«Незадаволены ўсе, нават «ябацькі»»
- 13.07.2026, 9:06
Жыхарка Гродна распавяла, чым цяпер жыве горад.
Надзея (імя зменена з меркаванняў бяспекі) на некалькі гадоў пераехала ў Мінск: там дзяўчына вучылася, працавала, а таксама дапамагала палітвязням — пісала лісты і адпраўляла перадачы. Год таму перад беларускай паўстаў выбар, як уладкоўваць жыццё далей — вяртацца ў родны горад ці пераехаць у Польшчу (такая магчымасць была дзякуючы караням), — піша «Салідарнасць».
Надзея выбрала першы варыянт: Гродна.
— Вырэшыла застацца ў Беларусі, бо ў мяне, па-першае, тут ёсць уласная «двушка». Нават калі яе прадаць, гэтага не хопіць, каб купіць жыллё ў Польшчы. Па-другое, хваляваў пытанне з працай. У Гродне ў мяне добрая пасада, а ў Польшчы пасля таго, як Беларусь выйшла з Балонскай сістэмы адукацыі, я ўжо ні на што не прэтэндавала.
Даведвалася: каб пацвердзіць беларускі дыплом, давядзецца патраціць каля тысячы долараў і шмат часу, але нават не факт, што ў выніку гэта атрымаецца.
Чым жыве Гродна?
У горадзе амаль штодня свята: то нейкі забег, то фестываль, то яшчэ штосьці. Раней такога не было. Напэўна, хочуць паказаць людзям, што ў нас усё добра: «мы самыя класныя» і «у нас лепш, чым у Еўропе».
Да таго ж, думаю, ёсць элемент спаборніцтва з іншымі гарадамі. Напрыклад, з Брэстам. У каго будзе найкруцейшае стотысячнае мерапрыемства.
У гэтых шоу нямала патрыятычнага і ідэалагічнага. Чытаеш праграму — кожнае пачынаецца з ускладання кветак.
За апошнія гады Гродна моцна адарваўся ад еўрапейскай культуры. Няма тых святаў, што праводзіліся раней. Затое пачкамі пачалі прыязджаць расійскія артысты.
Цяпер турыстаў як ніколі шмат: у асноўным гэта расіяне, ўзбекі, але і польскую мову таксама чую. З-за такога наплыву турыстаў у самых знакавых месцах нават уводзяць абмежаванні. У касцёле, напрыклад, ужо нельга заходзіць далей пэўнага месца.
Надзея адзначае, што гродзенцы балюча перажываюць разрыў сувязяў з Польшчай.
— Раней вельмі шмат дзяцей з Гродна паступалі ў Польшчу. Цяпер школы па падрыхтоўцы закрылі. Хтосьці працуе ў індывідуальным парадку, але колькасць тых, хто паступае, моцна скарацілася. Як і тых, хто жыве на дзве краіны.
— Раней гэта было частай з'явай: з'язджаеш на некалькі месяцаў на заробкі ў Польшчу, потым вяртаешся, купляеш сабе тут машыну. Цяпер такога няма — ты альбо тут, альбо там. Нават тыя сваякі, якія з'ехалі не па палітычных прычынах і могуць вяртацца, перасталі прыязджаць у Гродна — стала даражэй і па грошах, і па часе.
Тым, што цяпер магчымасці ездзіць у Польшчу на закупы, канікулы, на вучобу моцна абмежаваныя, незадаволены ўсе. Нават «ябацькі». «Гэта ж як так, польскага парашка няма?» Эканамічныя пытанні заўсёды хвалююць людзей найбольш.
«Запытваюць характарыстыку»
Таксама, працягвае суразмоўніца выдання, на галоўных прадпрыемствах горада кшталту «Гродна Азот», «Хімвалакно», «Гроднаэнерга», калі меркаваць па размовах мясцовых, моцны дэфіцыт працаўнікоў.
— Хаця раней на той жа «Гродна Азот» было немагчыма ўладкавацца. Цяпер, каб туды трапіць, трэба прайсці праверку, распісаць, дзе працуюць сваякі. Хто гэта пройдзе? Нават калі не ты «засвяціўся» (у 2020-м — прым.), то нехта з сваякоў — магчыма.
Ды і ўсе цяпер запытваюць характарыстыку з папярэдняга месца працы. Сваю я нават не бачыла. Але раз працую, значыць, усё нармальна. Хоць там ёсць пункт пра «палітычныя погляды». Яго нават устаўляюць у характарыстыку школьнікаў. Гэта дзеці 16 гадоў, якія там погляды? Але вось пішуць жа такое.
