанымі, пашкоджанымі і захопленымі як трафей больш за 1 370 сродкаў СПА — такіх, як зенітныя ўстаноўкі, ЗРПК, ЗРК, РЛС, РЭБ і іншыя сістэмы.
У цэлым страты РОВ на сённяшні дзень дасягнулі ўзроўню абсалютнай неўзнаўляльнасці нават у выпадку надыходу міру на наступныя 10 гадоў! Усё верна, нават праз гэты час Расія не зможа аднавіць той патэнцыял, які быў ёю страчаны за больш чым чатыры гады.
У цяперашні час РОВ штомесяц губляюць ад 20 да 30 сродкаў СПА, пераважна малога радыусу дзеяння, за якімі Украінскія Сілы беспілотных сістэм разгарнулі маштабнае паляванне з амаль штодзённай выніковасцю — як на часова акупаваных тэрыторыях, так і ў расійскім прыграніччы.
Мінімум адна расійская сістэма СПА паражаецца раз на 1–2 дні.
Пры гэтым паказчыкі вытворчасці новай прадукцыі ў Расіі далёкія ад тэмпаў страт.
Напрыклад, ЗРПК «Панцыр-С1» вырабляюць прыкладна 1–2, максімум 3 гатовыя адзінкі на месяц — або ад 12 да 24 на год. Аналагічна, але больш рэсурсазатратна — ЗРК «Тор-М2» і ЗРК «Бук-М3».
То-бок за месяц Сілы абароны Украіны сумарна знішчаюць гадавы патэнцыял вытворчасці аднаго з тыпаў расійскіх сродкаў СПА.
Выхадзячы з такіх паказчыкаў і агульнай дынамікі, да канца 2026 года ў Расіі застанецца сродкаў СПА, ледзь дастатковых для прыкрыцця Масквы і шэрагу рэзідэнцый Уладзіміра Пуціна — без абсалютнай гарантыі надзейнасці такой абароны.
Ішоў пяты год вайны.
Аляксандр Каваленка, OBOZ.UA