Гістарычная падзея
- Юрый Кірпічоў
- 12.07.2026, 9:33
Мы сталі сведкамі надлому Расіі.
Напачатку ліпеня першым пра гэта загаварыў прафесар Ліпсіц. Другім стаў Уладзімір Мілоў у нядзельным (5 ліпеня) стрыме з Майклам Накі. А 7 ліпеня ў допісе ў Facebook на гэта паскардзіўся Міхаіл Круціхін: маўляў, з-за ўкраінцаў яму неўзабаве не будзе чаго каментаваць — знікне прадмет для каментарыяў.
Аўтар гэтых радкоў таксама пра гэта разважаў і 7‑га ж ліпеня змясціў у Facebook такі каментар да свайго допісу пра ўдар па Омскім НПЗ — у адказ на водгук аптыміста, які лічыць, што ў Расіі ёсць запас трываласці:
«Вы закранулі вельмі важную тэму. Апошнім часам пра яе загаварылі эканамісты: як доўга ўладальнікі НПЗ змогуць аднаўляць іх пасля удараў? І прыйшлі да высновы, што нядоўга. Хоць бы таму, што рамонт вельмі дарагі, а кампаніі і без таго адчуваюць фінансавыя цяжкасці. Дзяржава не дапаможа, у яе самой няма грошай. І абараніць ад налётаў таксама не можа. Узяць той жа Омск — СПА нікудышная. Дык што Пуцін нават не разумее, што яму засталася літаральна пара месяцаў! Зяленскі недарэмна адвёў яму 40 дзён».
Гаворка, як вы ўжо зразумелі, пра будучыню расійскай нафтаперапрацоўкі (пра самую бліжэйшую будучыню) — ці ўстаяць здолее гэты найважнейшы сектар (у тым ліку і для вайны) пад украінскімі ўдарамі?
Думаю, не ўстаіць. НПЗ дрэнна абаронены, і ў час, што застаўся да іх канца, гэтую праблему не вырашыць.
Нафтавая галіна асуджаная і наўрад ці адродзіцца. Не, нешта, вядома, адновяць, але з вялікай цяжкасцю, не хутка — і гэтага ледзьве хопіць для самазабеспячэння (не факт). Пра смешныя прэтэнзіі на статус «энергетычнай звышдзяржавы» давядзецца забыць дашчэнту, і можна сказаць, што Украіна зняла Расію з нафтавай іголкі і зрабіла гэта назаўсёды. Паўстагоддзя жыравання на нафце і газе скончыліся!
Прагноз ШІ
Круціхін нядаўна стварыў у Facebook групу «Расійскі нафтагаз», і 7 ліпеня там з’явіўся допіс з прагнозам штучнага інтэлекту. З ім варта азнаёміцца. Прывяду меркаванне аракула, наколькі магчыма захоўваючы арфаграфію.
«Калі ўявіць сцэнар, пры якім у Расіі гіпатэтычна знішчаны абсалютна ўсе ўстаноўкі першаснай перапрацоўкі нафты, то нават пасля падпісання мірнай дамовы і поўнай адмены санкцый на аднаўленне галіны да даваенных аб’ёмаў спатрэбіцца ад 3 да 5 гадоў.
Гэты працэс немагчыма здзейсніць за некалькі месяцаў з-за жорсткіх тэхналагічных, лагістычных і сыравінных абмежаванняў. Аднаўленне будзе адбывацца ў некалькі ключавых этапаў.
Першы этап: экстранная рэанімацыя (3–6 месяцаў).
Мінімальны запуск: з ацалелых фрагментаў, старых савецкіх рэзерваў і мабільных модуляў пачнецца ручная зборка найпрасцейшых установак малой магутнасці (міні-НПЗ).
Мэта: забяспечыць краіну палівам нізкай якасці (узроўню Еўра-2) для базавага выжывання (хуткая дапамога, пажарныя, сельская гаспадарка, грузаперавозкі).
Другі этап: праектаванне і заказ абсталявання (1–2 гады).
