Навукоўцы ўпершыню раскрылі сакрэт сем’яў доўгажыхароў

• 23.06.2026, 16:51

Ёсць рэдкія генетычныя варыянты.

Нідэрландскія навукоўцы даследавалі геномы 212 сем’яў, у якіх некалькі пакаленняў вылучаюцца выключным даўгалеццем, і выявілі рэдкія генетычныя варыянты, здольныя падаўжаць не проста жыццё, але і перыяд актыўнага здароўя — без хвароб і зніжэння разумовых здольнасцяў. Вынікі прадстаўлены на канферэнцыі Еўрапейскага таварыства генетыкі чалавека ў Гётэборгу (ESHG).

Удзельнікі ўваходзяць у Лейдэнскае даследаванне даўгалецця. Раней было заўважана: дзеці і ўнукі доўгажыхароў у сярэднім на 13 гадоў пазней за сваіх аднагодкаў хварэюць на сардэчна-сасудзістыя і метабалічныя захворванні. Гэта значыць, «запас здароўя» перадаецца ў спадчыну.

Аналізуючы геномы братоў і сясцёр з сем’яў доўгажыхароў, навукоўцы вылучылі чатыры ўчасткі ДНК, звязаныя з даўгалеццем, і звузілі пошук з 20 000 генаў да 350. У выніку атрымалі 12 рэдкіх варыянтаў, якія, верагодна, уплываюць на працягласць здаровага жыцця.

Асаблівую ўвагу атрымаў варыянт у гене CGAS — цыклічнай ГМФ-АМФ-сінтазы. Гэты бялок звычайна запускае запаленчую рэакцыю, калі ў клетцы выяўляецца «чужародная» ДНК: пры віруснай інфекцыі або пашкоджанні. У носьбітаў мутацыі працуе толькі адна копія гена замест дзвюх, што зніжае інтэнсіўнасць хранічнага запалення — аднаго з ключавых механізмаў старэння. Пры гэтым абарона ад інфекцый захоўваецца.

«Мы былі здзіўленыя маштабам эфекту мутацыі CGAS у лабараторных эксперыментах», — прызнаўся аспірант Пасквале Путтэр з Лейдэнскага медыцынскага цэнтра.

Наступны этап — праверка на жывым арганізме. Навукоўцы ўвядуць мутацыю карлікавым бычкам: гэта самыя кароткажывучыя пазваночныя (тэрмін жыцця 3–9 месяцаў), што дазволіць хутка атрымаць вынікі аб уплыве гена на працягласць жыцця.