У месяц атрымліваецца «класці ў скарбонку» каля трох тысяч еўра
- 11.06.2026, 8:17
Беларусы расказалі, як працуюць лекарамі ў Польшчы і Нідэрландах.
Нядаўна Аляксандр Лукашэнка зноў успомніў пра лекараў, якія з’ехалі працаваць за мяжу, і, як звычайна, нічога добрага не сказаў. Маўляў, яны хочуць вярнуцца назад, бо на новым месцы адчулі сябе «чужымі» і страцілі час і грошы. Але ці сапраўды ўсё так? «Зеркало» пагутарыла з беларусамі, якія працуюць медыкамі ў Польшчы і Нідэрландах. Даведаліся, як яны працуюць і колькі атрымліваюць.
Стаматолаг-хірург у Польшчы: «Я, як памяркоўны беларус, пра гэта нават і не думаў»
Дмітрый (імя суразмоўцы зменена) жыве ў невялікім горадзе на захадзе Польшчы, пра які да 2022-га і не чуў. Тут мужчына з сям’ёй спыніўся з-за працы: пасля доўгіх пошукаў у адной з мясцовых прыватных клінік яму прапанавалі вакансію. «Корачкі» вырашыў пацвярджаць не адразу, выбраў другі шлях. Яго сутнасць у тым, што медык атрымлівае «дабро» ад міністра аховы здароўя краіны і можа адразу практыкаваць. Пры гэтым ён павінен працаваць у ўстанове, пазначанай у дазволе, і на працягу пяці гадоў настрыфікаваць дыплом.
— Па спецыяльнасці я стаматолаг-хірург. У Беларусі ім і працаваў, — распавядае суразмоўца. — У Польшчу прыехаў увесь такі на энтузіязме, а мне кажуць: «Хірургічных пацыентаў мала. Мы не „заб’ём“ табе графік, каб усю змену выдаляць зубы, ставіць імплантаты і гэтак далей». Давялося і пломбы ставіць, і каналы лячыць. Хаця адразу папярэдзіў працадаўцу, што апошні раз гэта рабіў гадоў восем таму. У выніку мой энтузіязм пачаў выветрывацца, пакуль не плюнуў і не сказаў кіраўніку: «Не, усё…».
З адной праблемай лекар разабраўся — стаў займацца тым, што падабаецца, але з’явілася іншая — частку працоўнага часу ён проста «піў каву» ў чаканні пацыентаў, што не найлепшым чынам адбівалася на зарплаце. Выхад знайшоўся нечакана. Кіраўнік прапанаваў супрацоўніку браць на тыдні дадатковы выходны, і Дмітрый пачаў шукаць падпрацоўкі.
— Я, як памяркоўны беларус, пра гэта нават і не думаў. Лічыў, што мне ў клініцы трэба знаходзіцца ад званка да званка, пакуль дыплом не пацверджу, — тлумачыць ён. — Ды і ў галаве былі трохі іншыя справы — разабрацца з дакументамі, неяк абжыць сям’ю…
Знайсці паралельную вакансію аказалася не так проста. Горад, у якім жыве мужчына, невялікі. І хоць, прызнаецца, стаматалогій тут хапае, «палітыка фірмы такая», што ён не мае права працаваць у клініцы ў радыусе «кіламетраў 30» ад сваёй установы.
— Увогуле, у гэтым населеным пункце я больш не магу ні ў каго працаваць, — тлумачыць Дмітрый. — Хоць, па вялікім рахунку, калі захачу, ніхто мне нічога не скажа. Бо гэтае правіла — фількіна грамата. Проста мне пакуль нецікава яго парушаць.
Першая падпрацоўка трапілася ў іншым горадзе — па памерах як абласны цэнтр у Беларусі. На машыне да яго два гадзіны — гэта шлях толькі ў адзін бок. Уладкаваўся тут лекар па «умове злецення» — дагаворы на аказанне паслуг. Калі прасцей, у пазначаны дзень у ўстанову запрашаюць пацыентаў, якім патрэбны стаматолаг-хірург, і Дмітрый разбіраецца з іх зубнымі праблемамі. З часам гэтае месца ён замяніў на два іншыя, у населеных пунктах меншага памеру. Ездзіць туды так жа далёка — паўтары–дзве гадзіны да месца прызначэння. Умовы працы падобныя.
