Курышчупы і пурысты

• Уладзіслаў Іназемцаў
• 12.08.2026, 12:13

Улада ў РФ проста звар’яцела.

2026 год застанецца ў памяці чэргамі на запраўках, палаючымі складамі Wildberries — і яшчэ нечым, чаго пакуль не адбылося. Аднак наўрад ці можна сумнявацца, што маса прадпрымальнікаў і самазанятых будзе ўспамінаць 2026-ы як час, калі ўлада проста звар’яцела, выдумваючы найбольш экзатычныя паборы і абмежаванні для тых, каго ў Крэмлі і вакол яго пастаянна рытуальна называюць «апорай Расіі».

Павышэнне падаткаў для малога бізнесу і абмежаванне «верхняй мяжы», якая дазваляе выкарыстоўваць спрошчаны падатковы рэжым, абмеркавалі ўжо даўно. Абмеркавалі і тыя меры, якія ўлада прыняла ў інтарэсах вельмі паважных заказчыкаў — і платны праезд па аўтамагістралях, з якога зарабіў Ігар Ратэнберг, а цяпер атрымлівае рэнту «Ростэх», і «Честный знак», распрацаваны кампаніямі, блізкімі да ФСБ, а цяпер падкантрольны таму ж «Ростэху», і многае іншае ў тым жа духу.

Практычна ўсе гэтыя фарматы лішняга рэгулявання ў 2026 годзе сталі яшчэ больш разбуральнымі: з 1 студзеня ў сістэму «Честный знак» уключаны дзясяткі новых таварных груп (кава, ікра, новыя віды адзення, брытвенныя прыналежнасці); скончыўся льготны перыяд па адміністрацыйных штрафах за памылкі ў сістэме адсочвання імпарту (халадзільнікі, пральныя машыны, дзіцячыя каляскі); выкарыстанне платных сістэм электроннага дакументаабароту стала абавязковым пры адгрузцы і прыёме большасці маркіраваных тавараў.

Курышчупы і пурысты

Можна заўважыць і з’яўленне новага трэнду: калі ўсе пералічаныя меры рэгулявання былі выбудаваныя з мэтай атрымання дадатковых сродкаў у бюджэт або дзяржаўнымі кампаніямі, то цяпер усё часцей аказваецца, што «эфектыўныя менеджары» дзейнічаюць проста дзеля мастацтва: нават не столькі, каб зарабіць самім, колькі каб указаць бізнесменам іх месца — зразумела, не самае прывілеяванае.

Нядаўна па інтэрнэце пракацілася хваля каментарыяў і мемаў, выкліканых рэвалюцыйным рашэннем Мінсельгаса: паставіць на ўлік курэй і качак ды іншую хатнюю птушку на дачах і ў падсобных гаспадарках расійскіх грамадзян. Пры наяўнасці 10 і больш крыкаючых і кудахтаючых асобін улік патрабуецца завяршыць да 1 верасня — а для гэтага трэба выклікаць спецыяліста з раённай дзяржаўнай ветэрынарнай станцыі або станцыі па барацьбе з хваробамі жывёл, які ўважліва праверыць усе ўмовы ўтрымання птушак і «паведаміць парадак атрымання нумара для таблічкі», а яе ўладальнік ужо будзе мусіць вырабіць за свой кошт па пэўным стандарце і павесіць на вонкавую сцяну птушніка.

У афіцыйных публікацыях падкрэслівалася, што — о, шчасце! — «кожную курку, качку або індыка забяспечваць асобным кольцам ці чыпам не патрабуецца». Арганізацыйная мітусня зойме нямала часу, а таблічка абыдзецца як мінімум у кошт пары-тройкі курэй, і тут сама пара сказаць, што праз два гады тую ж працэдуру давядзецца правесці, нават калі ў гаспадарцы ўсяго адна курка або індык.

Федэральная заканатворчасць перасякаецца з мясцовай практычна па любых пытаннях. Класічны прыклад — афармленне знешняга выгляду крамаў і сэрвісных пунктаў — напрыклад, шыльдаў. У Маскве дзейнічаюць так званыя «фарматна-прасторавыя патрабаванні пастановы № 902-ПП»: яны тычацца тыпу канструкцыі, памеру, зональнасці і г. д. Для вырабу шыльды неабходна выканаць усе названыя працэдуры, распрацаваць і ўзгадніць дызайн-праект — як правіла, улады патрабуюць уніфікаванага выгляду шыльдаў і назваў. Да нядаўняга часу адзінага федэральнага стандарту на знешні выгляд шыльдаў не існавала, таму кожны муніцыпалітэт пісаў свае правілы добраўпарадкавання.

