Лепшы ход Трампа

• Лэндан Дэрэнц
• 13.08.2026, 20:57

Чаму ЗША выгадны закрыты Армузскі заліў.

Калі ЗША перастануць разглядаць сітуацыю вакол Армузскага праліва як крызіс, які трэба ўрэгуляваць, і пачнуць успрымаць яе як шанец назаўсёды перакроіць сусветную энергетычную карту?

На працягу некалькіх тыдняў Іран зыходзіў з простага стратэгічнага разліку: Армузскі праліў занадта важны для сусветнай эканомікі, каб ЗША і іх партнёры маглі змірыцца з яго працяглай блакадай. Тэгеран, магчыма, не здольны перамагчы Злучаныя Штаты ў ваенным плане, аднак, паводле гэтай логікі, ён можа нанесці Вашынгтону і яго саюзнікам дастаткова сур'ёзную эканамічную шкоду, каб прымусіць іх пайсці на саступкі за сталом перамоў.

Цяпер гэтае дапушчэнне правяраецца на практыцы. І з кожным днём становіцца ўсё больш відавочна, што яно не адпавядае рэчаіснасці.

Гэта не азначае, што эканамічныя наступствы таго, што Іран працягвае выкарыстоўваць праліў як зброю, можна лічыць нязначнымі. Зусім не. Запасы нафты рэзка скараціліся, рынак нафтапрадуктаў застаецца напружаным, а эканомікі краін — імпарцёраў энергіі нясуць істотныя выдаткі.

Але для стратэгіі ЗША важная не сама па сабе ступень балючасці закрыцця Армузскага праліва. Безумоўна, яно балючае. Пытанне ў іншым: ці здольныя ЗША стратэгічна вытрымліваць гэтыя выдаткі даўжэй, чым Тэгеран разлічвае атрымаць саступкі ў абмен на спыненне блакады.

У адрозненне ад пераваг, якія Іран атрымлівае дзякуючы сваёй ядзернай праграме, яго ўплыў на сусветную эканоміку з кожным днём, пакуль ён трымае Армузскі праліў у закладніках, слабее.

У маі 1998 года Індыя правяла серыю выпрабаванняў ядзерных прылад. Праз некалькі тыдняў аналагічныя выпрабаванні правёў Пакістан. Міжнароднае асуджэнне паследавала неадкладна, за ім — санкцыі, аднак змяніць галоўны стратэгічны факт ужо было немагчыма: абедзве краіны прадэманстравалі здольнасць ствараць ядзерную зброю. Амаль праз тры дзесяцігоддзі і Індыя, і Пакістан па-ранейшаму застаюцца ядзернымі дзяржавамі.

У гэтым і палягае непрыемная рэчаіснасць распаўсюджвання ядзернай зброі. Як толькі дзяржава стварае, выпрабоўвае і ўбудоўвае паўнавартасны ядзерны патэнцыял у сваю сістэму нацыянальнай бяспекі, пазбавіцца ад яго становіцца незмярнальна цяжэй.

Энергетычныя рынкі ўладкаваныя інакш. Яны адаптуюцца. І з кожным днём, пакуль Армузскі праліў застаецца закрытым, яго значэнне паступова змяншаецца.

За апошнія 50 гадоў сусветная энергетыка паступова адыходзіць ад той канцэнтрацыі паставак, якая стала прычынай нафтавых крызісаў 1970-х гадоў. Найбольш наглядны прыклад — сланцавая рэвалюцыя ў ЗША, што ператварыла краіну з усё больш залежнага ад імпарту спажыўца энергарэсурсаў у найбуйнейшага ў свеце вытворцу нафты і прыроднага газу. Але гэтыя змены далёка не абмяжоўваюцца ЗША.

Бразілія ператварылася ў буйнага вытворцу нафты на шэльфе. Здабыча нафты ў Канадзе расце адначасова з пашырэннем доступу да рынкаў Ціхаакіянскага рэгіёну. Але, бадай, нідзе змены не выглядаюць так уражліва, як у Гаяне: дзякуючы буйным адкрыццям на шэльфе менш чым за 10 гадоў там узнікла новая дзяржава — вытворца нафты.

З пачатку вайны з Іранам у лютым краіны, што не ўваходзяць у АПЕК, павялічылі здабычу сумарна на сотні тысяч барэляў у дзень. Але гэтыя дадатковыя аб'ёмы ніякім чынам не пакрываюць збоі ў пастаўках, выкліканыя вайной. Вашынгтону не варта прыніжаць маштаб гэтай праблемы.