— На асноўнай працы я тры дні на тыдзень па восем, часам дзесяць гадзін, а на падпрацоўках — у залежнасці ад таго, колькі запішацца на прыём, — спыняецца на дэталях медык і не хавае: чым больш пацыентаў, тым лепш. — У заробак уваходзіць працэнт ад зробленай працы.
Што па грашах?
Дмітрый кажа, што месяц на месяц у яго прафесіі не прыходзіцца. За чатыры гады самая вялікая сума, якую ён атрымліваў на рукі за 30 дзён, — 37 тысяч злотых (27,9 тысячы рублёў па курсе на 10 чэрвеня 2026-га. — Заўв. рэд.). Гэта разлік і за асноўную працу, і за падпрацоўкі.
— Тады так супала, што ў панядзелак, сераду, чацвер і пятніцу ў мяне заўсёды была запіс на восем гадзін. У аўторак — па-рознаму. Да таго ж ішло шмат дарагіх паслуг, — тлумачыць ён, як «набегла» такая ўражальная сума. — Але бывала, за месяц атрымліваў і дзевяць тысяч злотых (6,8 тысячы рублёў). Гэта ўвогуле ні пра што. Для сям’і, якой трэба арандаваць жыллё, плаціць за садок, купляць прадукты, — гэта, скажам так, крытычны мінімум. Калі ўжо ў краме пачынаеш прыглядацца да цэн і пытацца сябе: «А ці так гэта мне патрэбна?»
Калі браць агульны даход за год, то ў сярэднім у Дмітрыя выходзіць каля 20–24 тысяч злотых у месяц, або прыблізна 15,5–18,1 тысячы рублёў.
— Колькі атрымліваў у Мінску, ужо не скажу, там у мяне таксама было некалькі прац. Памятаю, што мог адкладаць 700 долараў (1900 рублёў), а ў лепшыя месяцы — тысячу (2,8 тысячы рублёў). Па прыездзе ў Польшчу назапашваць атрымлівалася меней. Гэта прыгнятала. Пры тым што ў Беларусі займаўся любімай справай, а тут першыя паўгода ўсякай фігнёй… Маю на ўвазе каналы, пломбы, — разважае мужчына. — Плюс не вельмі пашанцавала з працадаўцам, цяжка знайсці агульную мову і перабудаваць падыход да працы: ён тут адрозніваецца ад таго, да чаго мы прывыклі на радзіме.
Цяпер у месяц у мужчыны ў сярэднім атрымліваецца «класці ў скарбонку» каля 2,5–3 тысяч еўра (прыблізна 8–9,6 тысячы рублёў).
— Акрамя багацця дадатковых прац, на заробак уплывае і тое, што я пачаў больш самаразвівацца, — распавядае Дмітрый. — Тут, у Еўропе, у мяне больш доступу да курсаў, лекцый. Могу з’ездзіць да якога-небудзь крутага спеца, у яго павучыцца і потым гэтыя навыкі ўжываць у працы. Зыходзячы з гэтага, кошт паслуг расце, адпаведна, я больш атрымліваю.
Прэмій, надбавак і 13-й зарплаты, адзначае суразмоўца, у яго няма. На святы, напрыклад, Новы год, стаматалогія дорыць лекарам «сімвалічныя падарункі». Сярэдняму медперсаналу да іх дадаюць яшчэ і «якуюсьці» суму. Зарплата ў тых жа асістэнтак, кажа мужчына, значна ніжэйшая, чым у дантыстаў. Наколькі ён ведае, такія супрацоўніцы ў яго клініцы зарабляюць каля пяці–шасці тысяч злотых у месяц (3,8–4,5 тысячы рублёў). На даход уплываюць перапрацоўкі і, напрыклад, ці аказвае спецыялістка іншыя паслугі — скажам, робіць чыстку зубоў.