Аднак у такі складаны год, як сёлета, улады занепакоіліся праблемай, якая не церпіць адкладання: барацьбой за чысціню роднай мовы (называецца — пурысты). З 1 сакавіка ўступілі ў сілу новыя патрабаванні да шыльдаў, замацаваныя федэральным законам ад 24.06.2025 № 168-ФЗ: інфармацыя на іх павінна быць на рускай мове — і, больш за тое, трэба выключыць выкарыстанне замежных слоў, якія дапускаюцца толькі як пераклад з рускай: то бок спачатку рускі варыянт, потым ужо магчыма дубляванне на замежнай.

Адзінае выключэнне — калі на шыльдзе размешчаны таварны знак кампаніі з выкарыстаннем замежных слоў; але для малога бізнесу і індывідуальных прадпрымальнікаў такія выпадкі вельмі рэдкія: афармленне таварнага знака патрабуе пошлін за рэгістрацыю заяўкі і правядзенне фармальнай экспертызы (4000 рублёў за адзін клас МКТУ), экспертызы па сутнасці (праверка на супадзенне з ужо зарэгістраванымі знакамі) і, нарэшце, пошліны за ўнясенне знака ў рэестр і за сведчанне — разам каля 35 тыс. рублёў, не лічачы кошту паслуг патэнтнага паверанага. Працэс займае ад трох месяцаў да года — а каб малы бізнес адчуваў усю меру клопату ўладаў пра яго росквіт ва ўмовах няўхільнага развіцця лічбавай эканомікі, 30-працэнтная зніжка на анлайн-падачу заяўкі, уведзеная ў 2017 годзе, анулявана. Увогуле, прасцей перарабіць шыльду, чым рэгістраваць ТМ, хоць і гэта абыдзецца ў 40–80 тысяч рублёў, а то і болей.

Затое патрыятычна і ва ўсіх адносінах па-руску.

Аб (б)шэранне і куар-кодаванне

Муніцыпальныя ўлады імкнуцца не адстаць ад федэральных. Цудоўны прыклад дае Навасібірск — горад, які толькі што падвергнуўся імклівым рамонтным працам напярэдадні візіту надта дарагога таварыша Пуціна. Мясцовыя дэпутаты прыйшлі да высновы, што гандлёвыя кіёскі павінны быць выкананыя ў адзіным стылі. Ідэю нельга назваць арыгінальнай — аналагічныя рашэнні прымаліся і ў Маскве на радасць і росквіт Арцемія Лябедзева, і ў Санкт-Пецярбургу, і яшчэ ў дзясятку гарадоў, але навасібірцы дапоўнілі яе патрабаваннем афармляць кіёскі выключна ў шэрым колеры.

Не магу не сказаць, што шэрая калероўка і без таго дамінуе ў архітэктурных рашэннях сібірскай сталіцы — я добра памятаю, наколькі яе насычанасць узрушыла мяне пры першым прыездзе ў гэты горад у далёкім 1986 годзе на ўсесаюзную студэнцкую канферэнцыю; з тых часоў змянілася няшмат. Зрабіць яго яшчэ больш шэрым — задача не з простых, але муніцыпалітэт вырашыў прыкласці максімум намаганняў.

Асаблівасць мясцовага працэсу ў тым, што аб (б)шэранне гарадской прасторы было задумана мэрам-камуністам Анатолем Локцем — але два гады таму прадпрымальнікам удалося пры падтрымцы дэпутатаў ад «Адзінай Расіі» замарозіць ініцыятыву. Сёлета да звышважнай задачы ў мясцовых уладаў рукі ўсё ж дайшлі — і працэс пачаўся: пад пагрозай скасавання дамоваў арэнды з горадам гандляроў прымушаюць перафарбоўваць ларкі і кіёскі: для сярэдняга па памеры памяшкання гэта абыходзіцца — не лічачы пошлін за «ўзгадненне» новага дызайну, іх таксама ніхто не адмяняў, і хабараў — ад 80 да 150 тысяч рублёў.

