Навукоўцы: Homo Sapiens даволі раптоўна авалодалі мовай

• 24.06.2026, 9:44

Хто нас гэтаму «навучыў»?

На працягу доўгага часу навукоўцы ламаюць галаву над пытаннем пра тое, як і дзе ўпершыню з'явілася мова.

Палеаантраполаг і ганаровы куратар Амерыканскага музея прыродазнаўчай гісторыі Іэн Татэрсол кажа, што для вызначэння моманту з'яўлення першай мовы навукоўцам даводзіцца абапірацца на ўскосныя доказы. Тут маецца на ўвазе сімвалічнае мысленне, якое патрабуе тых самых разумовых здольнасцей, неабходных для развіцця мовы, піша часопіс Discovery (пераклад — «Фокус»).

- Сімвалічнае мысленне ўключае ў сябе наданне значэнняў сімвалам, і тое самае адбываецца і ў мове, — патлумачыў эксперт.

Найстаражытнейшымі доказамі з'яўляюцца невялікія кавалачкі вохры, на якіх выгравіраваныя правільныя геаметрычныя фігуры. Ёсць таксама больш вядомыя наскальныя малюнкі. Гэтыя прадметы відавочна былі створаныя наўмысна, і той, хто іх стварыў, хутчэй за ўсё, валодаў мовай.

Такія сімвалічныя артэфакты пачалі з'яўляцца каля 100 тыс. гадоў таму. І з пункту гледжання эвалюцыі яны з'явіліся даволі раптоўна. Да гэтага перыяду Homo sapiens паводзілі сябе прыкладна гэтак жа, як і іх папярэднікі.

Археалагічныя даныя не паказваюць новых прылад працы, няма сведчанняў пра новыя мадэлі паводзінаў. Затым, на працягу некалькіх тысячагоддзяў, пачалі з'яўляцца розныя новыя віды дзейнасці: упрыгожванне цела, стварэнне ўсё больш складаных сімвалічных прадметаў і, магчыма, вяршыня гэтага ўсплёску сімвалічнай актыўнасці — уражлівае наскальнае мастацтва.

- За вельмі кароткі час, безумоўна, з пункту гледжання эвалюцыі, адбылася поўная рэвалюцыя ў паводзінах, і нашы паводзіны сталі сімвалічнымі, — сказаў Татэрсол.

Што ж выклікала гэты раптоўны росквіт сімвалічнага мыслення? Каб адказаць на гэтае пытанне, даследчыкі звярнуліся да генетыкі.

Прафесар лінгвістыкі Масачусецкага тэхналагічнага інстытута Сігэру Міягава кажа, што за кагнітыўныя здольнасці прыматаў адказваюць 3 тыс. генаў. У сваім даследаванні Міягава выявіў, што каля 400 тыс. гадоў таму 30 з вышэйзгаданых генаў змянілі спосаб кадавання бялкоў.

- Спачатку мы выявілі гэта ў генах Homo sapiens, а потым правялі дадатковыя даследаванні і высветлілі, што аналагічныя змены адбыліся ў неандэртальцаў і дэнісаўцаў, - адзначае Міягава.

Вынікі гэтых змен рэзка павялічылі не памер мозгу нашых продкаў, а колькасць сінапсаў у мозгу. У гэты момант мозг стаў здольны фарміраваць значна больш сувязяў паміж рознымі яго часткамі.

- Гэты выбух сінапсаў прывёў да велізарнай кагнітыўнай эвалюцыі, — сказаў Міягава.