— Са мной працавала асістэнтка, якая з’ехала ў іншы горад, і цяпер у яе зарплата пад «дзясятку» (7,5 тысячы рублёў), — распавядае суразмоўца.
На пытанне, наколькі Дмітрый як лекар адчувае сябе камфортна ў Польшчы, мужчына цяжка знаходзіць адказ.
— Заробкам я задаволены, але хацелася б менш рухацца. Каб як мае калегі ў Вроцлаве, Пазнані, Кракаве, якія проста спакойненька працуюць у адной клініцы і атрымліваюць столькі ж, колькі я. Няхай нават менш, але каб была нейкая стабільнасць, спакой. Ну і, напэўна, я проста яшчэ не знайшоў такое месца, якое будзе для мяне прама «вау!», — эмацыйна адказвае медык. — І хацелася б уладкаваць побыт, купіць кватэру (а гэта мінімум сто тысяч еўра), каб перастаць пастаянна збіраць грошы, уздыхнуць і атрымліваць асалоду ад жыцця. А то працуеш, працуеш — і ўсё мала і мала. На жыццё, вядома, хапае, але, улічваючы, што ў будучыні чакаюць вялікія выдаткі, унутры неспакойна.
Сямейны лекар у Нідэрландах: «Часта на вячэрнія дзяжурствы іду пасля асноўнай працы»
У Мінску Каця была хірургам, у Нідэрландах яна — сямейны лекар. Каб вывучыць мову і пацвердзіць дыплом, жанчыне спатрэбілася каля пяці гадоў. З іх восем месяцаў адабрала пандэмія, з-за якой увесь працэс давялося паставіць на паўзу.
— У 2025-м, калі атрымала ліцэнзію, адразу выйшла ў сямейную практыку, але працавала як «базавы лекар», то-бок прымаць магла не ўсю паталогію. Напрыклад, толькі пацыентаў без цяжкіх хранічных хвароб, — уводзіць у курс справы суразмоўніца. — Так працягвалася восем месяцаў. Далей трэба адвучыцца яшчэ тры гады, каб стаць лекарам-спецыялістам. У гэты час адукацыю сумяшчаю з працай: адзін дзень на занятках у акадэміі паслядыпломнай адукацыі, астатнія — працую.
У такім рэжыме Каця практыкуе ўжо год. Працуюць яна з тымі ж хворымі, што і калегі-спецыялісты. Але пад супервізіяй, гэта значыць, калі сумняваецца ў лячэнні або дыягназе, павінна абмеркаваць гэта з куратарам.
— У Нідэрландах сямейная медыцына — гэта прыватная практыка. Але паколькі тэрыторыя абслугоўвання вялікая, лекар наймае яшчэ лекараў, і яны дзеляць задачы. Менавіта так у найме я і працую, — кажа суразмоўніца і пераходзіць да сваіх абавязкаў. — Асаблівасць маёй прафесіі ў тым, што ты і гінеколаг, і хірург, і дэрматолаг, і тэрапеўт. Усё, што датычыць дробных рэчаў кшталту выдаліць урослы ногаць, раскрыць абсцэс, паставіць жанчыне спіраль, робіць сямейны лекар. Ён жа вырашае, ці варта накіроўваць чалавека на «другую лінію» аказання медыцынскай дапамогі — у бальніцу.
Прыём у беларускі пачынаецца а 08:15 і афіцыйна цягнецца да 17:00. Але ў экстранных выпадках, напрыклад, калі ў 16:50 паступае чалавек з вострым болем у жываце або з ранай, медык застаецца даўжэй звычайнага.
— У 17:00 я ніколі не бываю вольная, але да 17:30 стараюся сыходзіць, — расказвае яна. — Акрамя прыёму, займаемся накіраваннямі, разшыфроўкай аналізаў і прымаем званкі ад пацыентаў. А яшчэ ў нас ёсць візіты. Мы іх размяркоўваем паміж калегамі. Звычайна на адзін даецца каля гадзіны. За гэты час трэба з’ездзіць да чалавека, агледзець яго і вярнуцца, пры патрэбе — выклікаць хуткую. Хаця часам за 60 хвілін трэба паспець і па трох адрасах.
