Расія набліжаецца да чарговай пугачоўшчыны

• Юрый Федарэнка
• 4.05.2026, 11:24

Нянавісць расце лінейна.

«Непарадны» настрой: Недаімперыю ахоплівае страх і адчай. Поўнавартаснага параду 9 мая ў Маскве не будзе. Замест яго адбудзецца жалкая імітацыя — у «скарочаным фармаце» і без вайсковай тэхнікі. У Мінабароны Расіі патлумачылі гэтыя меры бяспекі «бягучай аператыўнай абстаноўкай».

Патлумачылі, дарэчы, правільна — бягучая абстаноўка для Крэмля цяпер крайне неспрыяльная. На Маскву насоўваецца чорная хмара пад назвай «гаплык», адчувальна смярдзіць смажаным. Звычайныя жыхары буйных прамысловых і партавых гарадоў ужо некалькі тыдняў запар масава заклікаюць да міру. А сама Масква паступова ператвараецца ў надзвычай небяспечнае месца. Таму, уласна, гасцей у Пуціна сёлета будзе няшмат.

У мінулым годзе на парад да крамлёўскага дыктатара прыязджалі дэлегацыі Кітая, Сербіі, Венесуэлы, Бразіліі, Кубы, Арменіі, Егіпта, В’етнама, Эфіопіі і г. д. — у цэлым прадстаўнікі 27 краін. Сёлета Маскве ўдалося «ўгаварыць» прыехаць толькі прэзідэнтаў Беларусі, Казахстана, Кіргізстана і Славакіі. Гэта шмат пра што сведчыць: Расія страчвае — і ўжо фактычна страціла — значную частку міжнароднай значнасці. Дэманстраваць лаяльнасць імкліва слабейшаму старому дыктатару не лічаць патрэбным нават яго афрыканскія «партнёры».

Але найбольш важны ментальны зрух, які супадае з гэтым «несвяточным святкаваннем» 9 мая, адбываецца ўнутры самой краіны-агрэсаркі. Недаімперыю ахоплівае жывёльны страх.

У прынцыпе, гэтае пачуццё добра знаёма расіянам: яны з ім нараджаюцца, з ім жывуць і з ім жа паміраюць. Гэта іх цывілізацыйны код. Але пры адной умове: гэты страх мусіць быць перад царом. Менавіта тады ён працуе як цэмент для сістэмы. Сёння ж сітуацыя змяняецца: страх перад царом паступова выцясняецца іншым — страхам перад нашымі беспілотнікамі.

Што важна — сам цар таксама баіцца. Ён абмяжоўвае час знаходжання на публіцы, пазбягае кантактаў з людзьмі, скарачае паездкі. Значная частка дзяржаўнай машыны працуе на забеспячэнне яго асабістай бяспекі. Дарэчы, падрыхтоўка да параду — з той жа серыі: у Маскву сцягваюць сістэмы СПА, агаляючы іншыя рэгіёны. Але цяпер не пра гэта.

Звычайныя расіяне бачаць галоўнае: цар баіцца. Гэтае ўсведамленне, вядома, будзе мець доўгатэрміновыя наступствы. Калі нават Крэмль знаходзіцца пад пагрозай, то што ўжо казаць пра «простых людзей». Вайна вярнулася туды, адкуль прыйшла, — і раптам аказалася небяспечнейшай, чым уласная ўлада. Цікавы паварот з непрадказальнымі наступствамі.

Цар, які баіцца, губляе аўтарытэт. Ён перастае быць «сапраўдным». Тут спрацоўвае яшчэ адна асаблівасць расійскай масавай свядомасці: на ўзроўні інстынктаў людзі пачынаюць адчуваць, што гэты «нясапраўдны цар» баіцца не толькі ўкраінскіх беспілотнікаў, але і ўласных падданых. Менавіта адсюль — беспрэцэдэнтная цэнзура, блакаванне інтэрнэту, узмацненне рэпрэсій.

Любы заапсіхолаг пацвердзіць: агрэсія, якую гадамі культывавалі і накіроўвалі вонкі — супраць Украіны, Еўропы, НАТА, — у пэўны момант можа павярнуцца ўнутр. «Любоў да цара» здольная вельмі хутка ператварыцца ў нянавісць. У гісторыі Расіі гэта ўжо здаралася не раз.

Сацыёлагі фіксуюць паступовае падзенне рэйтынгаў Пуціна і расійскай улады. Але ніводная сацыялогія не здольная вымераць узровень назапашанай нянавісці. Яна не расце лінейна — яна выбухае. З вялікай верагоднасцю сучасная Расія паступова набліжаецца да чарговай пугачоўшчыны (або, калі бліжэй да сучаснасці, — прыгожыншчыны).

Карціна яскравая: эканоміка гарыць, «імперская веліч» улятучваецца, звычайныя расіяне ўсё часцей гавораць пра мір. А галоўнае — яны пачынаюць разумець, што цар слабы.

Штодня і штоночы мы дасылаем на балоты святы «агонь свабоды». Далей будзе яшчэ цікавей. Палаючая Недаімперыя — захапляльнае відовішча. Як кажуць, не пераключайцеся. Слава Украіне!

Юрый Федарэнка, «Фэйсбук»