Мегаполісы пачнуць саступаць у тэмпах росту малым гарадам
- 30.06.2026, 20:32
Даследаванне.
Мегаполісы не будуць бясконца апярэджваць малыя гарады. Да такой высновы прыйшлі аўтары новага даследавання, апублікаванага ў часопісе PNAS: перавага буйных гарадоў аказалася не ўніверсальным законам, а этапам, які праходзіць гарадская сістэма па меры урбанізацыі краіны.
Дагэтуль ва ўрбаністыцы спрачаліся дзве ідэі. Паводле першай, вялікія гарады павінны расці хутчэй: там лягчэй знаходзіць спецыялістаў, хутчэй распаўсюджваюцца тэхналогіі і веды, вышэй прадукцыйнасць. Другая абапіраецца на закон прапарцыйнага росту Гібрата: гарады любога памеру ў сярэднім растуць аднолькава, а розніцу з цягам часу «з’ядаюць» дарагая нерухомасць, заторы і перагружаная інфраструктура.
Аўтары працы паспрабавалі паяднаць гэтыя падыходы. Яны сабралі два буйныя масівы дадзеных. Першы ахоплівае амаль увесь свет з 1975 па 2025 год і пабудаваны на спадарожнікавых здымках, якія фіксуюць рэальныя плямы гарадской забудовы. Другі — гістарычная рэканструкцыя гарадоў ЗША з 1850 па 2020 год на падставе мікрададзеных перапісаў насельніцтва.
Важна, што гарады ў даследаванні вызначалі не па адміністрацыйных межах, а як бесперапынныя зоны шчыльнай забудовы. Так навукоўцы адсочвалі рост гарадоў як фізічных аб’ектаў, а не як палітычных адзінкаў.
Аналіз паказаў: на раннім этапе урбанізацыі буйныя гарады сапраўды растуць хутчэй за малыя. Яны прыцягваюць людзей, бізнес і рэсурсы. Але потым пачынаецца пералом. Чым вышэйшая доля гарадскога насельніцтва ў краіне, тым слабейшая перавага мегаполісаў. Тэмпы росту вялікіх і невялікіх гарадоў паступова выраўноўваюцца.
Даследчыкі называюць гэта жыццёвым цыклам гарадской сістэмы. Спачатку маштаб працуе на мегаполісы. Затым разам з ростам назапашваюцца выдаткі: жыллё даражэе, дарогі і транспарт перагружаюцца, інфраструктура не паспявае за насельніцтвам. У выніку малыя гарады пачынаюць развівацца прыкладна тымі ж тэмпамі.
Паводле разлікаў аўтараў, да 2100 года каля 38% насельніцтва Зямлі будзе жыць у гарадах з насельніцтвам больш за мільён чалавек. Гэта больш, чым дае мадэль, у якой усе гарады растуць аднолькава, — 33%. Але менш, чым атрымалася б пры простым працягненні цяперашніх тэндэнцый, — 42%.
Тобок мегаполісы працягнуць расці, але іх адрыў ужо не будзе здавацца непазбежным. Для гарадскога планавання гэта важны сігнал: пры разліках на дзесяцігоддзі наперад трэба глядзець не толькі на памер горада, але і на тое, на якой стадыі урбанізацыі знаходзіцца краіна.