Акрамя таго, у сямейных лекараў ёсць вячэрнія і начныя дзяжурствы, якія доўжацца ад сямі да дзевяці гадзін. У 2026-м у Каці іх будзе 20, выходзіць, прыкладна адно ў дзве тыдні. Такія змены распісваюць на паўгода наперад, каб медыкі маглі планаваць адпачынкі.
— Часта на вячэрнія дзяжурствы іду пасля асноўнай працы. Атрымліваецца, да 17:00 прыём у практыцы, а потым да 23:00 — дзяжурства. Калі хтосьці працуе ўсю ноч, наступны дзень атрымлівае свабодным у выглядзе кампенсацыі, — спыняецца на дэталях суразмоўніца. — Трэба сказаць, што тут рэдка хто працуе пяць дзён на тыдзень. Галандцы вельмі арыентаваныя на сям’ю. На заканадаўчым узроўні ў іх ёсць «дзень таты» і «дзень мамы», гэта значыць раз на тыдзень хтосьці з бацькоў застаецца дома з дзецьмі (такі выходны можна браць да таго моманту, пакуль дзіцяці не споўніцца восем гадоў. — Заўв. рэд.). Таму некаторыя людзі стараюцца ставіць дзяжурствы на вечар і ноч сваіх свабодных дзён — так прасцей.
Раней беларуска брала 36 працоўных гадзін на тыдзень, цяпер — 32. У яе выпадку сюды ўваходзяць і дзяжурствы. Калі яна адвучыцца і стане лекарам-спецыялістам, іх будуць улічваць асобна.
— У панядзелак, сераду і чацвер я на працы, а ў аўторак вучусь, — апісвае свой графік Каця.
Па яе назіраннях, мужчыны і жанчыны ў галандскім грамадстве стараюцца атрымліваць аднолькава. Аднак першыя з яе калег бяруць больш гадзін, у другіх звычайна тры–чатыры працоўныя дні на тыдзень.
Што па грашах?
Па словах Каці, зарплата медыкаў у Нідэрландах залежыць ад некалькіх фактараў. Сярод іх — досвед, выслуга гадоў, спецыялізацыя і колькасць часу ў змене. Беларускі стаж лекара ў новай краіне абнуліўся, таму першыя два паказчыкі ў суразмоўніцы пакуль мінімальныя.
— За 32 гадзіны на тыдзень у мяне выходзіць каля 3000 еўра (9,6 тысячы рублёў), — кажа яна. — Гэта ўжо пасля ўтрымання падатку. Ён тут прагрэсіўны: чым больш атрымліваеш, тым вышэй працэнт. З мяне ўтрымліваюць няшмат, бо мой даход для краіны лічыцца адносна невысокім, — тлумачыць лекар і разважае пра свой даход. — Хацелася б больш! Але на гэта можна жыць. Мы не галадаем (смяецца). Сярэдняя медыяная зарплата па краіне — каля 2,6 тысячы еўра (8,3 тысячы рублёў), так што я недалёка пайшла. Улічваючы, што муж таксама зарабляе (муж Каці працуе ў IT. — Заўв. рэд.), нам хапае. Але каб двойчы на год з’ездзіць у адпачынак з двума дзецьмі, трэба паднакапіць. Нельга сказаць, што я магу проста так узяць і забраніраваць любы дарагі гатэль.
Суразмоўніца кажа, што, калі адвучыцца, яе зарплата вырасце прыкладна да 5,5 тысячы еўра (17,6 тысячы рублёў) — гэта сума на рукі. Па яе назіраннях, сямейныя лекары са стажам гадоў дзесяць могуць зарабляць каля сямі тысяч еўра (22,3 тысячы рублёў) у месяц. Але, жартуе беларуска, ёй яшчэ далёка да такіх даходаў.
