На чэкушачку

• Таццяна Рыбакова
• 24.06.2026, 12:22

Што агульнага паміж Набіуллінай і Жырыноўскім.

Таццяна Рыбакова

Старшыня ЦБ РФ Эльвіра Набіулліна, (насуперак усім чуткамhttps://charter97.org/ru/news/2026/6/13/687623/), з’явілася на прэс-канферэнцыі 19 чэрвеня — каментаваць рашэнне ЦБ аб ключавой стаўцы. Рашэнне, якое было расцэнена як здзек: маўляў, сам Пуцін нам загадаў знізіць стаўку? Слухаемся, зніжаем. Але на сімвалічныя 25 пунктаў — з 14,5% да 14,25%.

Набіулліна пайшла ва-банк? Усё не так проста.

Варыянты на стале

Ніколі, колькі памятаю, звычайнага пасяджэння ЦБ па ключавой стаўцы не чакалі з такой цікавасцю. Гэта не апорнае пасяджэнне, калі рэгулятар карэктуе эканамічныя прагнозы і планы па грашова-крэдытнай палітыцы — такое пасяджэнне будзе ў ліпені. Рашэнне рэгулятара таксама, у агульным, было відавочным: у маі інфляцыя зніжалася, на пачатку чэрвеня зноў пайшла ў рост, і ёсць два шляхі.

Першы — узяць за аснову маёўскае зніжэнне і апусціць стаўку на 50 пунктаў, да 14%, абвясціўшы даныя тыднёвай інфляцыі малаінфарматыўнымі. Што, дарэчы, чыстая праўда — па тыднёвай інфляцыі эканамісты рабіць высновы не любяць, ім нават штомесячнай недастаткова, хочуць бачыць 2–3-месячную дынаміку.

Другі шлях — наадварот, засяродзіцца на росце цэн у чэрвені, патлумачыўшы, што праінфляцыйных фактараў цяпер больш, чым дізінфляцыйных: нафта дарагая, нарастаючы дэфіцыт бензіну з-за атак дронаў па НПЗ аказвае мультыплікатыўны эфект на ўсю ланцужку тавараў і паслуг і г. д. Таму, маўляў, пакідаем стаўку ранейшай, каб паглядзець, якія фактары, за ці супраць інфляцыі, возьмуць верх, а да пытання зніжэння стаўкі вернемся на наступных пасяджэннях.

Абодва варыянты былі на стале, як прызналася Набіулліна, абодва выглядалі аднолькава верагоднымі.

Яна не прыйшла да Пуціна!

Акрамя цікавасці да памеру стаўкі, быў і іншы інтарэс, значна больш пякучы. Эльвіра Сахіпзадаўна да таго часу два тыдні не з’яўлялася на публіцы. Яе не было на ПМЭФ — а між тым, на эканамічнай сесіі абмяркоўваліся вельмі сур’ёзныя пытанні: грошай у бюджэце няма, трэба нешта рабіць.

Яе не было на пасяджэнні НАУФОР — а між тым, ЦБ рэгулюе і фондавы рынак, які да таго моманту падаў ужо проста непрыстойна доўга.

Яе не было нават на нарадзе Пуціна з урадам, што выглядала ўжо зусім дзіўна: нават самая жорсткая прастуда наўрад ці перашкаджае ўдзельнічаць у відэафармаце, у якім праходзіла гэта мерапрыемства.

І калі Дзярждума раптам імкліва, цягам менш як двух дзён, прыняла папраўкі ў закон аб бюджэце, якія дазваляюць ураду пазычаць бестармазна і бясконца, што практычна абяссэнслівае працу ЦБ, ад Набіуллінай у публічную прастору не паступіла ніякага каментару.

Увогуле, усё паказвала на тое, што Набіуллінай больш няма. Не фізічна або на пасадзе старшыні ЦБ (хаця хадзілі і такія версіі), а як персоны, якая захоўвае незалежнасць ЦБ і грашова-крэдытнай палітыкі краіны ад уладных хаценняў.

Праўда-матка

Але Набіулліна з’явілася на прэс-канферэнцыі — пасля таго, як стаўка была зніжана на здзеклівыя 25 пунктаў — а ж ЦБ у прынцыпе не любіць такіх дробных зніжэнняў, у чым сама Эльвіра Сахіпзадаўна калісьці прызнавалася. І на прэс-канферэнцыі яна (з’явіўшыся, як заўсёды з пачатку вайны, у чорным касцюме, але ў нечаканай пярэстай, «ласкутнай» кашулі) сказала ўсё тое, што можна назваць праўдай-маткай.

Што праінфляцыйных фактараў больш (і нават згадала сярод фактараў «зніжэнне выпуску паліва ў выніку вядомых падзей»).

Што прыняты Дзярждумай закон абнуляе ўплыў стаўкі ЦБ на частку эканамічных агентаў — а значыць, і намаганні ЦБ па зніжэнні інфляцыі.

Што наперадзе ў нас сур’ёзны рост тарыфаў, які перанеслі на паслявыбарчы перыяд, але ігнараваць яго ўплыў на інфляцыю нельга.

Што крэдытаванне прадпрыемстваў расце (і так, у асноўным — льготнае, за кошт бюджэтных субсідый ОПК і дзяржкампаніям), а «ўклад бюджэтнай палітыкі ў павелічэнне грашовай прапановы застаецца падвышаным, а з улікам перагляду параметраў бюджэту і далей будзе большы, чым мы меркавалі раней».