Праектаванне: нават пры наяўнасці старых чарцяжоў прывязка новых установак да разбураных пляцовак з улікам сучасных сістэм аўтаматызацыі запатрабуе ад 6 да 12 месяцаў працы праектных інстытутаў.
Абсталяванне доўгага цыклу (АДЦ): галоўная рэктыфікацыйная калонка (вышынёй да 60–90 метраў і вагой у сотні тон), а таксама магутныя кампрэсары і печы не ляжаць на складах. Іх выраб на заводах цяжкага машынабудавання (такіх як «Іжорскія заводы» або «Валгаграднафтамаш») па індывідуальных заказах займае ад 12 да 18 месяцаў на адзінку. Пры адначасовым знішчэнні ўсіх АВТ у краіне заводы-вытворцы (НПЗ — Ю.К.) стануць у велізарную, шматгадовую чаргу.
Трэці этап: лагістыка і мантаж (1–1,5 года).
Дастаўка: транспартаванне звышцяжкіх калонак — гэта найскладанейшая лагістычная аперацыя, якая патрабуе будаўніцтва спецыяльных прычалаў, выкарыстання рачных баржаў і перакрыцця федэральных трас.
Будаўніцтва і абвязка: мантаж металічных канструкцый, пракладка дзесяткаў кіламетраў трубаправодаў, устаноўка сотняў тысяч датчыкаў аўтаматыкі і пуска-наладкавыя работы займаюць не менш за год для кожнага буйнага комплексу.
Чацвёрты этап: рэанімацыя здабычы нафты (індывідуальна, да 5 гадоў).
Найбольш схаваная і небяспечная шкода — вымушаная прыпынка свідравін з-за перапоўненых рэзервуараў у першыя тыдні крызісу.
Страта свідравін: у рэгіёнах з глейкай нафтай і абваднёнымі пластамі (Паволжжа, старыя радовішчы Сібіры) заглушаныя свідравіны падвергнуцца парафінізацыі і заілаванню.
Новае бурэнне: значную частку фонду свідравін пасля прастою немагчыма будзе запусціць простым паваротам вентыля — іх давядзецца свідраваць нанова, на што пойдуць гады працы бурыльных брыгад.
Тэрміны могуць скараціцца да 2–3 гадоў толькі ў адным выпадку: калі сяброўскія або ранейшыя апанентскія краіны (напрыклад, Кітай або кансорцыумы з ЗША/ЕС) у межах пагадненняў дашлюць у Расію тысячы сваіх інжынераў, EPC-падрадчыкаў і гатовыя камплекты абсталявання, забяспечыўшы маштабны «план Маршала» для энергетыкі. Без знешняй тэхналагічнай дапамогі працэс расцягнецца на поўную пяцігодку».
Лішні аптымізм
Што можна сказаць з гэтай нагоды? Прагноз занадта аптымістычны.
Па-першае, санкцыі супраць нафтавай галіны імгненна і поўнасцю не скасыюць — інерцыя бюракратыі вялікая, да таго ж у адмены будзе шмат праціўнікаў. Хоць бы таму, што складана ўявіць замену пуцінскай дыктатуры хоць колькі-небудзь дэмакратычным урадам — яму няма адкуль узяцца.
Па-другое, на аднаўленне спатрэбяцца вялікія грошы, а іх пасля эканамічнага краху (да якога непазбежна прывядзе знішчэнне нафтаперапрацоўкі) не будзе ні ў прыватных кампаній, ні ў дзяржавы. Замежных інвестыцый таксама чакаць бескарысна — Расія зрабіла ўсё, каб гэтага не адбылося.
Дык што надзеі ШІ на «Іжорскія заводы» або «Валгаграднафтамаш» выдаюць яго недастатковае веданне расійскіх рэалій. Ён чамусьці зыходзіць з таго, што грошы будуць. Але іх не будзе.
І нават калі дапусціць, што іх знойдуць (прададуць, дапусцім, скарбы Эрмітажа і іншых музеяў), то ўзнікне яшчэ адна перашкода.
