«Мужчыны зусім не ўсведамляюць, у якім свеце даводзіцца жыць жанчынам»
- 17.05.2026, 14:44
Беларуса абурыла, што Беларуская чыгунка прадае квіткі ў «жаночыя купэ» — яму адказалі.
Нядаўна беларус Аляксандр, які займаецца арганізацыяй паходаў і шмат падарожнічае, спрабаваў купіць квіток з Баранавіч у Мінск на цягнік, што ідзе з Брэста да Масквы. Але, нягледзячы на наяўнасць пары вольных месцаў, зрабіць гэтага не атрымалася: яны засталіся толькі ў купэ для жанчын. «Гэта такая акцыя да Года жанчыны 2026?» — абурыўся ў Threads Аляксандр. Насамрэч «акцыі» ўжо вельмі шмат гадоў, піша «Зеркало».
«Мужчыны зусім не ўсведамляюць, у якім свеце даводзіцца жыць жанчынам»
Паводле слоў Аляксандра, у вагоне № 8 цягніка 004Б «Брэст (Брэст-Цэнтральны) — Масква», на які ён спрабаваў набыць квіток на 17 траўня, засталіся толькі два вольныя месцы — і абодва ў жаночым купэ.
«Выявілася, што ў нас ужо з’явіліся асобныя купэ для жанчын у цягніках Беларусі. Потым, напэўна, асобныя вагоны зробяць, як у Іране. Гэта такая акцыя да Года жанчыны 2026? Трэба купіць квіток, вольныя месцы даступныя толькі жанчынам. Што, не пусцяць?» — абураўся мужчына.
Пост за суткі сабраў амаль 200 тысяч праглядаў і практычна тысячу каментароў. За магчымасць ездзіць у купэ без мужчын пераважна выступілі жанчыны.
«Пакажыце хоць адну жанчыну, якая хацела б ехаць разам з незнаёмымі мужчынамі».
«Ні разу не ехала ў цішыні і спакоі з мужчынамі ў купэ. Яны чамусьці лічаць, што са мной трэба шмат размаўляць, пускаць ідыяцкія жарцікі, фліртаваць і гэтак далей».
«Мужчыны, вам пара задумацца, што вы робіце не так, калі жанчыны хочуць дыстанцыявацца».
«А што, з мужчынамі не падабаецца ехаць? Зразумела».
«Я калісьці таксама трохі дзівілася наконт транспарту: ну якія прыставанні ў грамадскім месцы, людзі ж вакол. Пакуль не прачнулася ад пагладжвання маёй нагі суседам па купэ. Мне пашанцавала з нервовай сістэмай: я крычу, штурхаюся і ўсяляк праяўляю агрэсію. Але іншая магла б змерцвець ад шоку, і гэта зайшло б невядома куды. А навакольныя проста ігнаруюць: «Самі разбяруцца, калі яна маўчыць, значыць, ёй падабаецца».
Пасля гэтага тэксту вы ўжо не будзеце пытацца, чаму ахвяра згвалтавання не пайшла ў міліцыю. Тлумачым — на канкрэтных прыкладах
«Пару разоў ехала ў купэ з мужчынамі. Спадарожнікі абодва разы былі вельмі прыемнымі, не перашкаджалі, не буянілі, паводзілі сябе вельмі ветліва і прыстойна, дапамаглі з чамаданам. Але калі ты заходзіш у купэ і бачыш толькі мужчын, першая рэакцыя — страх».
«Мужчыны, напэўна, зусім не ўсведамляюць, у якім свеце даводзіцца жыць жанчынам. Па меншай меры хочацца верыць, што справа сапраўды ў гэтым. Да мяне, 11-гадовай, у тралейбусе прыставаў мужчына (прыставаў = дакранаўся), і я застыла, а потым пачала страчваць прытомнасць (а калі б гэта было ў купэ?). Маю сяброўку ў купэ ўдзень падпітны мужчына ўтрымліваў, хапаў яе за розныя часткі цела, пляскаў, таму што меў прэтэнзіі да жанчын, і яна павінна была прасіць прабачэння за ўсіх яго былых. Такіх гісторый — мільён, а ім крыўдна».
«Гэты пост толькі пацвярджае — нам патрэбныя асобныя купэ. Толькі неадэкват пачне такім абурацца», — катэгарычна заявіла карыстальніца пад нікам Lana. А чалавек з нікам greendeelowow прывёў прыклад пакупкі квітка на расійскі цягнік 240С, які ідзе з Растова-на-Доне ў Дэрбент: там ёсць і чыста мужчынскія купэ. Маўляў, «з якой нагоды істэрыка» — незразумела: зручныя варыянты павінны быць для ўсіх.
Тым часам практыка выдзялення купэ, падзеленых паводле полу, існуе на Беларускай чыгунцы ўжо больш за 20 гадоў. У 2017 годзе ў газеце «Рэспубліка» адзначалася, што супрацоўнікі і супрацоўніцы чыгункі рэгулярна просяць пасяліць іх у аднаполае купэ — і часцей з такой просьбай звяртаюцца менавіта жанчыны.