Варта таксама адзначыць, што бюракратычная творчасць у Сібіры аказалася асабліва «творчай»: у якасці аднаго з патрабаванняў пазначана, што не менш за 45% фасадных элементаў кіёска павінна прыпадаць на ашклёныя часткі — бізнес адказаў… фальш-ашкленнем сцен, што дазваляе атрымліваць неабходныя ўзгадненні. Працэс, пачаты вясной, цяпер у самым разгары і абыдзецца мясцовым прадпрымальнікам у дзясяткі мільёнаў рублёў. Спадабаўся ці не новы воблік горада Пуціну — невядома; але жыхары змаглі яго на час «развідзець»: ім увогуле забаранілі з’яўляцца на вуліцах у дзень найвышэйшага візіту.

Аналагічнае навацальніцтва назіраецца цяпер у краіне практычна паўсюль: 2026 год адзначаны новымі рэгламентамі працы цэлых галін: гатэлі і гасцявыя дамы абавязаны набыць абсталяванне для сканавання QR-кодаў і інтэграваць свае сістэмы ўліку з дзяржаўнымі платформамі — і гэта пасля таго, як нават дэпутаты Дзяржаўнай думы былі вымушаныя прызнаць правал ідэі з укараненнем «турысцкага падатку», на адміністраванне якога трацілася больш грошай, чым удавалася сабраць.

З 1 верасня ў Расіі ў абавязковым парадку пераводзяць у лічбавы фармат транспартныя накладныя, заказы і заяўкі на аўтамабільныя перавозкі, а таксама экспедыцыйныя дакументы, што запатрабуе радыкальнай перабудовы працы транспартных кампаній; у колькі ж гэта абыдзецца малому бізнесу ў дадзенай сферы, складана нават падлічыць.

Найбольш парадаксальна тое, што ўсе гэтыя навацыі ніяк не спрыяюць дасягненню тых задач, якія ставіць перад сабой дзяржава. (Пра інтарэсы прадпрымальнікаў і казаць няма чаго — іх увогуле ніхто не збіраецца ўлічваць.) Калі б мэтай было павышэнне падатковых збораў, Крэмль павiнна была б цікавіць максімізацыя паказчыкаў абароту і прыбытку — з якіх, адпаведна, і вылічваюцца абавязацельствы перад бюджэтам. Акрамя таго, малы бізнес надзвычай важны для краіны не столькі падатковым унёскам (каля 20% паступленняў у кансалідаваны бюджэт), колькі забеспячэннем занятасці — у сектары малога і сярэдняга прадпрымальніцтва занята каля 19 млн чалавек, і разам з 16,5 млн самазанятых яны складаюць каля 40% працаздольнага насельніцтва краіны. Самазанятыя, індывідуальныя прадпрымальнікі і малы бізнес гарантуюць выжыванне велізарнай колькасці людзей, якія інакш маглі б стаць для дзяржавы цяжарам. Лагічным выглядае максімальна магчымае вызваленне малога бізнесу ад усіх бюракратычных перашкод дзеля павелічэння прыбытку, абароту і падаткаў — але ўлады рашуча выбіраюць іншы шлях.

У Навасібірску прадпрымальнікі пасля такіх нечаканых удараў пачалі называць дэпутатаў-камуністаў і іх паплечнікаў у адміністрацыйных і сілавых органах «партызанамі». У Рыбінску бізнесмены дагэтуль «ласковым» словам узгадваюць мясцовага музыканта і мастака, які падаў адміністрацыі горада ідэю перапісаць усе шыльды ў цэнтры ў дарэвалюцыйнай манеры — і не важна, што яны вісяць над пластыкавымі дзвярыма, затое выкананыя нядорага на натуральнай драўніне алеевымі фарбамі за кошт уладальнікаў бізнесу, прычым у нямалай колькасці… у атэлье таго самага мастака.

***

Падобных гісторый шмат у любой галіне і ў любым рэгіёне. Гэта значыць, Расія знаходзіцца ў поўнай уладзе бюракратыі, якая рэалізуе сваю ўладу не столькі дзеля дабра абстрактнай дзяржавы або канкрэтнага чыноўніка, колькі проста таму, што можа — кіраваць сваім народам, не даючы справаздачу нікому.

І не даводзіцца здзіўляцца, што краіна ператвараецца ў шэрую прастору. У якой нават 45% ашклення хутка нікому не спатрэбіцца.

Уладзіслаў Іназемцаў, The Moscow Times