На другім па велічыні спадарожніку Юпітэра заўважылі нечаканую актыўнасць

• 25.08.2026, 10:27

Астраномы не да канца разумеюць, што менавіта адбываецца на паверхні Каліста.

Здаецца, навукоўцы значна менш увагі надаюць другому па велічыні спадарожніку Юпітэра — Каліста. Гэта адзін з чатырох галоўных спадарожнікаў газавага гіганта. Каліста выглядае спакойным светам, дзе тысячы кратэраў існуюць ужо мільярды гадоў на паверхні ў нязменным выглядзе і нічога не адбываецца.

Але новыя даныя, атрыманыя з дапамогай касмічнага тэлескопа Уэбба, паказваюць, што Каліста — больш актыўны свет, чым меркавалі навукоўцы. Даследаванне апублікавана на серверы прэпрынтаў arXiv, паведамляе Phys.

На паверхні Каліста — найбольшая колькасць кратэраў у Сонечнай сістэме. Пры гэтым Каліста заўсёды павернута да Юпітэра адным бокам, а сіла цяжару там складае ўсяго каля 12% ад зямной.

Новыя даныя паказалі, што, як і меркавалася, паверхня Каліста пакрытая водным лёдам. Але высветлілася, што ён нераўнамерна размеркаваны паміж двума паўшар'ямі спадарожніка. Астраномы мяркуюць, што змены ў структуры воднага лёду звязаныя з плазменнай бамбардзіроўкай паверхні Каліста, якая зыходзіць з магнітасферы Юпітэра.

Таксама навукоўцы выявілі на паверхні Каліста шырокія ўчасткі сухога лёду, гэта значыць замарожанага вуглякіслага газу. Аднак гэты лёд не павінен заставацца ў стабільным стане на паверхні спадарожніка. Чаму так адбываецца — пакуль незразумела.

Вуглякіслы газ таксама зафіксавалі ў тонкай атмасферы Каліста. Гэта пацвярджае, што атмасфера пераважна складаецца з CO2, хоць размеркаванне газу неаднастайнае. Найбольшая канцэнтрацыя вуглякіслага газу не супадае з найбольшай канцэнтрацыяй цвёрдага CO2 на паверхні, а таксама не супадае з абласцямі з найвышэйшымі тэмпературамі, дзе сухі лёд можа выпарацца. Гэта выглядае нелагічна, але значыць, на Каліста адбываюцца пэўныя працэсы, якія ўсё яшчэ незразумелыя навукоўцам.

Таксама на паверхні Каліста выяўлены арганічныя злучэнні, што ўтрымліваюць вуглярод і азот. Як менавіта гэтыя злучэнні трапляюць на Каліста, навукоўцы пакуль не ведаюць. Магчыма, гэта следства ўзаемадзеяння пылу з іншых спадарожнікаў Юпітэра з мінераламі на Каліста.

Навукоўцы кажуць, што нават даныя наймагутнейшага касмічнага тэлескопа не могуць патлумачыць нечаканыя працэсы на самым неактыўным з чатырох галоўных спадарожнікаў Юпітэра.

Але астраномы спадзяюцца атрымаць адказы на цікавыя ім пытанні дзякуючы місіі JUICE, якая цяпер накіроўваецца да Юпітэра. У 2030-х гадах зонд JUICE зможа атрымаць найбольш падрабязныя выявы паверхні Каліста.