Навукоўцы раскрылі новую таямніцу чорных дзірак

• 14.08.2026, 15:50

Побач з імі могуць нараджацца гіганцкія планеты і нават зоркі.

Астрафізікі прыйшлі да высновы, што ў акрэцыйных дысках, якія атачаюць актыўныя чорныя дзіркі, існуюць умовы для ўтварэння велізарных планет і нават зорак.

Шырока распаўсюджаны міф пра чорныя дзіркі сцвярджае, што яны толькі паглынаюць усё, што трапляе ў зону іх гравітацыйнага ўплыву. Але астрафізікі выявілі новы механізм у дысках вакол звышмасіўных чорных дзірак, які дапамагае ствараць планеты, буйнейшыя за Юпітэр, і нават зоркі. Даследаванне, апублікаванае ў часопісе Astrophysical Journal, грунтуецца на мадэляванні і назіраннях за Сусветам, піша SciNews.

Навукоўцы вылучылі тэорыю, згодна з якой акрэцыйныя дыскі, што атачаюць актыўныя цэнтральныя чорныя дзіркі буйных галактык, якія пастаянна паглынаюць рэчыва, дзейнічаюць падобна да пратопланетных дыскаў вакол маладых зорак, дзе нараджаюцца планеты.

Новае даследаванне паказвае, што механізмы, звязаныя з фарміраваннем планет, могуць таксама дзейнічаць у больш экстрэмальных умовах вакол звышмасіўных чорных дзірак. Астрафізікі выявілі, што часцінкі пылу, якія дрэйфуюць з міжзоркавага асяроддзя ў акрэцыйны дыск, могуць атрымліваць энергію ад чорнай дзіркі, што прыводзіць да іх шчыльнай канцэнтрацыі. Потым шчыльная маса часцінак сціскаецца пад дзеяннем уласнай гравітацыі і стварае аб’екты планетнай масы, якія складаюцца з чыстага пылу. Па сутнасці, так могуць фарміравацца планеты памерам большыя за Юпітэр, на вонкавым краі акрэцыйнага дыска чорнай дзіркі.

Таксама навукоўцы лічаць, што пэўныя аб’екты могуць набраць такую велізарную масу і ўтрымліваць не толькі пыл, але і газ, што яны здольныя ператварыцца ў паўнавартасныя зоркі. І гэта зусім новы механізм утварэння зорак, як паказвае мадэляванне, якое, паводле сцверджанняў навукоўцаў, мае назіральныя сведчанні.

Звычайна зоркі ўтвараюцца ў выніку сціскання пад дзеяннем гравітацыі газапылавых аблокаў. Але даследаванне прапануе іншы механізм, паводле якога спачатку ўтвараюцца зародкі зоркі, вакол якіх назапашваецца газ, і толькі потым узнікае сама зорка.

Навукоўцы лічаць, што такія зоркі жывуць адносна нядоўга і ператвараюцца ў невялікія чорныя дзіркі. Яны могуць сутыкацца паміж сабой і ствараць больш буйныя чорныя дзіркі. Іх сутыкненні выпраменьваюць гравітацыйныя хвалі, таму іх можна выяўляць.