«Ад жадання Лукашэнкі могуць змяніцца толькі шыльды з назвамі»
- 16.07.2026, 8:42
Пра крызіс у сельскай гаспадарцы.
Спробуючы зрабіць са Шклова паказальны раён, Лукашэнка звярнуў асаблівую ўвагу на мясцовы райаграсэрвіс, які рэканструявалі за кошт бюджэтных сродкаў паводле праекта ўпраўлення справамі кіраўніка дзяржавы.
«Для нас гэта цуд», — ацаніў Лукашэнка і вырашыў, што такі «цуд» трэба «ратыражаваць у маштабах краіны».
На яго думку, падобныя рамонтныя арганізацыі, разам з будаўнічымі ПМК і іншымі ўстановамі, з’яўляюцца базавымі для кіраўнікоў раёнаў. І менавіта ў іх аграсэрвісы павінны знаходзіцца пад кантролем.
— Рынак рынкам, але рэгуляваць і наглядаць трэба, — адзначыў Лукашэнка.
Чаму «рычагі кіравання» райаграсэрвісамі павінны быць у старшыні райвыканкама і чым яны насамрэч цяпер займаюцца, «Філін» даведаўся ў прадпрымальніка і былога чыноўніка райвыканкама Мікалая Лысенкова.
— Першапачаткова ў савецкі час райаграсэрвісы ствараліся, каб дапамагаць калгасам, — нагадаў Мікалай Лысенкаў. — Чым яны займаліся? Іх механізаваныя атрады арганізоўвалі вываз збожжа, унясенне арганікі на палі і іншае, калі сам калгас, напрыклад, не паспяваў.
Акрамя механізаваных атрадаў, райаграсэрвіс рабіў складаныя рамонты, якія нельга зрабіць у невялікай гаспадарцы. Таксама яны займаліся забеспячэннем, дастаўкай ўгнаенняў, запасных частак.
Адзначу, што нашы сельскагаспадарчыя прадпрыемствы, то бок калгасы, — гэта, па сутнасці, буйнатаварныя вытворцы. У развітых краінах, дапусцім, такія буйныя аграрныя прадпрыемствы забяспечваюць сябе ўсім самі.
А аналагі нашых райаграсэрвісаў там пераважна дапамагаюць малым фермерам, якія не могуць сабе дазволіць нейкае дарагое абсталяванне. Ім выгадна разава наняць староннюю арганізацыю для пэўных відаў або цыклаў работ.
Але ў Беларусі ў райаграсэрвісаў іншыя функцыі. Як вядома, шмат нашых калгасаў з’яўляюцца стратнымі, у часткі не стае выручкі нават, каб пакрываць палову сваіх выдаткаў. Усе яны патрабуюць пастаяннага ўлівання грошай.
Там гаворкі пра бізнес няма. Гэта проста вытворчыя ўчасткі, якія выконваюць загады зверху. Зразумела, падобнай з’явы ў развітых краінах няма. Калі там прадпрыемства працуе ў мінус, яго альбо паглынаюць, альбо яно закрываецца.
Пры гэтым субсідыі на сельскую гаспадарку выдзяляюць паўсюль, толькі там яны ідуць на тое, каб аграрыям было выгадна працаваць. То бок дзяржава матывуе фермераў, каб тыя заставаліся працаваць на зямлі.
У нас жа грошы выдзяляюцца не дзеля таго, каб калгасы развіваліся, а каб яны канчаткова не памерлі. І райаграсэрвісы — гэта яшчэ адна іх саломінка. Бо беднаму стратнаму калгасу ніхто, акрамя райаграсэрвісу, не акажа паслугу ў доўг.
А разлічыцца за ўсё, што ім патрэбна, грошай няма.
— Кантраляваць працу райаграсэрвісаў, паводле слоў Лукашэнкі, павінны старшыні райвыканкамаў.
— Яны й так заўсёды гэта рабілі. Дырэктары райаграсэрвісаў заўсёды прызначаліся старшынёй райвыканкама, і без іх ведама нічога рабіць не маглі.
У свой час райаграсэрвісы нядрэнна жылі. Яны сапраўды выстаўлялі свае цэны. І хоць заўсёды існавалі базавыя расцэнкі на паслугі — на ворыва, вываз арганікі, рамонт і г.д., кожны аграсэрвіс шукаў лазейкі, як іх павялічыць.
Тлумачылі, напрыклад, што рамонт стаў даражэйшы за нарматыўны, бо падаражэлі запасныя часткі, або яшчэ штосьці. То бок райаграсэрвісам удавалася нешта зарабіць у часы, калі іх добра датавалі. Тыя з імі разлічваліся.
Цяпер, відавочна, праблемныя калгасы больш немагчыма падтрымліваць, і ўлады шукаюць, на каго можна перакласці частку гэтых праблем.
Па прамым распараджэнні Лукашэнкі старшыні райвыканкамаў цяпер самі павінны вырашаць, хто з кім і як будзе разлічвацца. Але насамрэч райаграсэрвісы знаходзяцца ў вельмі незайздросным становішчы.
— Цікава, якім павінен быць вынік ад узаемадзеяння райаграсэрвісаў, што ў незайздросным становішчы, з праблемнымі калгасамі пад кіраўніцтвам старшыняў райвыканкамаў?
— Ідэальна было б, калі б і калгас, і райаграсэрвіс былі самастойнымі паўнавартаснымі бізнесамі і дапамагалі адзін аднаму на ўзаемавыгадных умовах.
Але ў нас, як я сказаў, у сельскай гаспадарцы кіруе не рынак, не грошы, а старшыня райвыканкама. Спачатку па яго загадзе райаграсэрвіс аказвае нейкія паслугі калгасу, а потым бяжыць да яго ж з просьбай: «Дапамажы, каб калгас разлічыўся, а то няма чым зарплату плаціць».
То-бок фактычна атрымліваецца схема, пры якой даўгі адных пераходзяць да іншых. І ад жадання Лукашэнкі ўсё гэта змяніць могуць памяняцца толькі шыльды з назвамі на ўваходзе, а больш нічога.
Слухайце, калі ў раёне адзін калгас буксуе, а ўсе астатнія працуюць добра, значыць, не працуе сістэма гэтага аднаго калгаса. Калі ў вобласці адзін раён адстае, а ўсе астатнія — паспяховыя, значыць, у тым раёне старшыня райвыканкама недапрацоўвае.
А калі браць у маштабе краін рэгіёна, то ў Літве сельская гаспадарка працуе прыбыткова, як і ў Польшчы. Расія нічым не выдзяляецца ў параўнанні з развітымі краінамі, але на нашым фоне выглядае лепш.
Нават ва Украіне, дзе ідзе вайна, паказчыкі лепшыя. Адпаведна, трэба рабіць высновы. Калі толькі ў адной краіне з усяго рэгіёна не атрымліваецца збіраць зерневыя, значыць, там сістэма не працуе.
І калі вы не здольныя змяніць гэтую сістэму, трэба памяняць кіраўніка, які імітуе бурную дзейнасць на пустым месцы.