Якія планы ў Пуціна на зіму

• Ніна Хрушчова
• 16.07.2026, 12:13

Саміт G20 у Маямі і ядзерны варыянт.

Карл Маркс пісаў, што тэорыя ператвараецца ў матэрыяльную сілу ў той момант, калі яна авалодвае масамі. Савецкія лідары строга кіраваліся гэтай думкай, зноў і зноў вядучы краіну да катастрофы. Для Уладзіміра Леніна яна была абгрунтаваннем рэвалюцыі, а Іосіф Сталін выкарыстоўваў яе як апраўданне, каб голадам і рабскай працай давесці да гібелі мільёны людзей дзеля хуткай індустрыялізацыі і «светлай будучыні», якая так і не наступіла. Мікіта Хрушчоў, са свайго боку, узгадаў пра яе, каб легітымізаваць дэсталінізацыю ў 1956 годзе — быццам гісторыі можна проста загадаць пайсці іншым шляхам.

Мэты змяняліся, але логіка кіраўніцтва заставалася ранейшай. Спачатку Крэмль вырашае, якой павінна быць рэчаіснасць. Потым ён прымушае людзей падпарадкавацца сваёй ідэі — чаго б гэта ні каштавала. Вайна Уладзіміра Пуціна ва Украіне стала новым раздзелам у гэтай гісторыі, і гэтым летам яе выдаткі ўжо немагчыма ігнараваць.

За апошнія чатыры гады Украіна дамаглася таго, што расіяне адчулі эфект гэтай вайны так, як Крэмль не планаваў. Калі ў лютым 2022 года Пуцін пачынаў «спецыяльную ваенную аперацыю», расіянам абяцалі кароткую і пераможную кампанію, якая ніяк не закране іх штодзённага жыцця. А ў рэчаіснасці ўкраінскія дроны цяпер пранікаюць углыб тэрыторыі Расіі і з нарастаючай рэгулярнасцю наносяць удары па нафтаперапрацоўчых заводах, прадпрыемствах і аб’ектах энергаінфраструктуры.

Ужо відаць расколіны ў сістэме: дэфіцыт бюджэту перавышае шэсць трыльёнаў рублёў, хутка расце інфляцыя, ад Масквы да Уладзівастока — на вуліцах чэргі за палівам. На вачах у Пуціна над атакаваным Санкт-Пецярбургам узняўся слуп чорнага дыму акурат падчас яго любімага эканамічнага форуму — штогадовага мерапрыемства, дзе ён імкнецца прадэманстраваць глабальную значнасць Расіі.

Улады Украіны неаднаразова прапаноўвалі энергетычнае перамір’е: яны спыняюць атакі на НПЗ, а Расія перастае бамбіць украінскую энергаінфраструктуру. Прэзідэнт Уладзімір Зяленскі мяркуе, што гэтыя нястомныя ўдары па «востраве Масква» павінны падштурхнуць Пуціна да міру. Логіка выглядае проста: калі насельніцтва губляе ілюзіі, а цэны растуць, з’яўляецца відавочны стымул да дээскалацыі. Паводле ўсіх агульнапрызнаных меркаў менавіта так павінны заканчвацца войны.

Праблема ў тым, што ў Пуціна іншая логіка. Ён уварваўся ва Украіну не для таго, каб вырашыць нейкую праблему, а каб даказаць: ён можа прымусіць Зяленскага і Захад прызнаць сілу Расіі на яго ўласных умовах. Калі для Украіны сэнс гэтай вайны — выжыванне, то Пуцін хоча дамагчыся павагі і не хоча выглядаць слабаком.

Гэта менталітэт з глыбокімі гістарычнымі каранямі. Пасля таго як у 1941 годзе нацысты ўзялі ў палон сына Сталіна Якава, яны двойчы прапаноўвалі яго абмяняць. Спачатку на ўзятага ў палон пляменніка Гітлера, а потым на нямецкага фельдмаршала Фрыдрыха Паулюса. Сталін абодва разы адмовіў і, нібыта, прамовіў знакамітую фразу: «Я салдата на фельдмаршала не мяняю».

Загад Сталіна «Ні кроку назад!» стаў сімвалам савецкай — а цяпер і расійскай — негнуткасці. Дэфіцыт паліва, высокія цэны, жудасна вялікія страты — усё гэта зусім не крызіс у вачах Пуціна. Не, гэта цана перамогі.

