Расіяне хаваюць рублі пад матрац

• Віталій Шапран
• 21.08.2026, 22:02

Сітуацыю вельмі добра апісвае адна старая прыказка.

Бегства шараговых расійскіх укладчыкаў нанесла ўдар па рынку дзяржаўных аблігацый РФ, а Украіна атрымала шанец навучыцца рэгуляваць эканоміку на памылках расіян.

Даныя Цэнтральнага банка РФ аб дынаміцы грашовых агрэгатаў раскрываюць страшную таямніцу правальнага ліпеня для рынку дзяржаўных аблігацый РФ (Аблігацыі федэральнай пазыкі, ОФЗ — рэд.). Увагу прыцягвае гадавы тэмп росту аб’ёмаў наяўных рублёў у абарачэнні на 20,2% на фоне зніжэння на 13,1% агрэгата M2, які ўключае тэрміновыя дэпазіты расіян.

Фактычна, за апошнія 12 месяцаў наяўныя грошы ў абарачэнні ў РФ выраслі на 4 трлн рублёў, а тэрміновыя дэпазіты скараціліся на 17,1 трлн рублёў. Выяўленая тэндэнцыя ўказвае на тое, што расіяне даволі актыўна абнаяўляюць сродкі, і менавіта гэта выклікала адток ліквіднасці з буйных сістэмных банкаў.

У выніку доля буйных банкаў у аўкцыёнах ОФП у ліпені знізілася да 19,3% у параўнанні з 41% у чэрвені, а Мінфіну РФ давялося адмяніць амаль усе (акрамя аднаго) аўкцыёны ў ліпені.

Каб гэтага не адбылося, Цэнтральны банк РФ павінен быў бы не зніжаць, а павышаць ключавую стаўку, а сістэмныя банкі — павышаць стаўкі па дэпазітах.

Але гэтага не адбылося, таму рублі пачалі перацякаць з банкаў у кішэні расіян. Расійскае насельніцтва ж не настолькі дурное: пры сярэдняй стаўцы па тэрміновых дэпазітах у буйных банках на пачатак жніўня на ўзроўні 12,9% і рэальнай інфляцыі вышэй за 15% трымаць сродкі на тэрміновых дэпазітах проста нявыгадна. А тут яшчэ і падаткі паднялі, ад выплаты якіх з дапамогай наяўных ухіляцца лягчэй.

Сфармаваная тэндэнцыя надзвычай неспрыяльная для Мінфіна РФ, бо яго чакае даволі цяжкі жнівень, і яму трэба будзе фінансаваць дэфіцыт бюджэту. А зрабіць гэта будзе магчыма толькі ў тым выпадку, калі ЦБР улівае ў банкаўскую сістэму праз РЕПО-аперацыі яшчэ 6–8 трлн рублёў. РЕПО-падтрымка ліквіднасці з боку ЦБР — гэта фактычна эмісія рубля, якая цяпер бесперашкодна сыходзіць у наяўныя.

Разарваць гэты заганны круг РФ можа трыма спосабамі:

Скараціць дэфіцыт кансалідаванага бюджэту РФ, завяршыўшы вайну;

Надрукаваць больш рублёў і змірзіцца з рэальнай інфляцыяй на ўзроўні, які значна перавышае 30% гадавых;

Замарозіць уклады расіян. Тады расійскія банкі адразу папраўяць сваё фінансавае становішча (атрымаюць лішак ліквіднасці) і пачнуць купляць ОФП, каб дзед у пілотцы працягваў прасаджваць грошы расіян, забіваючы ўкраінцаў.

З выяўленай тэндэнцыі Украіна таксама павінна вынесці сур’ёзны ўрок. Рост падаткаў у РФ і больш жорсткае іх адміністраванне прыводзяць да адтоку ліквіднасці з банкаў у наяўныя. Пры гэтым банкі не могуць купляць дзяржаўныя аблігацыі, і тады ўрад пачынае ціснуць на цэнтральны банк, каб той фінансаваў дэфіцыт, як мы бачым, за кошт эмісіі рубля.

В Украіне ёсць ідэя ўзмацніць фіскальны ціск (так жа, як і ў РФ). Пры гэтым гэтая ідэя суправаджаецца больш жорсткімі мерамі ў сферы фінансавага маніторынгу. Да чаго гэта прывядзе — паказвае досвед РФ.

Сітуацыю вельмі добра апісвае адна старая прыказка: «толькі дурні вучацца на ўласных памылках, разумныя вучацца на памылках суседзяў». Дык давайце будзем разумнымі.

Віталій Шапран, «Фэйсбук»