Праўда, опцыя даступная не ва ўсіх цягніках і на ўсіх маршрутах — верагодна, таму многія пра гэта ніколі не чулі, як Аляксандр з Threads.
— Продаж квіткоў з фарміраваннем жаночых і мужчынскіх купэ ажыццяўляецца на фірмовыя цягнікі, што ідуць у міжнародных зносінах <�…> Прынцып продажу такі: калі пасажырка набывае квіток у вольнае купэ, яно аўтаматычна пазначаецца як жаночае. Астатнія тры месцы прапануюцца толькі жанчынам. Па аналагічнай схеме фарміруецца і мужчынскае купэ. На кошце квітка выбар аднаполага купэ ніяк не адбіваецца. Такая паслуга сапраўды запатрабаваная, асабліва ў жанчын, якія па розных прычынах не хочуць знаходзіцца з мужчынамі ў купэ, — адзначаў у тым жа 2017 годзе першы намеснік начальніка пасажырскай службы Беларускай чыгункі Аляксандр Дрожжа.
Тады ж Дрожжа прызнаваў, што распаўсюджваць практыку аднапалых купэ на ўсе цягнікі не будуць. Усё з-за выгоды: на частцы маршрутаў «ёсць высокая верагоднасць таго, што дзесьці ў жаночых купэ месцы застануцца пустымі».
У каментарыях да поста Аляксандра адзначалі, што яго аналагія з Іранам не падыходзіць, бо ў Беларусі купля такіх месцаў — «выбар, а не абавязак». Аднак нават у мусульманскіх краінах справа не заўсёды ў абмежаваннях. Напрыклад, у метрапалітэне Тэгерана сапраўды ёсць вагоны, якімі могуць карыстацца толькі жанчыны, але ніхто не забараняе пасажыркам ехаць у іншых вагонах, разам з мужчынамі.
Акрамя таго, практыка падзелу вагонаў цягнікоў (як гарадскіх, так і дальняга следавання) існуе ў розных частках свету. Напрыклад, у некаторых чыгуначных перавозчыкаў Германіі, метро Мехіка ў Мексіцы, а таксама ў прыгарадных і гарадскіх электрычках Токіа і Асака (Японія).
Навошта ж гэтыя асаблівыя вагоны? Такая практыка тлумачыцца забеспячэннем псіхалагічнага камфорту для жанчын і тым, што яны могуць пазбегнуць дамаганняў, прыставанняў і іншых гвалтоўных практык, якія нярэдка адбываюцца ў грамадскім транспарце — і ў Беларусі таксама. Можна ўзгадаць, напрыклад, адносна нядаўні выпадак у Мінску, калі п'яны мужчына сваімі геніталіямі дакранаўся да школьніцы ў салоне тралейбуса. Падобная гісторыя менш чым праз год адбылася ў Гомелі — там мужчына прыставаў да 11-гадовай дзяўчынкі.
Што ўжо казаць пра купэ цягніка — замкнёную прастору, дзе можа не быць сведкаў і ў якой трэба знаходзіцца некалькі, а то і дзясяткі гадзін сам-насам са спадарожнікамі.
Некаторыя (у тым ліку палітыкі) лічаць увядзенне раздзеленых — жаночых і мужчынскіх — зон у транспарце «крокам назад», маўляў, такія метады ў сучасным грамадстве ўспрымаюцца як састарэлыя. У той жа час Эндру Ньютан, выкладчык крыміналогіі ва ўніверсітэце Хадэрсфілда (Англія), упэўнены: гэта не так. На сітуацыю, з яго пункту гледжання, варта глядзець інакш.
— Унутры рухомага вагона пасажыр фактычна аказваецца ў палоне, знаходзячыся побач з незнаёмымі людзьмі ў замкнёнай прасторы, практычна не маючы кантролю над тым, куды і калі ён можа рухацца, а таксама хто ўваходзіць і выходзіць з вагона, — тлумачыць Ньютан. — Гэта не падобна да наведвальніка бара, які можа сысці ў любы момант, калі адчуе сябе ў небяспецы, або да пешахода, які можа выбраць іншы маршрут, калі яму так зручней.
Праўда, да эфектыўнасці практыкі ўсё роўна ёсць пытанні. Напрыклад, у ўжо згаданым Мехіка амаль за 20 гадоў існавання жаночых вагонаў колькасць выпадкаў дамаганняў у метро зменшылася ўсяго на 2,9%. З аднаго боку, і гэта добра. З другога — урад разлічваў на больш уражлівыя паляпшэнні. На думку Ньютана, жаночыя вагоны або купэ, магчыма, і не найлепшае рашэнне. Але тое, што яны прыцягваюць увагу да праблемы бяспекі ў грамадскай прасторы, — ужо нядрэнна.
Цікава, што на Украінскай чыгунцы ад такой практыкі пакуль адмовіліся, хоць і абмяркоўвалі яе ў 2023 годзе. Прычыны: немагчымасць праверыць пол чалавека пры куплі квітка, а таксама нізкі попыт на спецыяльныя «мужчынскія» і «жаночыя» купэ (яго правяралі, калі практыку ўводзілі эксперыментальна).