Апошняя здзелка з Іранам ігнаруе ўрокі мінулага
- 23.06.2026, 18:41
У адміністрацыі прэзідэнта ЗША яшчэ ёсць шанец выправіць сітуацыю.
Мемарандум аб узаемаразуменні паміж ЗША і Іранам, падпісаны пасля вайны 2026 года, можа аказацца яшчэ адной нядоўгачасовай ядзернай здзелкай. З такім папярэджаннем выступіў эксперт Фонду Карнегі Джэймс Эктон. Паводле ягонай ацэнкі, дакумент дапамог спыніць баявыя дзеянні, але пабудаваны на занадта расплывістых фармулёўках — а менавіта гэта ўжо не раз прыводзіла да зрыву пагадненняў з Тэгеранам, гаворыцца ў артыкуле Фонду Карнегі (пераклад — сайт Charter97.org).
Ключавая прэтэнзія да новага мемарандуму — адсутнасць дакладных вызначэнняў. Іран абавязаўся захаваць «цяперашні статус-кво» сваёй ядзернай праграмы, аднак у тэксце не сказана, што менавіта лічыцца гэтым статус-кво. На практыцы гэта стварае прастору для спрэчак ужо на першым этапе рэалізацыі здзелкі. Напрыклад, Тэгеран можа трактаваць працы на ядзерных аб’ектах як меры па ачышчэнні тэрыторыі або павышэнні бяспекі, тады як Вашынгтон палічыць іх парушэннем дамоўленасцяў.
Эктон нагадвае, што падобная праблема ўжо ўзнікала ў 2003 годзе, калі Іран дамовіўся з Вялікабрытаніяй, Францыяй і Германіяй аб прыпыненні ўзбагачэння урану. Тады бакі па-рознаму разумелі, што менавіта падпадае пад забарону, і пагадненне хутка развалілася. Амаль тое самае адбылося і ў 2004 годзе: новы дакумент абавязваў Іран абмяркоўваць «аб’ектыўныя гарантыі» мірнага характару праграмы, але не расшыфроўваў, што менавіта стаіць за гэтым тэрмінам. Еўропа лічыла, што гаворка ідзе пра адмову ад узбагачэння, Тэгеран — што не. Перамовы зайшлі ў тупік.
На думку Эктона, цяперашні мемарандум паўтарае тую ж памылку. ЗША і Іран дамовіліся на працягу 60 дзён абмеркаваць пытанне ўзбагачэння урану і паспрабаваць выйсці на канчатковае пагадненне. Але калі базавыя разнагалоссі не прапісаны на паперы, яны амаль непазбежна усплывуць пазней — ужо ў момант, калі цана новага зрыву акажецца яшчэ вышэйшай.
Эксперт лічыць, што ў адміністрацыі прэзідэнта ЗША Дональда Трампа яшчэ ёсць шанец выправіць сітуацыю. Наступны этап перамоваў, на ягоную думку, павінен быць максімальна канкрэтным: з дакладнымі абмежаваннямі, механізмамі праверкі і зразумелым графікам зняцця санкцый. У якасці прыкладу Эктон прыводзіць Сумесны ўсеабдымны план дзеянняў 2015 года. Нягледзячы на палітычную таксічнасць гэтай здзелкі для Трампа, менавіта яна, паводле яго слоў, паказала, што дэталёва прапісаныя правілы працуюць: да выхаду ЗША з пагаднення ў 2018 годзе амерыканская разведка пацвярджала, што Іран выконвае ягоныя ўмовы.
Галоўная выснова Эктона простая: дыпламатыя з Іранам магчымая, але расплывістыя формулы не ратуюць пагадненне — яны толькі адкладаюць новы крызіс.