І гэта, разам з ростам крэдытавання, «можа запатрабаваць ад нас больш жорсткай палітыкі, чым чакалася ў базавым сцэнары». Карацей, скажыце дзякуй, што стаўку не паднялі. Прасілі зніжэння — калі ласка, атрымайце чвэртку, чэкушку, як казалі ў савецкіх крамах.

Каня на скаку

Нават пра сваю адсутнасць Набіулліна адказала карэспандэнтцы Reuters: маўляў, прастудзілася і на два тыдні згубіла голас. Што мусіла б, відаць, зняць пытанні, чаму нельга было прысутнічаць хаця б у відэафармаце, але, вядома, не зняло пытання, чаму немагчыма было перадаць хаця б пісьмовыя каментары.

І яксьці ўсе спачатку ажывіліся і з крыкамі: «Жывы, курылка!» — пачалі разважаць, што ёсць усё ж жанчыны ў рускіх селішчах і расійскай уладзе, якія не тое што каня — цэлае статак лабістаў нізкай стаўкі спыняць і ў палаючую хату ўвойдуць, і Пуціну, які загадаў знізіць стаўку, вігвам пакажуць.

Калі хто і прысумаваўся пасля гэтага, дык гэта біржавыя гульцы: пасля слоў Набіуллінай, што ЦБ не арыентуецца на стан фондавога рынку, а хто лічыць яго моцна ўпалым — хай купляе акцыі.

На наступны дзень Маскоўская біржа хоць і працягвала шлях уніз, але сапраўдны абвал здарыўся ў панядзелак, калі ўжо ў першыя хвіліны таргоў індэкс Маскоўскай біржы ўпаў на 1,5%, а да канца сесіі падзенне склала больш за 4,5%. Акцыя «Газпрама», нашага «народнага здабытку», пачала каштаваць менш за 100 рублёў — па цане дашыраку, а аналітыкі загаварылі пра капітуляцыю рынку. Магчыма, рынак за выходныя паспеў усвядоміць, што азначаюць словы Набіуллінай, але, хутчэй, зрэагаваў на, у літаральным сэнсе, вогненныя падзеі ў Маскве, Дубне і Варонежы.

Аднак я хачу супакоіць біржавых спекулянтаў і расчараваць астатніх. Ніякай фронды ў тым, што адбылося, я не бачу.

Права голасу

Дакладней, фронда ёсць, але толькі слоўная. Прыблізна так пакойны Уладзімір Жырыноўскі «рэзаў праўду-матку» з трыбуны Дзярждумы — а потым разам з усёй сваёй партыяй галасаваў так, як належыць.

Вось і Эльвіра Сахіпзадаўна можа колькі заўгодна казаць пра тое, што ЦБ больш не ўплывае на эканоміку, бо прынятыя папраўкі ў закон аб бюджэце нівелююць любыя яго намаганні — зніжай стаўку, не зніжай, інфляцыя ўсё адно цяпер залежыць не ад яе, а ад ходу вайны, удараў ЗСУ, друкавання грошай Мінфінам за кошт выпуску ўсё новых АФЗ і яго ж намаганняў, разам з ФНС і сілавікамі, па адабранні грошай з кішэняў грамадзян і бізнесу. І калі, як справядліва заўважыла Набіулліна, у апытаннях бізнес галоўнай перашкодай называе не стаўку, а падаткі (а ў нармальных умовах ён бы, мабыць, галоўнай перашкодай назваў вайну і санкцыі), дык якая розніца, што там кажа ЦБ, які максімум, што можа, — знізіць стаўку сімвалічна, а не так, як чакалася?

Больш за тое, я моцна падазраю, што і прастуда Эльвіры Сахіпзадаўны (а яна і праўда пакухквала, прычым да канца прэс-канферэнцыі ўсё мацней) працягвалася так доўга, і Дзярждуму міністр фінансаў Антон Сілуанаў таропіў з прыняццем паправак у закон аб бюджэце так непрыстойна, таму што была дамоўленасць: урад атрымлівае карт-бланш на трату бюджэту туды і ў такіх колькасцях, якіх пажадае разгулялы Пуцін, — а ЦБ за маўклівую адсутнасць Набіуллінай атрымлівае магчымасць выконваць хаценні Крамля не так рупліва. А праблемы індзейцаў, то-бок, грамадзянскага бізнесу, які таргуецца на біржы, як даволі ясна выказалася шэрыф — куратар фондавога рынку, яе не хвалююць. Як не хвалююць гэтыя праблемы і Крэмль — няхай Мінфін ламае галаву, як прымусіць гінучы бізнес плаціць.

***

А між тым магла, магла Эльвіра Сахіпзадаўна скарыстацца момантам і пайсці ў адстаўку «па стане здароўя». Прастуды, вы ж ведаеце, бываюць вельмі каварныя. Можа, нават і спрабавала — дагадвацца не буду.

Але — не пайшла. І тым самым канчаткова перайшла на ролю таго гвалтаўніка з анекдота, якога я згадвала ў папярэдняй калонцы, што тлумачыць сваё злачынства тым, што інакш гэта зрабіў бы нейкі падлец.

Не турбуйцеся, Эльвіра Сахіпзадаўна, вы справіцеся не горш. На жаль.

Таццяна Рыбакова, The Moscow Times