Увогуле грамадства ўжо даўно падзелена на «сваіх» і «чужых». Глядзіш на чалавека, на тое, што ён кажа, і думаеш: наш ці не наш?
Але ў нас у арганізацыі ўсе стараюцца проста працаваць, пра палітыку не гаварыць. Зразумела, што многіх падзеі 2020-га закранулі. Я дакладна ведаю, што ў некалькіх калег сваякі ў няволі. Але цяпер пра гэта не гавораць. Гэта ў 2020–2021 гадах пра гэта шмат гаварылі.
Начальства не напружвае нас ідэалогіяй. Максімум могуць выклікаць на суботнік. Ідэалагічную ношу, паводле маіх назіранняў, цяпер найбольш адчуваюць дашкольнікі, школьнікі і іх бацькі. Іх там прымушаюць то прыйсці са сцяжком, то з бутаньеркай.
У маёй сям'і ёсць школьнікі. Дык вось іх насамрэч тэрарызуюць. Было нават, што прывозілі ў школу фільм пра «СВА». За гэта яшчэ і заплаціць пяць рублёў трэба было. Я казала: «Не глядзі, не слухай, сядзі ў тэлефоне», а дзіця адказала: «Я так і планаваў».
Думаю, што дзяцей цяпер не так проста пераканаць у гэтай ідэалогіі. Гэта мы ў большасці сваёй слухалі настаўнікаў і думалі: «Ну, так, гэта правільна, так трэба».
А цяпер дзеці больш смелыя, спажываюць шмат інфармацыі праз TikTok. Пры гэтым, паводле размоў, жаху вайны ва Украіне падлеткі не разумеюць, але і ідэалогіі не паддаюцца — маўляў, нас тут прымушаюць хадзіць глядзець, гэта нейкі абсурд.
«Глабальных планаў няма»
Калі гаварыць пра атмасферу ў цэлым, то ўсе хочуць свабоды, але ніхто не ведае, як цяпер лепш, бо сітуацыя ў свеце змяняецца.
Раней былі такія настроі: «Ну, яшчэ паўгода». Потым: «Цяпер вайна скончыцца — і зажывём».
Цяпер стала зразумела, што ўсяму гэтаму ні канца, ні краю. Таму многія жывуць паводле прынцыпу «дзень пратрымацца і ноч прастаяць». Глабальных планаў ні ў каго няма.
Нават калі паглядзець на дзяржаўную прапаганду, там таксама ніхто не гаворыць пра будучыню, пра Беларусь праз 10 гадоў — нават дзяржава нічога не плануе. І людзі, вядома, знаходзяцца ў падвешаным стане — трымаюцца за сям'ю, сяброў.
Калі я вярнулася ў Гродна, мне падалося, што католікаў стала менш. Хаця бацькі кажуць, што не, усё як звычайна.
Раней службы былі па-польску, цяпер — па-беларуску. І дагэтуль адкрыта моляцца за Беларусь, за тых, хто ў няволі, за тое, каб спынілася вайна.
«Тутэйшыя»
Надзея падсумоўвае: нягледзячы на ціск, які яна адчувае, жывучы ў Беларусі, яна рада, што вырашыла застацца.
— Хоць бы дзеля вывучэння сябе і сваёй зямлі. Я цяпер шмат езджу па Беларусі, пачала складаць сямейнае дрэва, у якім ужо 300 чалавек. Езджу па сваяках, па могілках. І я нарэшце зразумела, што азначае «тутэйшыя».
У Гродне заўсёды было скрыжаванне культур. Мая мама лічыць, што яна полька, я сябе лічу беларускай. І вось прыязджаю ў глыбінку, пытаю: хто вы, адкуль. А мне адказваюць: «Тутэйшыя».
Людзі адчуваюць сябе дзецьмі гэтай зямлі. І ў мяне з'явілася такое ж адчуванне. У кожнага можа быць свой гавор, традыцыі (хтосьці дагэтуль падпісвае надмагіллі па-польску), але ўсе адзіныя ў тым, што яны «тутэйшыя».
Мяне натхняе назіранне, што ў людзей ёсць погляд на сваю радзіму не толькі з пазіцыі, што яны беларусы, але яшчэ і праз сувязь са сваёй зямлёй.
Дык што беларусы выжывуць. І Беларусь «вартая» таго, каб яе вывучаць.