Але ў гэтым і няма патрэбы. Стратэгічная мэта заключаецца не ў тым, каб за адну ноч замясціць 10 мільёнаў барэляў нафты. Задача — паступова зніжаць дадатковую каштоўнасць геаграфічнага становішча Ірана як крыніцы ўплыву.

Гэты працэс ужо ідзе. У другім квартале гэтага года імпарт сырой нафты ў Кітай скараціўся да ўсяго 8,1 млн барэляў у дзень — на 32% у параўнанні з першым кварталам. Саудаўская Аравія і Аб’яднаныя Арабскія Эміраты максімальна выкарыстоўваюць існуючыя нафтаправоды і паскараюць будаўніцтва новай інфраструктуры, што дазваляе абыходзіць Армузскі праліў — як на захад, праз Чырвонае мора, так і на паўднёвы ўсход, да Аманскага заліва.

Адначасова Міжнароднае энергетычнае агенцтва і краіны-партнёры задзейнічалі стратэгічныя запасы нафты, каб змякчыць наступствы збояў. У спалучэнні з ростам здабычы па-за АПЕК гэтыя меры дапамагаюць абараніць сусветную эканоміку ад найбольш цяжкіх наступстваў крызісу.

Чым даўжэй Тэгеран дэманструе, што на Армузскі праліў нельга разлічваць як на надзейны транспартны маршрут, тым прасцей міністэрствам фінансаў, энергетычным кампаніям і краінам — спажыўцам энергіі абгрунтоўваць інвестыцыі, што раней здаваліся залішнімі або эканамічна неабгрунтаванымі.

Паглядзіце, да чаго гэта ўжо вядзе. У Японіі, як піша энергетычны аналітык Бэн Кэхіл, цяперашні шок прымушае «па-новаму пераасэнсаваць усталяваныя ўяўленні пра энергетычную бяспеку», звязаныя з залежнасцю краіны ад імпартнага паліва. Еўропа дзейнічае паводле той жа логікі, выкарыстоўваючы цяперашні крызіс як аргумент на карысць паскоранага развіцця чыстай энергетыкі і змяншэння залежнасці ад імпартнага выкапнёвага паліва.

Для Злучаных Штатаў магчымасці яшчэ шырэйшыя. Вашынгтон можа скарыстаць гэты момант, каб надаць новы імпульс амерыканскай энергетыцы — ад здабычы нафты і газу да атамнай энергетыкі і перспектыўных тэхналогій, — адначасова дапамагаючы саюзнікам ствараць інфраструктуру, неабходную для дыверсіфікацыі паставак.

Сусветная эканоміка можа паступова пераарыентавацца на пастаўкі ў абыход Армузскага праліва. У Ірана ж амаль няма рэальнай альтэрнатывы — асабліва калі прэзідэнт ЗША Дональд Трамп працягне блакаваць экспарт іранскай нафты.

Кожны барэль нафты, здабыты дзе заўгодна яшчэ, кожны нафтаправод, пабудаваны ў абыход Армуза, кожнае пашырэнне стратэгічных запасаў і кожная адзінка попыту на нафту, замененая іншымі крыніцамі энергіі, — усё гэта паступова зніжае здольнасць Тэгерана ў будучыні выкарыстоўваць энергетыку як інструмент ціску.

Вось чаму адміністрацыі Трампа не варта паспяшацца са саступкамі на перамовах з Тэгеранам. Уплыў Ірана на Армузскі праліў можна паступова аслабіць; а сфармаваны ядзерны патэнцыял Ірана — нельга.

Энергетычны шок цалкам рэальны. Спажыўцы будуць плаціць больш за энергію, а палітычны ціск на Вашынгтон будзе расці. Тым не менш ЗША важна скарыстацца магчымасцю, якую стварае гэты крызіс, і паскорыць ужо пачатую трансфармацыю сусветнай энергетыкі.

Працуючы з саюзнікамі і партнёрамі над дыверсіфікацыяй паставак, стварэннем альтэрнатыў уразлівым транспартным вузлам і пашырэннем уласнай здабычы і вытворчасці энергіі, Вашынгтон зможа паступова аслабляць эканамічныя рычагі Ірана, узмацняць ціск на Тэгеран, падштурхоўваючы яго адмовіцца ад ядзерных амбіцый, і адначасова ўмацоўваць пазіцыі ЗША як сусветнай энергетычнай дзяржавы.

Мэта павінна заключацца не проста ў тым, каб зноў адчыніць Армузскі праліў, а ў тым, каб стварыць такую энергетычную сістэму, у якой яго закрыццё будзе мець значна меншае значэнне.

Лэндан Дэрэнц, New Voice