Чаму Лукашэнка заўсёды ставіць не на тых

• Віталь Цыганкоў
• 22.08.2026, 14:39

Дрэнна скончыць і кіраўнік мінскага рэжыму.

Аляксандр Лукашэнка заўсёды робіць стаўку на тых замежных палітыкаў, якія дрэнна заканчваюць, — на міжнародных ізгояў. Ён вітае дыктатараў, спадзеючыся, што яны пачнуць матэрыяльна дапамагаць Беларусі, — аднак гэтыя чаканні нязменна не апраўдваюцца. Таму без перабольшання можна сказаць, што ўся гісторыя знешняй палітыкі Беларусі апошніх 30 гадоў — гэта гісторыя правалаў. Гісторыя няправільных ставак: не на таго чалавека і не на тую краіну. І я дакажу гэта ў сваёй праграме.

20–21 жніўня ў Беларусі з афіцыйным візітам знаходзіцца прэзідэнт Рэспублікі Саюз М’янма Мін Аўн Хлайн. Гэта кіраўнік бязлітаснай ваеннай хунты, адказнай за гібель больш як ста тысяч чалавек, які прыйшоў да ўлады ў выніку ваеннага перавароту, гвалтоўна зрынуўшы фактычную кіраўніцу ўрада, нобелеўскую лаўрэатку міру Аўн Сан Су Чжы.

Гэта адбылося ў 2021 годзе, значная частка народа выступіла супраць перавароту — хунта ў адказ адкрыла агонь. Сёння ў краіне фактычна ідзе грамадзянская вайна, уладу генералаў не прызналі дэмакратычныя краіны.

І ведаеце, што пра гэтую краіну сказаў прэм’ер-міністр Беларусі Аляксандр Турчын? Ён назваў Беларусь і М’янму найбліжэйшымі партнёрамі і аднадумцамі.

Аднак нешта больш манументальнае традыцыйна выдаў галоўны беларускі «дыпламат». Сустрэкаючы дарагога замежнага госця, Лукашэнка аддзячыў яму вось такім сумнеўным кампліментам: «Ты еўрапейскі чалавек, а не азіяцкі».

Што гэта наагул было? Кіраўніку азіяцкай краіны, лідару ваеннай хунты сказаць, што ён не азіяцкі чалавек? Можна творча развіць гэтую плённую ідэю — і падчас сустрэч з афрыканскімі лідарамі казаць, што яны не такія ўжо і афрыканцы, як выглядаюць.

Што да сутнасці перамоваў, дык тут, як заўсёды, нічога не змяняецца. «У Беларусі ёсць усе тэхналогіі, каб дапамагчы, навучыць, забяспечыць усім неабходным м’янманскі народ», — заявіў Лукашэнка. Карацей, «Купляйце беларускае». Да болю знаёмая схема. Традыцыйна кожны візіт Лукашэнкі ў краіны Дальняй дугі або візіт кіраўнікоў гэтых краін у Мінск суправаджаўся прыкладна аднолькавым антуражам. Прапаганда, захлынаючыся, распавядала пра неверагодныя вяршыні будучага тавараабароту паміж дзвюма краінамі, пералічваліся грандыёзныя праекты, асабліва адзначалася, што мясцовы лідар сустракаў Лукашэнку з надзвычайнай пышнасцю і павагай — не так, як іншых, усякіх там лідараў ЗША і Германіі.

Падпісваліся дзясяткі міждзяржаўных пагадненняў, праходзілі дні культуры краіны N у Беларусі, бакі абменьваліся візітамі на ўсіх узроўнях, «праводзяцца выставачна-кірмашовыя мерапрыемствы, дзелавыя форумы, развіваецца навукова-тэхнічнае супрацоўніцтва, пашыраецца міжрэгіянальнае супрацоўніцтва» (гэта я цытую дакументы беларускага МЗС, яны пра кожную краіну пішуць прыблізна адно і тое ж).

Аднак праз некалькі гадоў выяўляецца, што ніякага кардынальнага росту тавараабароту не адбываецца, што ўсе грандыёзныя праекты эканамічна неэфектыўныя, а сяброўская краіна зусім не супраць павялічваць свой імпарт у Беларусь, але чамусьці абсалютна не жадае бачыць у сябе беларускі экспарт.

Па такой схеме (візіты, прапаганда, праекты, абяцанні ў разы павялічыць экспарт, на выхадзе — або падзенне тавараабароту, або яго рост за кошт імпарту, адмена большасці праектаў, што сталі пражэктамі) развівалася большасць міжнародных кантактаў афіцыйнага Мінска. Сёння Расія, Кітай і Еўразвяз разам складаюць каля 80% беларускага знешняга тавараабароту. Увесь астатні свет займае 20% — і гэты працэнт істотна не змяняецца дзесяцігоддзямі, нягледзячы на шматлікія візіты і «прарывы».

