Навукоўцы: Мы моцна залежым ад генаў

• 8.05.2026, 8:44

Магчыма, генетыка ўплывае на будучыню чалавека мацней, чым выхаванне.

Кожны з нас — гаспадар свайго лёсу. Пры гэтым усе мы выраслі ў розных умовах і атрымалі ў спадчыну ўнікальны набор генаў. Навуковец Петры Кайоніус з Лундскага ўніверсітэта (Швецыя) правёў маштабнае даследаванне і выказаў здагадку, што паспяховасць чалавека ў значнай ступені залежыць ад ДНК.

У даследаванні ўзялі ўдзел каля 880 чалавек: аднаяйцавыя і рознаяйцавыя блізняты, выхаваныя ў адных сем'ях. Прыблізна ў паловы ўдзельнікаў супадалі ўсе гены, а ў астатніх — толькі частка ДНК.

Спачатку ўсе добраахвотнікі прайшлі IQ-тэсты ў узросце 23 гадоў. Праз чатыры гады даследчыкі ацанілі іх сацыяльна-эканамічны статус, у тым ліку ўзровень адукацыі, прафесію і даход.

Вынікі ўразілі Петры Кайоніуса. Паводле яго ацэнкі, генетыка вызначала ўзровень IQ прыкладна на 75%. Акрамя таго, высветлілася, што сувязь паміж IQ і сацыяльна-эканамічным статусам таксама ў значнай ступені абумоўлівалася генетыкай (на 69–98%).

«Мы ведалі гэта і раней, але гэта даследаванне зноў даказвае, што мы моцна залежым ад сваіх генаў і становімся тымі, кім мы ёсць, у значнай ступені дзякуючы ім», — паведамляе Петры Кайоніус.

Даследчык удакладніў: з яго высноў не вынікае, што выхаванне або адукацыйная падтрымка не адыгрываюць ніякай ролі. Напрыклад, бяздзейнасць чалавека з добрай генетыкай можа прывесці яго да беднасці і заняпаду, а стараннасць — да вяршыні.

Акрамя таго, даследаванне мае шэраг абмежаванняў. Адно з іх заключаецца ў тым, што ніхто не ўлічваў паказчыкі IQ або сацыяльна-эканамічны статус бацькоў блізнятаў. Таксама даследчыку было складана цалкам аддзяліць генетыку ад уплыву навакольнага асяроддзя, бо гэтыя два фактары часта складаным чынам узаемадзейнічаюць адзін з адным.