У 2022 годзе Джо Байдэн, тады прэзідэнт ЗША, называў Пуціна «рацыянальным гульцом», які «моцна пралічыўся», напаўшы на Украіну. Мінула чатыры гады, вайна прыйшла на расійскую зямлю, а ў дзеяннях Пуціна фундаментальна нічога не змянілася. Гэты канфлікт цяпер толькі пацвярджае другую частку ацэнкі Байдэна.

Кідаецца ў вочы новая тэндэнцыя. Пуцін рэдка лічыць патрэбным тлумачыцца, калі яго палітыка становіцца непапулярнай. Але яго рэйтынг упаў — з 84% у студзені да 74% цяпер, а гэта істотны спад у краіне, дзе за крытыку прэзідэнта можна трапіць у турму, — і цяпер Пуцін не змоўкае. За апошнія два месяцы ён выступіў з прамовой на Пецярбургскім эканамічным форуме, даў разгорнутае інтэрв’ю крэмлёўскаму прапагандысту Паўлу Зарубіну і нават, што бывае рэдка, з’явіўся на перадавой, каб у вайсковай форме адзначыць заяўленае ўзяцце данбаскага горада Канстанцінаўка.

У ўсіх выпадках ён з’яўляўся з адной мэтай: сігналізаваць, што вайна не падлягае абмеркаванню і застаецца галоўным прыярытэтам Крамля, які стаў арганізуючым прынцыпам пуцінскага рэжыму. Патрабуецца больш салдат? Дашлюць больш салдат. Спатрэбіцца больш ракет? Іх запусцяць. Усё гэта ніяк не залежыць ад грамадскай думкі, ад колькасці забітых або ад чаргаў на запраўках.

Пуцін пачаў вайну ва Украіне, каб прадэманстраваць сілу. А калі завяршыць яе пад ціскам, гэта будзе дэманстрацыяй слабасці. Для лідара, улада якога абапіраецца на сілу і страх, такі вынік — экзістэнцыйная пагроза.

Праўда, праблема не абмяжоўваецца толькі палітычным выжываннем Пуціна. Сапраўдны мір запатрабуе зусім іншай Расіі, якая дасць салдатам, што вяртаюцца, рэальныя адказы, будзе гатовая патлумачыцца (калі ўжо не папрасіць прабачэння), выплаціць Украіне рэпарацыі і зноў адкрыецца свету эканамічна і дыпламатычна.

Крэмль жа, наадварот, апошнія чатыры гады рухаецца ў процілеглым напрамку: ухвалены сотні рэпрэсіўных законаў, якія рэгулююць усё — ад бізнесу да адукацыі — і вызначаюць, што расіянам дазваляецца чытаць, пісаць і глядзець. Гэта не той урад, які здольны павярнуцца да палітыкі адкрытасці, нават калі б і захацеў. Разрыў з пуцінізмам патрабуе палітычнага пакаяння, параўнальнага з асуджэннем Хрушчовым культу асобы Сталіна ў 1956 годзе. Іншымі словамі, каб завяршыць вайну, пуцінскі рэжым павінен перастаць быць пуцінскім рэжымам.

Без такога палітычнага пакаяння застаецца толькі адзін рэальны шанец урэгулявання на перамовах: снежаньскі саміт «Вялікай дваццаткі» ў Маямі. Магчыма, Пуцін працягвае рабіць стаўку на добрыя адносіны з прэзідэнтам ЗША Дональдам Трампам, каб дамовіцца пра якое-небудзь рашэнне. Але калі Амерыка яго пагардліва праігнаруе (як яна зрабіла, калі Пуцін прапанаваў дапамогу пасярэдніка ў іранскім крызісе), тады з мэтай навязаць мір на сваіх умовах Расія цалкам можа звярнуцца да так званага «ядзернага варыянту», то-бок да экстрэмальнай формы эскалацыі.

Для Пуціна ўвесь сэнс вайны ва Украіне заключаецца ў перамозе. Любая іншая развязка пакажа, што велізарныя чалавечыя і эканамічныя ахвяры, якіх ён запатрабаваў ад расіян, былі дарэмныя. Такую паразу ён не прыме і не можа прыняць.

Ніна Хрушчова, New Voice