Напрыклад, Лукашэнка здзейсніў тры афіцыйныя візіты ў В’етнам, кожны раз пад віск прапаганды пра прарыў і поспех. І ведаеце, як змяніўся беларускі экспарт у В’етнам? Скараціўся ўдвая — 108 мільёнаў долараў у 2014-м, 54 мільёны ў 2025-м.

Дык што насамрэч сэнс такіх візітаў значна прасцейшы. З Лукашэнкам сустракаюцца дыктатары і міжнародныя ізгоі, якіх ніхто ў дэмакратычным свеце не прызнае. Беларусь застаецца ў міжнароднай ізаляцыі і пры гэтым становіцца адным з «вокнаў у свет» для іншых дыктатарскіх ізаляваных рэжымаў. Мінск можа даць ім тое, чаго тыя не могуць атрымаць на Захадзе: афіцыйныя сустрэчы, кантакты з дзяржаўнымі кампаніямі, гандлёвыя дамовы, тэхніку і палітычную легітымацыю. Дык што цікавасць узаемная, паводле беларускай прыказкі — абодва добрыя. Як спявалася ў вядомай песні Кікабідзэ: проста сустрэліся дзве самотныя душы. Вось і ўсё.

Пры гэтым паказальна, што кіраўнік ваеннай хунты М’янмы прыехаў у Мінск адразу з Масквы, дзе быў з візітам 18–19 жніўня. А яшчэ ў Мінску на гэтым тыдні пабывала дэлегацыя талібаў, якія пасля захопу ўлады ў Афганістане ў 2021 годзе застаюцца міжнародна ізаляванымі, а іх улада не прызнаная многімі краінамі. Таму яны ездзяць туды, дзе іх гатовы прымаць, — у Маскву і Мінск.

Ёсць яшчэ адна забаўная акалічнасць лукашэнкаўскай геапалітыкі — найлепшыя стасункі ў яго складаюцца не проста з дыктатарамі, а менавіта з тымі дыктатарамі, якія дрэнна канчаюць. Лукашэнка здолеў выбудаваць цёплыя і душэўныя палітычныя адносіны менавіта з самымі адметнымі ў дрэнным сэнсе міжнароднымі лідарамі, ад Садама Хусэйна да Мілошавіча. Лідар Лівійскай джамахірыі Муамар Кадафі разбіваў свой экзатычны шатёр у цэнтры беларускай сталіцы. А потым — хрясь, і напалам. З яго здзекаваліся, замучылі да смерці.

Сярод самых грандыёзных гістарычных правалаў беларускай знешняй палітыкі найбольш яскравымі прыкладамі сталі Іран і Венесуэла. Цяпер ужо мала хто памятае, якую сур’ёзную стратэгічную стаўку ў нулявыя і 2010-я гады афіцыйны Мінск зрабіў на гэтыя краіны. Там улады Беларусі прыцягала ўсё — антыамерыканізм, недэмакратычнае кіраўніцтва і, вядома ж, нафта.

Чым жа скончылася іранская авантура, якая цягнулася больш за 15 гадоў і з’ела мноства матэрыяльных і арганізацыйных рэсурсаў? Нічым. Ніякіх беларускіх радовішчаў, ніякай іранскай нафты, ніякага «стратэгічнага партнёрства», праект вытворчасці іранскага аўтамабіля «Саманд» у Беларусі таксама разваліўся. Больш за тое, на пачатку 2010-х беларуская знешняя палітыка ў рэгіёне зрабіла радыкальны разварот, зрабіўшы стаўку на геапалітычных супернікаў Ірана — арабскія суніцкія рэжымы.

А Венесуэла? Прэзідэнт Венесуэлы Уга Чавес з 2006 года штогод ездзіў у Беларусь, нават падпісваліся кантракты на пастаўку нафты. Цяпер — усе праекты праваліліся, абодва бакі спрачаюцца, хто каму больш павінен, а тавараабарот упаў амаль да нуля. Не кажучы ўжо пра тое, што пераемнік Чавеса Нікалас Мадура цяпер знаходзіцца пад арыштам у ЗША.

Лукашэнка спрабуе пабудаваць для сябе такую сістэму міжнародных сувязяў і эканамічных кантактаў, дзе заходняе прызнанне і заходнія рынкі не будуць неабходнай умовай існавання рэжыму. У гэтым сэнсе Мінск ідзе следам за Расіяй і ўсё больш будуе адносіны з дзяржавамі, якія цяпер знаходзяцца ў канфлікце або напружаных адносінах з Захадам. Талібан, Іран, Паўночная Карэя, Зімбабвэ, Лівія часоў Кадафі, Венесуэла часоў Чавеса і Мадура, цяпер і М’янма — адразу пасля таго, як у краіне да ўлады прыйшла ваенная хунта.

Але — вось такая акалічнасць — яны не прыносяць Беларусі ніякай эканамічнай карысці, і амаль усе яны дрэнна скончылі. Дрэнна скончыць і кіраўнік мінскага рэжыму.

Віталь Цыганкоў, «Белсат»