Прывітанне з Геленджыка

• Ірына Халіп
• 19.06.2026, 10:11

Дык хіба не меў рацыю Даўлатаў?

У гэтыя дні ўсе гавораць, пішуць і думаюць пра адно — пра тых рэчыцкіх дзяцей, якія ехалі на мора, а апынуліся ў бальніцы. Мора не будзе, лета сапсавана, а пра псіхалагічную траўму і казаць няма чаго. Наўрад ці юных футбалістаў папярэджвалі, што як прыгода ў дарозе іх чакае беспілотнік або міна. І ўжо дакладна не казалі, што суправаджальніца групы Вікторыя можа загінуць, як і любы з іх.

Цяпер мы вінавацім рэжым, бацькоў, трэнера, педагогаў, кампанію-перавозчыка — усіх. І Расію, зразумела. Прабачце, але давайце будзем шчырымі. Памятаеце шматлікія дыскусіі вакол розных падыходаў да прозы пра ГУЛАГ? Салжаніцын і Шаламаў сцвярджалі ў сваіх кнігах, што лагер — гэта ад. А Даўлатаў сцвярджаў, што ад — гэта мы самі. Дык вось, я схіляюся да таго, што меў рацыю ўсё ж Даўлатаў. Ад — гэта мы самі. Менавіта таму рэчыцкія дзеці апынуліся ў тым аўтобусе.

Я адкрываю беларускія турыстычныя сайты і бачу рэкламу паездак у Крым. Аўтобусы туды адыходзяць кожныя пяць дзён. Яны едуць праз Арол, Варонеж, Растоў-на-Доне. «Мы падбяром вам найлепшы варыянт адпачынку ў Крыме!» — вабяць рэкламныя аб'явы. «Мы ведаем пра Крым усё і адкрыем для вас гэтую жамчужыну!» — клянуцца турагенцтвы. «Нашы аўтобусы абсталяваныя кандыцыянерамі, разеткамі і тэлевізарам!» — абяцаюць яны забавы ў дарозе.

Не буду пісаць пра акупаваную тэрыторыю і пра палівны крызіс: пра акупацыю ведаюць нават тыя, хто купляе туры ў Крым, а палівны крызіс для аўтобусных турыстаў не надта цікавы. Хаця дарэмна: нават калі на пляж не прыляціць дрон або ракета і ўсе турысты застануцца жывымі падчас адпачынку, няма гарантыі, што аўтобус зможа запраўіцца на зваротную дарогу.

Дарэчы, калі паглядзець хроніку атак беспілотнікаў, то ўсе гарады, праз якія беларускія турфірмы вязуць турыстаў у Крым, — гэта мішэні. А ўжо Варонеж і Растоў — гэта ў пэўнай ступені ўжо мемы вайны. Але беларускія турфірмы туды вязуць, а беларускія турысты ахвотна едуць. Першыя з запалам распавядаюць пра ціхія ўтульныя гатэлі з дзіцячымі пляцоўкамі і пра клубы з вясёлымі шумнымі вечарынкамі, другія дастаюць кашалёк, а потым садзяцца ў аўтобус, што едзе праз поўдзень Расіі, дзе ні дня не абыходзіцца без абстрэлаў, на акупаваную тэрыторыю з блакпостамі, начнымі атакамі і выбухамі.

Дарэчы, на галоўным беларускім турыстычным партале прапануецца 1219 тураў у Расію. Хоць у пакрытыя нафтай Туапсэ і Анапу, хоць у Сочы, дзе людзі суткамі сядзяць у закрытым з-за беспілотнікаў аэрапорце, хоць у Геленджык, хоць у Грозны. Так, Грозны цяпер таксама, аказваецца, — адна з турыстычных кропак для беларускіх турыстаў.

У Сочы, дарэчы, настойліва запрашаюць ехаць цягніком — праз Бранск, Ліпецк, Варонеж, Растоў-на-Доне, Краснадар. Усе назвы прыпынкаў — быццам з хронікі атак. Цягнік, што вязе турыстаў на курорт, яшчэ не трапляў пад абстрэл? Дык і аўтобусы з дзецьмі да гэтага тыдня таксама неяк праскоквалі. Дарэчы, прапануюць ехаць і аўтобусамі, сціпла ўказваючы «транзіт па тэрыторыі РФ». Для тых, хто разумее, што значыць праехаць праз Варонеж у наш час, беларускія турфірмы таксама маюць мноства прапаноў: 2397 тураў у Турцыю з вылетам з Масквы або 2079 тураў у Тайланд з вылетам адтуль жа. З той Масквы, дзе ўчора палыхаў НПЗ, а 500 рэйсаў былі адмененыя з-за закрытага неба. Пашанцавала тым, каму трэба было ляцець у Ніжні Тагіл у камандзіроўку, — легальная падстава сачкануць. Але ў сярэдзіне чэрвеня напэўна палова рэйсаў — гэта адпачывальнікі. Магчыма, і нашы суайчыннікі, што купілі тур з вылетам з Масквы.

Ну і якое дачыненне маюць аўтобусы ў Крым і цягнікі ў Сочы да бедных пацярпелых дзяцей з Рэчыцы, здавалася б? Ды найпрамейшае, у тым-то і справа. Высветлілася, што ўсе гады вайны і акупацыі для многіх беларусаў ездзіць у акупаваную зону, адпачываць на пляжах краіны-агрэсара, трацячы там грошы, якія пойдуць на ВПК, было нормай. І справа нават не ў тым, што ў Расіі больш не засталося бяспечных месцаў і беспілотнікі могуць прыляцець хоць на поўнач, хоць на поўдзень, хоць у сталіцу. Справа ў іншым. Калі б паездкі ў адпачынак у краіну, якая забівае ўкраінцаў, не былі нормай для многіх, то і дзяцей у тым аўтобусе не апынулася б. Гэтай з'явы проста не існавала б як такой: ні аўтобуса, ні маршруту, ні самай ідэі «звезці дзетак у Геленджык». Попыт нараджае прапанову. Турагент не прыходзіць у дом і не прымушае, пагражаючы пісталетам, ехаць у Геленджык. Усё самі, усё добраахвотна. Потым пачынаем абвінавачваць безадказных бацькоў і педагогаў.

Дык хіба не меў рацыю Даўлатаў? Ад — гэта мы самі.

Ірына Халіп, спецыяльна для Charter97.org