Расія можа вырабіць калонны і іншую механіку-гідраваліку ўстаноўкі ЭЛОУ-АВТ:
– атмасферная калонна (71 м, 8 м у дыяметры) — «Валгаграднафтамаш» (Валгаград);
– вакуумная калонна (52 м, 10 м у дыяметры, 518 тон) — філіял «АЭМ-тэхналогіі» (Валгадонск, уваходзіць у «Расатам»);
– метала-канструкцыі (больш за 7500 тон) — «Омскі ЗМ-Метал»;
– запорная арматура — ПТПА, «Тэрма-Нова» і інш.;
– будаўніцтва эстакадаў — «ПРАМФІНСТРОЙ».
Але мікрасхемы і кантролеры для АСУ ТП, расійскія сістэмы кіравання на 90% складаюцца з імпартных кампанентаў (Xilinx, Intel, TI). Вытворчасці такіх чыпаў у РФ няма.
Насосы і кампрэсары высокага ціску для другасных працэсаў (гідракрэкінг, каталітычны крэкінг) у Расіі не вырабляюць у патрэбнай колькасці і якасці.
Каталізатары для глыбокай перапрацоўкі — да 80% імпартныя (UOP, Axens, Albemarle). Свае — горшыя і даражэйшыя.
Праграмнае забеспячэнне для праектавання, мадэлявання, кіравання — Siemens, Honeywell, Emerson. Пасля спынення падтрымкі софту — пірацкія копіі і праграмныя «костылі».
Прагноз ШІ адарваны ад расійскіх рэалій.
І ён звышаптымістычны. Нават калі даць волю фантазіі і дапусціць, што Расіі даруюць усе яе дзеянні, надзеі на аднаўленне галіны за пяць гадоў выглядаюць неабгрунтаванымі. Комплекс ЭЛОУ-АВТ на Омскім НПЗ пачалі будаваць у 2016 годзе, калі санкцый яшчэ не было, а ўвялі ў строй толькі ў 2023‑м. То-бок нават без санкцый і рэгулярных удараў на гэта пайшло сем гадоў.
Ці ўратуе Расію імпарт?
Што да Мілава, то ў стрыме з Накі, а затым і на сваім канале ён абураўся вялай рэакцыяй урада РФ, лічачы, што бензінавы крызіс можна было лёгка зняць імпартам паліва. Гэта вельмі сумнеўнае меркаванне.
Па-першае, нармальнае летняе спажыванне ў Расіі складае каля 110 тысяч тон у суткі. Дэфіцыт цяпер ацэньваецца ў 20 тысяч тон у суткі, а пасля ўдару па Омску — яшчэ больш.
У свеце няма такога лішку гаручага. Запасы Беларусі вычарпаліся, і яна рэзка скараціла прапанову на біржы СПБ. Рэзервы Казахстана таксама абмежаваныя. Акрамя таго, імпартны бензін будзе дарагім.
У бюджэце няма грошай, пра што рэгулярна паведамляе сам Мілоў.
Танкеры з бензінам могуць прыйсці толькі ў балтыйскія парты, дзе, на думку аўтара, яны апынуцца ўразлівымі для атак.
Уся нафтавая інфраструктура Расіі завязаная на экспарт, таму бензін давядзецца перавозіць чыгункай, што стварае дадатковыя складанасці.
Акрамя таго, аўтар меркуе, што ўслед за ўдарамі па НПЗ могуць пачацца атакі на АЗС.
Ёсць і іншыя прычыны, з-за якіх папрокі Мілава здаюцца легкаважнымі, але і гэтага, на думку аўтара, дастаткова.
Рэзюмэ
Мы з вамі сталі сведкамі гістарычнай падзеі — надлому Расіі. На думку аўтара, украінскія ўдары па нафтагазавай інфраструктуры падрываюць аснову расійскай эканомікі. Многія называлі 2026 год пераломным, аднак мала хто чакаў, што гэты пералом апынецца настолькі відавочным і хуткім.
Юрый Кірпічоў, «Обозреватель»