Пуцін нервуецца

• Сяргей Шэлін, The Moscow Times
• 12.06.2026, 15:14

Сюрпрыз прымусіў кідацца.

У атачэнні кіраўніка Расіі расце напружанне — прыкмет гэтага многа. Прыдворныя спрабуюць упрасіць яго нейкім чынам скончыць зайшоўшую ў тупік «СВА». Ён вымушаны апраўдвацца і абяцаць хуткія баявыя трыумфы, у якія кіраўнічы круг РФ ужо не верыць.

На першы погляд, расійская «эліта» такая ж бездумная і пакорлівая вождзю, як і заўсёды. Бачная частка праведзенага мінулым тыднем штогадовага яе з'езду («XIX Пецярбургскага міжнароднага эканамічнага форуму») ніякіх змяненняў у яе паводзінах не выявіла.

Ласуны і камікі

Усе казалі тое ж, што і заўсёды. Жанр мерапрыемства і размеркаванне роляў даўно ўсталяваліся і былі цалкам выкананы.

Усё той жа Сечын са сваім звыклым дакладам пра «рызыкі ў сусветнай энергетыцы» і са скаргамі на нялёгкі лёс «Раснафты». Нязменны Грэф са сваім «дзелавым сняданкам Сбера». Яны ж усе ласуны. Хлебам не кармі, накладзі паболей «халадцу з томленай ялавічыны з хрэнам» упалову з «чорнай трэскай на грылі пад ікарным соусам», а на закуску паболей «міланскага шакаладнага тарта». Немаінучны Андрэй Макараў у ролі клоўна-маралізатара. Манерай трымацца і інтонацыямі гэты нястомны выканаўца падобны да Яўгена Петросяна найлепшых яго гадоў, але мае недахоп: яшчэ больш аднастайны.

Здавалася б, у маі–чэрвені 2026 года атмасфера вакол Пуціна такая ж стэрыльная, як і ў папярэднія гады вайны. Але гэта зман зроку.

Пачнем з дробязі. Вось ужо два месяцы, як ВЦИОМ не публікуе расклады народных адказаў на так званае адкрытае пытанне з просьбай назваць палітыкаў, якія выклікаюць давер. Калі Пуціна не падказваць, бóльшая частка публікі яго проста не ўспамінае.

Год таму доля тых, хто спантанна ўспомніў вождзя і паведаміў пра свой давер да яго, складала 38,1%. На 5 красавіка 2026-га яна знізілася да 29,5%. А што далей, ад нас скрываюць.

Гэта, паўтару, дробязь, але не будзем яе памяншаць. Каб апытальная служба засакрэціла індыкатар, які бесперабойна публікавала шмат гадоў запар, патрэбны, як мінімум, загад Кірыенкі.

Ці самога Пуціна, якога найноўшыя лічбы вывелі з раўнавагі.

Павышаная трывожнасць

Зніжэнне папулярнасці ў народзе пачало нервіраваць кіраўніка — пра гэта кажа выкладзены на непаўторнай пуцінскай мове загад «ураду Расійскай Федэрацыі сумесна з ФСБ Расіі забяспечыць бесперабойную працу найважнейшых сэрвісаў, у тым ліку сістэм аказання медыцынскай дапамогі і плацёжных сістэм, і доступ грамадзян да такіх сэрвісаў у перыяд абмежавання функцыянавання інфармацыйна-тэлекамунікацыйнай сеткі «Інтэрнэт».

У тую ж кропку б'е і зусім свежае павелаванне амніставаць анлайн-дзіцячую гульню Roblox і зняць з яе блакіроўку. Аднак нацлідар вельмі рэдка забірае назад свае забароны. Можна сказаць, ніколі. І тут такі разварот.

Вядома, «інфармацыйна-тэлекамунікацыйная сетка «Інтэрнэт» і ўвогуле ўсё анлайн па-ранейшаму стапрацэнтна чужыя Пуціну. Ён прастадушна прагаварыўся пра гэта на тым жа ПМЭФе, апавядаючы, як Пяскоў двойчы «падсунуў яму паперку» з адкрытым лістом Зяленскага. Паводле пуцінскіх паняццяў, раз няма паперкі, то няма і ліста.

Вельмі малаверагодна, што гэтыя анлайн-паслабленні надоўга. Яны дараюцца да вераснёвых «выбараў». Але сама гатоўнасць заключыць з народам здзелку, часовую кампрамісную дамоўленасць, зусім не ўласцівая вождзю, кажа пра сур'ёзную яго трывогу.

Для гэтай трывогі хапае і іншых прычын.

Расійскія гаспадарчыя справы цяпер дрэнныя. Іх стан відавочна напружвае кіраўніка. Таму на ПМЭФе ён не раз і не два пачынаў апраўдвацца.

