Ювелірныя вырабы з пазаземнага матэрыялу: у Грэцыі знайшлі артэфакты з космасу
- 25.08.2026, 13:39
Артэфакты з метэарытнага жалеза вырабілі тысячы гадоў таму.
У Грэцыі знайшлі старажытныя пярсні, вырабленыя з метэарытнага жалеза за шмат стагоддзяў да таго, як металаапрацоўка стала распаўсюджанай. Хімічныя аналізы прадметаў бронзавага веку сведчаць, што гэты рэдкі матэрыял выкарыстоўвалі выключна для вырабу каштоўных упрыгожанняў для прадстаўнікоў эліт.
Астрафізік Мацьё Гунель з Нацыянальнага музея прыродазнаўчай гісторыі Францыі і археолаг Элені Манцурані з Нацыянальнага і Кападыстрыянскага ўніверсітэта Афін даследавалі 91 жалезны прадмет з 33 археалагічных помнікаў, якія захоўваюцца ў 19 музеях. Большасць артэфактаў датуецца другім тысячагоддзем да н. э., піша Heritage Daily (пераклад — «Фокус»).
Ключавой падказкай стаў нікель. Жалезныя метэарыты натуральным чынам утрымліваюць значную колькасць нікелю, у адрозненне ад жалеза, атрыманага шляхам плаўлення зямной руды. Трынаццаць прадметаў паказалі павышанае ўтрыманне нікелю, і ўсе яны былі пярснямі або іх фрагментамі.
Месцы знаходак пярснёў дапаўняюць агульную карціну. Большасць з іх паходзіла з раскошных толосных і камерных грабніц на асноўных мікенскіх помніках, у прыватнасці ў Мікенах, Дэндры, Вафіё і Каковатасе. Яшчэ адзін прыклад — з мінойскага свяцілішча ў Анемаспіліі на Крыце, дзе на пальцы мужчыны, якога ідэнтыфікавалі як высокапастаўленага жраца, знайшлі жалезны пярсцёнак.
Некаторыя пярсні спалучалі жалеза з золатам, срэбрам або бронзай, а гравіраваныя аправы сведчаць, што прынамсі некаторыя з іх служылі пярснямі-пячаткамі, якімі дэманстравалі статус і ўладу.
Метеарытнае жалеза было асабліва незвычайным у бронзавым веку, бо людзі яшчэ не авалодалі буйнамаштабнай вытворчасцю жалеза з зямной руды. Метэарыт ужо ўтрымліваў металічнае жалеза, таму рамеснікі маглі апрацоўваць гэты матэрыял без папярэдняга здабывання яго шляхам высокатэмпературнага плаўлення. Яго дэфіцытнасць рабіла яго каштоўным, а паходжанне з неба, верагодна, надавала яму сімвалічнае значэнне.
Дакладнае паходжанне металу застаецца невядомым. Даследчыкі мяркуюць, што адным з магчымых крыніц быў Егіпет, бо яго сухія пустыні лепш захоўваюць метэарыты, чым больш вільготныя ландшафты Грэцыі, дзе многія метэарыты, што падаюць, таксама траплялі б у мора.
Гандаль злучаў Егіпет з Эгейскім морам, што рабіла магчымым перамяшчэнне такога рэдкага матэрыялу, але няма прамых доказаў таго, што грэчаскія пярсні былі выраблены з егіпецкіх метэарытаў.
Гэта традыцыя, відаць, знікла прыкладна пасля XII стагоддзя да н. э., прыблізна тады, калі прыйшла ў заняпад мікенская сістэма палацаў, а вытворчасць жалеза з зямной руды станавілася ўсё больш распаўсюджанай. Гэтыя змены, верагодна, знізілі эксклюзіўнасць жалеза, а палітычныя і эканамічныя ўзрушэнні позняга бронзавага веку маглі таксама пакласці канец сеткам паставак рэдкага метэарытнага матэрыялу.
Даследаванне паказвае, што для некаторых прадстаўнікоў мінойскай і мікенскай эліты жалеза, што прыбыло з космасу, магло быць рэдкім матэрыялам для вырабу ўпрыгожанняў, сімвалам улады і прэстыжу, што дае ўяўленне пра тое, як старажытныя грамадствы цанілі металы задоўга да таго, як жалеза стала паўсядзённым рэсурсам.