— І ўлічвайце, што 5,5 тысячы — гэта за 40 гадзін на тыдзень. У мяне двое дзяцей, адзін школьнік, а другі яшчэ зусім малы, таму пяць дзён на тыдзень я сабе дазволіць працаваць не магу. Тут вельмі дорага аддаваць дзіця ў дзіцячы садок. Цяпер на яго сыходзіць трэцяя частка маёй зарплаты, — тлумачыць сітуацыю Каця. — Мне проста нявыгадна вазіць яго ў групу даўжэй.
Лекар звяртае ўвагу, што параўноўваць яе графік і час працы, напрыклад, галандскага лекара з хірургіі, траўматалогіі або хуткай дапамогі нельга. Ад калег яна чула, што там людзі бяруць і па 60, і нават па 66 гадзін на тыдзень.
— І дзяжураць яны шмат. Гэта проста жыццё ў бальніцы. Чаму так? Думаю, сістэма пабудавана такім чынам: працы шмат, а колькасць спецыялістаў абмежаваная, — разважае суразмоўніца. — Але, мне здаецца, для галандцаў гэта не спроба зарабіць больш, а проста такі стыль жыцця. У мяне ёсць сябры-анестэзіёлагі са стажам, якія працуюць у выратавальнай камандзе: яны на верталёце вылятаюць на месцы стыхійных бедстваў або нешта такое. На рукі яны атрымліваюць каля дзесяці тысяч еўра (31,9 тысячы рублёў).
Беларуска адзначае, што вучыцца ў Нідэрландах на лекара-спецыяліста трэба даўжэй, чым у Беларусі. Напрыклад, каб стаць хірургам, трэба каля 12 гадоў.
— [Што да сумяшчэння], то тут таксама ёсць такое, што лекар працуе адразу ў некалькіх медустановах. Але, мне здаецца, часцей гэта звязана не з эканамічнай матывацыяй, а з тым, што тут любяць разнастайнасць, — дзівіць Каця. — Калі працуеш у адным месцы, замыльваецца позірк, таму мясцовым падабаецца камбінаваць. І ў мяне ёсць калегі, якія занятыя ў некалькіх практыках адначасова. Умоўна, два дні ў нашай і яшчэ столькі ж — у іншай, у іншым рэгіёне.
«Думаю, калі б яны не былі задаволеныя зарплатай, яны б не заставаліся ў прафесіі»
Па словах суразмоўніцы, прэмій у лекараў у Нідэрландах няма. Але калі, дапусцім, спецыяліст прайшоў медыцынскія курсы, яму за гэта даплачваюць.
— Кожныя паўгода зарплата ў нас вырастае ўмоўна на 50 еўра (160 рублёў) — гэта кампенсацыя інфляцыі. Такая прыбаўка не залежыць ад таго, які вы малайчына, — усміхаецца Каця. — Акрамя таго, раз на год нам плацяць 13-ю зарплату, яна ж адпускныя. У мяне яна ў маі, незалежна ад таго, калі планую адпачываць. Па грашах гэта прыкладна палова ад зарплаты.
На пытанне, ці задаволеныя яе знаёмыя медыкі зарплатай, у беларускі адназначнага адказу няма. Кажа, што гэта залежыць ад чалавека, і жартуе, што з калегамі яны даходы не абмяркоўваюць.
— Думаю, калі б яны не былі задаволеныя, яны б не заставаліся ў прафесіі. У гэтым сэнсе галандцы вельмі гнуткія. Яны лёгка могуць перанавучыцца, пайсці ў іншую вобласць. Яны не трымаюцца зубамі за дыпломы і працоўныя месцы, а шукаюць там, дзе лепш, — дзеліцца назіраннямі лекар. — На маю думку, зарплат медыкам, якіх ведаю, хапае. Ды і імкнення зарабіць усе грошы свету, мне здаецца, у людзей у гэтай краіне няма. Калі вы тут добра робіце сваю працу, у вас годны даход. І не важна, хто вы — лекар, сантэхнік ці школьны выкладчык. Хаця апошнія нярэдка выходзяць на страйкі, [патрэбуюць павышэння зарплат]. І тут я з імі згодная, таму што ў іх цяжкая праца.