Тлумачыў, што

мы свядома пайшлі на ахалоджванне эканомікі» і што «можна казаць, што пераахаладзілі, можна казаць, што яшчэ не ўсё зроблена ў гэтым напрамку, але гэта свядомыя крокі…

Паведамляў, што

мы, вядома, чуем крытыку з усіх бакоў на наш адрас» і што »мы назіраем зніжэнне росту валавага ўнутранага прадукту і некаторыя іншыя рэчы, але ўсё гэта мы робім свядома.

І яшчэ раз:

Мы свядома ідзём на ахалоджванне эканомікі, і ні сёння, хачу вас у гэтым запэўніць, ні ў бліжэйшай перспектыве ніякіх пагроз мы не бачым.

Сюрпрыз прымусіў кідацца

Пуцін не такі ўжо профан у эканоміцы і разумее, што яе «ахалоджванне», здзейсненае Эльвірай Набіуллінай з яго згоды, а хутчэй за ўсё і па яго прадпісанні, тэхнічна абгрунтаванае і нічога фатальнага ў сабе не нясе. Навязлівыя паўторы аднаго і таго ж выдаюць адсутнасць упэўненасці, што аднаго гэтага хопіць, каб звесці канцы з канцамі.

І насамрэч. Дэфіцыт бюджэту за пяць месяцаў 2026-га быў у два разы большы, чым за той жа адрэзак мінулага года (адпаведна 6 трлн і 3 трлн рублёў). Гэта тлумачыцца тым, што выдаткі (год да года) выраслі на 17%, а даходы засталіся на ўзроўні 2025-га.

Разбуханне выдаткавай часткі выклікана тым, што гадавыя ваенныя траты ўжо цяпер складаюцца на 2–4 трлн рублёў вышэй за каштарыс, а адставанне даходнай — тым, што нафтагазавыя паступленні моцна не даходзяць да плана, а не-нафтагазавыя растуць амаль толькі за кошт павелічэння сёлета ПДВ.

Блакада Армузскага праліва не стварыла бюджэтнага цуду: у маі нафтагаз прынёс расійскай казне менш за 0,8 трлн рублёў. За 5 месяцаў сабрана толькі трэць запланаваных на гэты год нафтагазавых даходаў (менш за 3 трлн рублёў). Не відавочнае нават і выкананне гадавога плана па нафтагазу (8,9 трлн рублёў).

Дзяржфінансісты склалі бюджэт цяперашняга года ў здагадцы, што баявыя дзеянні ў бліжэйшыя месяцы спыняцца. Відаць, Пуцін даў ім такую надзею. Наступнае яго намер працягваць вайну і, адпаведна, траціць на яе ўсё новыя і новыя грошы, стала для іх сюрпрызам і прымусіла кідацца з боку ў бок.

У нейкі момант міністр фінансаў Сілуанаў звярнуўся і да нацлідара, і да прэм'ера Мішусціна з просьбай ухваліць буйное ўрэзанне грамадзянскіх выдаткаў.

Але Пуцін якраз і не можа на гэта пайсці. Прынамсі, да «выбараў». Секвестр бюджэту калі і адбудзецца, дык невялікі і не вырашыць праблему.

Не можа ён і змякчыць падатковыя інавацыі, колькі б яго пра гэта ні малілі з усіх бакоў. На іх трымаюцца дзяржаўныя даходы, якіх і так бракуе. Таму ў якасці «папулярнай меры» ён толькі абвясціў, што ў наступным годзе адкладзе ўзмацненне ПДВ-абкладання малога і сярэдняга бізнесу.

Але гэтага занадта мала.

Дыскамфорт аўтакрата

Пры тых раскладах, што ўжо склаліся, дэфіцыт бюджэту ў 2026-м складзе рэкордныя 8–10 трлн рублёў пры плане 3,8 трлн і папярэднім рэкордзе 5,6 трлн рублёў (у 2025-м).

Каб заткнуць дзірку, пуцінскім фінансістам давядзецца размясціць на ўнутраным рынку дадатковыя пазыкі (г. зн. ажыццявіць эмісію) і, магчыма, правесці яшчэ і іншыя праінфляцыйныя меры.

А вось і адна з такіх мер

Дзярждума ў экстранным парадку прыняла папраўкі ў Бюджэтны кодэкс, якія дазваляюць неабмежавана наращваць выдаткі бюджэту. Папраўкі ініцыяваў старшыня ўрада Міхаіл Мішусцін. Дакумент быў унесены ў панядзелак, а ў сераду ўжо прыняты цалкам і накіраваны ў Савет Федэрацыі.

Дакумент дазваляе ўраду павялічыць выдаткі бюджэту звыш запланаваных 44 трлн рублёў без унясення фармальных змяненняў у закон аб бюджэце. Дазваляецца не раскрываць, куды пойдуць дадатковыя траты.

