Крымскі сорам

• Уладзімір Пастухоў
• 24.06.2026, 8:26

Эвакуацыя «Артэка» насамрэч падрывае ідэйныя асновы пуцінскага рэжыму.

Сёння Крым (прадказальна і, тым не менш, амаль неверагодна) — галоўная ўразлівасць пуцінскага рэжыму. Пра ваенныя, эканамічныя і нават псіхалагічныя аспекты паўблакады Крыму цяпер напішуць многія, калі не ўсе. Я хацеў бы засяродзіцца на яе ідэалагічным значэнні.

Эвакуацыя «Артэка» насамрэч падрывае ідэйныя асновы пуцінскага рэжыму значна мацней, чым гіпатэтычная эвакуацыя Крамля, калі дапусціць, што калі-небудзь яе давялося б (а, магчыма, яшчэ і давядзецца) праводзіць. Магчыма, сэрца Расіі знаходзіцца і ў Маскве, але сэрца яе галоўнага кардыёлага зарыта менавіта ў Крыме.

Крымскі кансэнсус ляжыць у аснове цяперашняй легітымізацыі Пуціна як нацыянальнага лідара. Па сутнасці Пуцін абмяняў Крым на Геленджык (куды, дарэчы, так і не даехаў герой шлягера гурта «Ленінград» — выдатны мужык). Палац Пуціна ў Геленджыку стаў сімвалам антыкарупцыйнага пратэсту 2010–2013 гадоў, які карэнным чынам удалося задушыць толькі з дапамогай «крымскай вясны». Рэальная рэінкарнацыя і сакралізацыя Пуціна адбылася не ў 2020 годзе, калі адбылося юрыдычнае абнуленне тэрмінаў, а ў 2014 годзе, калі адбылося палітычнае абнуленне ягоных грахоў.

Праўда, насамрэч кананізацыя Пуціна была двухэтапнай. Упершыню яго хрысцілі на царства Чачнёй. За Чачню ён атрымаў адпушчэнне чужых грахоў і «адмыў» сябе ад «здрадніцкіх 90-х» з абядненнем, прыніжэннем, прыватызацыяй і бандытызмам, хоць насамрэч з’яўляецца іх прамым плодам.

Другі раз яго хрысцілі Крымам ужо ў сярэдзіне дзесятых, калі за плячыма было амаль 15 гадоў уласнага кіравання (у паўтара раза больш, чым ельцынскія 90-я). За Крым ён атрымаў адпушчэнне ўласных («кааператыўных») грахоў. Менавіта так, у два прыёмы, у Расіі ў XXI стагоддзі з’явіўся новы князь «у пацёмках таўрычны» — ці то паўцар, ці то паўбог.

Чачня даўно размылася ў кароткай памяці рускага свету. Агульным месцам застаецца толькі нелюбоў да «варвараў», якія абклалі «трэці Рым» данінай, і падсмейванне з герояў «цік-ток войскаў», кошт якіх даўно ўсім зразумелы. А Крым да сённяшняга дня заставаўся апошняй падпоркай пуцінскай сакральнасці. І вось цяпер ЗСУ выбіваюць гэтую падпорку з-пад ног Пуціна, як кат табурэтку з-пад павешанага.

І справа нават не ў тым, што праз 12 гадоў пасля анексіі Крыму калапс у сярэдзіне лета выглядае прыніжальнай апляўухай, а ў тым, што знікае сам прадмет, які ляжаў у падмурку новага сацыяльнага кантракту. Пуціну ўсё прабачылі не за прыгожыя вочы ці торс, а за «Крым наш». І калі цяпер Крым стаў то наш, то не наш, або толькі месцамі наш, то кантракт даволі лёгка можа быць скасаваны. Прабачэнне ў Расіі заўсёды ўмоўнае.

Крым — гэта ж не зямля, а міф, на які завязаная ідэалогія палітычнага рэжыму, усталяванага ў Расіі Пуціным. Можна ж і так словы Валодзіна пераставіць: «Ёсць Крым — ёсць пуцінская Расія. Няма Крыму — няма пуцінскай Расіі».

Уладзімір Пастухоў, Telegram