Рабіць гэта можна за кошт росту ўнутранага дзярждоўгу, абмежаванні на яго прыпынены.

Рэгіянальным бюджэтам дазволена браць крэдыт у ўрада да наступнага месяца — пад 0,1%. Акрамя таго, рэгіёнам дазволілі да 2030 года не вяртаць трэць запазычанасці па бюджэтных крэдытах, якія яны набралі раней.

І тая «перамога над інфляцыяй», дзеля якой «мы свядома пайшлі на ахалоджванне эканомікі», страціць сэнс.

Адсутнасць на ПМЭФе (і затым на наступных мерапрыемствах) Эльвіры Набіуллінай, якую тлумачылі ці то стратай аднаго з калег, ці то хваробай, магло проста адлюстроўваць яе разгубленасць ад перспектывы, якая адкрылася. Фінансавае напружанне здольнае яшчэ і ўзмацніцца, бо працяг баявых дзеянняў запатрабуе дадатковых выдаткаў, а ўдары ўкраінскіх дронаў могуць яшчэ больш прыкметна скараціць перапрацоўку і экспарт нафты.

Бясспрэчна, грамадзянскае чыноўніцтва і бізнес-магнаты аблягаюць Пуціна з мольбамі спыніць вайну, і ён адчувае ад гэтага дыскамфорт. Тым больш, што гаспадарчую логіку ў іхніх просьбах ён, вядома, бачыць. Дададзім да гэтага і нарастанне ў ім адчування, што яму асабіста пагражае небяспека. Пасля ліквідацыі Алі Хаменеі давялося на ўсялякі выпадак пераналадзіць уласную пуцінскую сістэму бяспекі. Ды і ад паездак па Расіі давялося амаль адмовіцца.

У грамадзянскіх вяльмож і бізнес-магнатаў няма ўладных рычагоў, каб прымусіць Пуціна прытармазіць з вайной. Ды яны і занадта баязлівыя, каб спрабаваць яго да чагосьці прымусіць.

Але ўсё ж не відавочна, што нават і поўны аўтакрат можа бясконца працягваць вайну проста па асабістым сваім жаданні, насуперак таму, што яго атачэнне лічыць гэтую вайну такой, што зайшла ў тупік і страціла любы сэнс, хай сабе і імперскі.

Надакучлівыя мольбы

Пуцін таму і вымушаны раз за разам запэўніваць сваю аўдыторыю, што вайна, маўляў, вядзецца паспяхова і прыносіць плады:

Расійскія войскі наступаюць па ўсёй лініі баявога судакранання. Няма месца, дзе б не было наступлення расійскіх войскаў.

Гэта відавочная выдумка, верыць ён у яе ці не.

І паводле дадзеных амерыканскага ISW, і паводле ацэнак украінскага DeepState, расійская армія за май страціла больш тэрыторыі, чым захапіла. Надзеі расійскага камандавання на вяснова-летні пералом у баях, калі і былі, дык не апраўдаліся.

Частка Z-прапагандыстаў пачала заклікаць да перамір'я, што тлумачыцца разуменнем становішча на фронтах, а зусім не адмовай ад дзяржаўных поглядаў. Але расійскі галоўнакамандуючы вырашыў упарта не бачыць таго, што адбываецца на яго «спецыяльнай ваеннай аперацыі».

Дзеянні ўкраінскіх войскаў цяпер успрымаюцца як паспяховыя, пра гэта кажа і сумесная заява брытанскага прэм'ера Стармера, нямецкага канцлера Мерца і французскага прэзідэнта Макрона. Па ўзгадненні з прэзідэнтам Зяленскім, яны заклікалі Пуціна неадкладна спыніць агонь і выставілі пяць умоў украінска-расійскага міру, якія відавочна не ўкладаюцца ў пуцінскія паняцці, што для яго добра, а што не.

Не будзем выключаць, што ўнутраны ціск прыносіць Пуціну нават больш клопатаў, чым міжнародны. Магчыма, ён пагадзіўся на ваяж у Кіеў Рамана Абрамовіча, каб адчэпіцца ад уласных вяльмож з іх надакучлівымі мольбамі заключыць перамір'е. А пасля вяртання Абрамовіча ў Маскву адразу знайшоў падставу і чарговы раз адмовіўся ад перамоў.

***

Не трэба шукаць у пазіцыі Пуціна ніякага, нават сваёасабліва зразуметага дзяржаўнага інтарэсу. Па ўсіх прыкметах, Пуцін лічыць спыненне вайны небяспечным для сябе асабіста. І з нарастаючай нервознасцю настойвае на яе працягванні. Хаця і яно таксама можа стаць небяспечным для яго ўлады.

У бліжэйшыя месяцы надзеі на перамір'е вельмі мала.

Сяргей Шэлін, The Moscow Times